پرونده‌ای که در آن از ترکیه و کشورهای عربی، شکست خوردیم

اگرچه این روزها رسانه‌های کشور بر ثبت هفدهمین عنصر فرهنگی ناملوس ایران، هنر خوشنویسی، تاکید می‌کنند اما با رصد سایت یونسکو در می‌یابیم که این خبر چندان صحت ندارد و ترکیه و ۱۶ کشور عربی، در این زمینه از ما موفق‌تر بوده‌اند.

محمود نورائی: تیرماه سال ۹۹ بود که خبر ارائه پرونده خوشنویسی اسلامی به عنوان میراث ناملموس ترکیه در رسانه‌های کشور منتشر شد. اقدامی که نشان می‌داد ترکیه با همراهی کنفرانس اسلامی و سازمان زیرمجموعه آن (ارسیکا) تلاش دارد تا خوشنویسی اسلامی را به نام خود در یونسکو ثبت کند.

سایت وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه در ماه مارس ۲۰۲۰ خبر ثبت درخواست این پرونده در سایت یونسکو برای بررسی  در سال ۲۰۲۱ را اعلام کرد. خبری که نشان می‌داد این کشور بدون اشاره به سیر تحول هنر خوشنویسی اسلامی در منطقه از جمله  ایران که در زمینه زیباشناسی خط، این هنر را به اعتلا رساند، قصد دارد تا جعل تاریخ کند. در این خبر آمده بود: «استانبول پس از تسخیر ترک‌ها به مرکز جاودانه خوشنویسی تبدیل شد و این واقعیت در کل جهان اسلام غیرقابل انکار است.»

ترکیه حتی شعاری فراتر از واقعیت را برای ثبت خوشنویسی اسلامی در میراث ناملموس یونسکو ارائه داد: «قرآن در مکه نازل، در مصر تلاوت و در استانبول نوشته شده است» را انتخاب کرد که جعل تاریخی در زمینه هنر خوشنویسی است، زیرا سابقه کتابت قرآن در ایران ۵۰۰ سال زودتر از دولت عثمانی است.

اما در سوی دیگر این ماجرا، یعنی در خرداد ۱۳۹۹ مصطفی پورعلی مدیر کل دفتر ثبت آثار تاریخی و فرهنگی اعلام کرد که ایران قصد دارد در سال ۲۰۲۲ پرونده خوشنویسی ایران را برای ارائه در فهرست میراث ناملموس یونسکو آماده کند؛ یعنی برنامه ایران این بود که یک سال پس از ترکیه برای ثبت پرونده خوشنویسی اقدام کند.

آغاز پنهان‌کاری و ارائه پرونده‌ای بدون توجیه

انتشار خبر اقدام کشور ترکیه در جهت ثبت خوشنویسی اسلامی در ایران و پیگیری رسانه‌های کشور موجب شد تا وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، ضمن اعتراض به یونسکو نسبت به درخواست ترکیه در زمینه خوشنویسی اسلامی، پرونده خوشنویسی ایران را برای سال ۲۰۲۱ آماده و به یونسکو ارائه کند. خوشبختانه به دلیل همه‌گیری کرونا و به تعویق افتادن اجلاس یونسکو، زمان بیشتری هم در اختیار وزارت میراث فرهنگی قرار گرفت تا اسناد و مستندات خود را ارائه و پرونده ایران هم همزمان با کشور ترکیه در اجلاس ۲۰۲۱ رسیدگی و به نتیجه رسد.

اما سویه دیگر این ماجرا اقدام ایران برای ارائه پرونده به یکی از شاخه‌های سه‌گانه ثبت میراث ناملموس در یونسکو بود که تاکنون در آن تجربه‌ای نداشت و برای اولین بار آن را پیگیری می‌کرد. به‌طور کلی یونسکو برای بررسی میراث ناملموس، داری سه فهرست است؛ فهرست میراث ناملموس در خطر، فهرست معرف و فهرست اقدام خوب پاسداری.

            بیشتر بخوانید:

            ◾️ ترکیه در ثبت جهانی خوشنویسی، بهتر از ما عمل کرده است

            ◾️ پس از کشورهای عربی و ترکیه، خوشنویسی ایران هم ثبت جهانی شد

ایران که در گذشته همواره برای ثبت در فهرست معرف اقدام کرده بود و دوبار نیز برای فهرست میراث ناملموس در خطر پرونده‌های خود را ثبت جهانی کرده بوده، به یک‌باره موضوع خوشنویسی را برای فهرست اقدام خوب پاسداری یونسکو در نظر گرفت. این موضوع اتفاقاَ از سوی مسئولان میراث فرهنگی با پروپاگاندا روبرو شد و تلاش کردند تا نشان دهند که این فهرست مهمتر و در عین حال قرارگیری پرونده‌های ثبتی در آن مشکل‌تر از سایر فهرست‌های یونسکو است. در حالی است که با بررسی سایت یونسکو در می‌یابیم که ارائه مستندات، فیلم و عکس برای هر سه فهرست، به یک میزان اهمیت دارد و در این رابطه تلاش‌ از سوی کشورها نیز به یک میزان است.

از سویی دیگر مدیران میراث فرهنگی پس از رسانه‌ای شدن خبر اقدام کشور ترکیه، بارها با اشاره به کنوانسیون ٢٠٠٣ تاکید کردند که قرارگیری یک عنصر میراث فرهنگی ناملموس در فهرست میراث جهانی، مساله انحصار ندارد و اعتراض به این موضوع را اقدامی غیرتخصصی دانستند. اما فشار رسانه‌های کشور بر موضوع پرونده خوشنویسی، باعث شد تا ایران نسبت به اقدام ترکیه اعتراض کند و همین موضوع نیز محرکی شد که یونسکو ثبت جهانی خوشنویسی اسلامی به نام ترکیه را منتفی کند و تنها هنر خوشنویسی در ترکیه را ثبت کند. در حقیقت پیروزی بزرگی که ایران به‌دست آورد اعتراضی بود که به پرونده خوشنویسی اسلامی داشت و از یک جعل تاریخی جلوگیری کرد.

حقیقت ماجرا در ثبت هنر سنتی خوشنویسی ایران

اما ثبت «برنامه ملی پاسداری از هنر سنتی خوشنویسی در ایران»  که در فهرست اقدام خوب پاسداری میراث ناملموس یونسکو صورت گرفته است؛ در حقیقت به نوعی از زیر فشار خارج شدن وزارت میراث فرهنگی از پیگیری رسانه‌ای کشور در پرونده خوشنویسی اسلامی است. این وزارتخانه که در چند سال اخیر همواره زیر تیغ انتقاد رسانه‌ای در جهت ثبت آثار ملی و میراث ناملموس کشور بوده، کم کاری‌های چند ساله خود در موضوع پرونده خوشنویسی را که از سال ۱۳۹۴ در جریان است را پس از اقدام کشور ترکیه در جهت ثبت خوشنویسی اسلامی به یک برنامه پاسداری تقلیل داد و در حقیقت برنامه چند دهه فعالیت انجمن خوشنویسان ایران را برای یونسکو ارسال کرد تا در فهرست اقدام خوب پاسداری میراث ناملموس یونسکو به ثبت برسد. با رصد اسناد ارائه شده از سوی ایران برای این پرونده، به خوبی در می‌یابیم که مستندات ایران فقط شامل برنامه‌های انجمن خوشنویسان است و هیچگونه مدرکی در زمینه ۱۰ قرن کتابت قرآن و خوشنویسی ایرانی در این پرونده وجود ندارد.

در معرفی این پرونده هم در سایت یونسکو آمده است: «با ظهور چاپ و پیدایش برنامه‌های کامپیوتری و فونت‌های دیجیتال، هنر سنتی خوشنویسی در ایران به تدریج رو به افول نهاد و رعایت زیبایی‌شناسی جایگزین تاکید بر خوانایی محض در این هنر شد. این امر باعث کاهش استقبال از خوشنویسی در میان نسل‌های جدید شد؛ بنابراین حفاظت از سنت خوشنویسی ایران در دهه ۱۹۸۰ به یکی از دغدغه‌های اصلی تبدیل گشت و برنامه‌ای ملی برای این منظور توسط سازمان‌های غیردولتی با همکاری دولت تدوین شد. بخشی از کارهای این برنامه قبل از دهه ۸۰ توسط انجمن خوشنویسان ایران آغاز شده بود و با توجه به استقبال بی‌نظیر از آن، بخش عمومی آن با بازتعریف و هماهنگی گسترده بر اساس تجربیات به دست آمده، به یک برنامه ملی تبدیل شد.»

پرونده‌ای که در آن از ترکیه و کشورهای عربی، شکست خوردیم
فعالیت‌های انجمن خوشنویسان ایران در یونسکو به ثبت رسیده است

عکس‌ها و مستندات ارائه شده از سوی ایران به یونسکو

مرور این پرونده در سایت یونسکو به خوبی نشان می‌دهد که اقدامی برای ثبت پرونده خوشنویسی ایرانی صورت نگرفته، در حالی که وزارت میراث فرهنگی از سال ۱۳۹۴ پس از آن‌که ترکیه قصد داشت خط نستعلیق را به نام خود در یونسکو ثبت کند، قرار بود پرونده خوشنویسی و خطوط ایرانی را آماده و به یونسکو ارائه دهد.

در سال ۹۴ دکتر فرهاد نظری، مدیرکل وقت دفتر ثبت آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی سازمان میراث فرهنگی اعلام کرده بود که با همکاری ۱۰ وزارتخانه قرار است پرونده‌ای با مجموع خطوط ایرانی مانند ثلث، نسخ، نستعلیق و... را برای ثبت جهانی به یونسکو در سال ۲۰۱۷ ارسال کنند، اقدامی که هیچ‌گاه صورت نگرفت تا این‌که پس از ۶ سال کم‌کاری و برای خارج شدن مسئولین مربوطه در وزارت میراث فرهنگی، پرونده‌ای عجیب که شامل فعالیت‌های انجمن خوشنویسان است را در یونسکو ثبت کردند.

از سویی دیگر واقعیت‌های دیگری نیز در ثبت این پرونده وجود دارد که مسئولان وزارت میراث فرهنگی تلاش داشتند با بزرگ جلوه دادن، فهرست اقدام خوب پاسداری میراث ناملموس یونسکو، بخشی از واقعیت‌های این پرونده را پنهان کنند.

با مراجعه به سایت یونسکو ذیل پرونده ثبت شده ۱۷۱۸ فهرست میراث ناملموس یونسکو با عنوان «خوشنویسی عربی، مهارت‌ها و شیوه‌ها»  که از سوی کشورهای عربستان سعودی، الجزایر، بحرین، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان، موریتانی، مراکش، عمان، فلسطین، سودان، تونس، امارات متحده عربی و یمن ارائه شد و همچنین پرونده شماره ۱۶۸۴ فهرست میراث ناملموس یونسکو با عنوان «خوشنویسی سنتی در هنر اسلامی ترکیه» کلمه (inscribed) به معنای، ثبت و حک شدن، قید شده است. اما در پرونده ۱۷۱۶ فهرست پاسداری با عنوان «برنامه ملی پاسداری از هنر سنتی خوشنویسی در ایران» کلمه (selected) به معنی، انتخاب شدن، آمده است. تفاوت معنایی این دو کلمه به خوبی نشان می‌دهد که آن‌چه که در پرونده ارائه شده توسط ایران مورد توجه قرار گرفته در حقیقت یک برنامه برای پاسداری از هنر خوشنویسی است که آن هم شامل فعالیت‌های انجمن خوشنویسان ایران می‌شود که به یونسکو ارائه شده و هنوز ایران اقدامی در جهت ثبت هنر خوشنویسی و کتابت قرآن که میراث کهن ایران اسلامی انجام نداده است.

پرونده‌ای که در آن از ترکیه و کشورهای عربی، شکست خوردیم
تفاوت واژگان ثبت دو پرونده ایران و ترکیه در یونسکو

سازمان میراث فرهنگی، بی‌هدف و بی‌برنامه

مرور پرونده «برنامه ملی پاسداری از هنر سنتی خوشنویسی در ایران» در یونسکو و تناقض‌هایی که از سوی مدیران وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ارائه شده؛ چند نقطه ضعف را به خوبی از سوی مدیران این وزارتخانه نشان می‌دهد که با توجه به گوشزدهای رسانه‌ای و علاقه مردم به میراث گذشته کشور، هنوز هم از سوی مدیران این نهاد نادیده گرفته می‌شود.

اولین موضوع بدون هدف و برنامه بودن این وزارتخانه در جهت شناسایی میراث ناملموس کشور و اولویت‌بندی آنها برای ارائه به یونسکو است. زیرا شاهد هستیم که ایران در سال ۱۳۸۹ تعزیه را که هنری مختص ایرانی و شیعی است و در منطقه و جهان داعیه‌داری ندارد، در یونسکو ثبت می‌کند و حتی پس از یک دهه هنوز اقدامی در جهت حمایت و پاسداری از هنر تعزیه انجام نمی‌دهد. اما میراث گران‌بهای خوشنویسی و کتابت قرآن را که حدود یک دهه است مناقشات بسیاری بر سر آن با کشور ترکیه دارد، نادیده گرفته و تنها به ثبت یک برنامه حفاظتی از این هنر تقلیل می‌دهد.

           بیشتر بخوانید:

           ◾️ غلامحسین امیرخانی: تعصبی نداریم اما خوشنویسی باید در یونسکو به نام ایران ثبت شود

           ◾️ اسرافیل شیرچی: ترکیه‌ای‌ها، هنر ما را شیک‌ و پیک به نام خودشان عرضه می‌کنند

دومین موضوع  تفکر اشتباه مدیران این سازمان در جهت اعتراض به پرونده‌های ارائه شده از سوی دیگر کشورها به یونسکو و نداشتن دیپلماسی کافی برای ارتباط برقرار کردن با سایر کشورها در ارائه پرونده‌های مشترک است. مدیران وزارت میراث فرهنگی که همواره با تاکید بر کنوانسیون ٢٠٠٣ که قرارگیری یک عنصر میراث فرهنگی ناملموس در فهرست میراث جهانی را شامل مساله انحصار نمی‌دانند و اعتراض به این موضوع را اقدامی غیرتخصصی ذکر می‌کنند؛ در همین پرونده خوشنویسی اسلامی که از سوی ترکیه ارائه شده بود، با اعتراض و ارائه مستندات توانستند از یک جعل تاریخی جلوگیری کنند تا پرونده خوشنویسی اسلامی فقط مختص به کشور ترکیه نشود تا ۵ قرن تلاش هنرمندان ایرانی از سوی جهانیان هم نادیده گرفته نشود.

سومین موضوع اما اقدامی است که مسئولین وزارت میراث فرهنگی در جهت معکوس جلوه دادن یک واقعیت به جامعه صورت دادند. این‌که این وزارتخانه توانست یکی از فهرست‌های خالی یونسکو را که تاکنون ایران در جهت ثبت در آن اقدامی نکرده بود، شناسایی و حتی برنامه انجمن خوشنویسان را به عنوان اقدامی شایسته، در جهت اشاعه یک هنر، ثبت جهانی کند به خودی خود اقدامی پسندیده است. اما این موضوع نباید سرپوشی بر کم‌کاری ۶ ساله تهیه یک پرونده مهم درباره هنر خوشنویسی ایران و در جهت فریب افکار عمومی باشد.

۵۷۵۷

برای دسترسی سریع به تازه‌ترین اخبار و تحلیل‌ رویدادهای ایران و جهان اپلیکیشن خبرآنلاین را نصب کنید.
کد خبر 399045

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 12 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 22
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • IR ۱۴:۲۹ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 2
    کشورها عربی درست رفتار کرده اند. ولی ترکیه چی می گه این وسط؟ کشوری که 600 سال بیشتر عمر نداره . تازه 100 سال هم هست که خط شان را عوض کرده اند.
  • ناشناس IR ۱۵:۱۶ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    2 0
    جمعیت ایران داره بخاطر تحریمهای انگلستان نابود میشه،اونوقت میگین خوشنویسی فلان شده،دشمن ۴۰ساله داره هم اقتصاد و هم جمعیت کشورو نابود میکنه کارش داره نتیجه میده شما ها خواب هستید
  • ایلیا IR ۱۶:۵۹ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 2
    ترکیه کارش جعل تاریخ و دزدی فرهنگ و تمدن کشورهای دیگر بخصوص ایران است چون میدونه ایران صاحب نداره وگرنه ترکیه که خطش لاتینه اصلا از خطهای اسلامی آگاهی ندارند
  • IR ۱۷:۰۰ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    1 2
    همه‌جا شکست خورده‌ایم. در هر زمینه‌ای.
  • فرهاد IR ۱۷:۰۲ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    1 2
    کجا موفق بوده‌ایم؟ تار و چوگان و خوش‌نویسی و ورزش زورخانه‌ای و.... را به نام دیگران ثبت کردند. به نام کشورهایی که عمرشان از صد سال کمتر است. اقتصاد و محیط زیستمان هم که معلوم است. نخبگان هم که فرار می‌کنند. دارید با این کشور چه می‌کنید؟!
  • محمد IR ۱۷:۰۴ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 3
    جاداشت نامی ازهرات هم برده میشد،قاجارها مثل شلغم دادند به انگلیس 💘💘💘💘💘💘💘
  • زهرا US ۱۷:۱۴ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    2 1
    وقتی اثارباستانی در کشور ما تخریب میشن و اهمیتی ندارد ثبت این موارد اهمیتی دارد؟
  • IR ۱۷:۳۱ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    1 0
    مدیریت فاجعه در تمامی امور . سهم ما فقط حسرت و حسرت
  • IR ۱۸:۲۱ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    1 0
    فعلا مسئولین ما مشغول لخت کردن مردم و مملکت هستن فرصتی برا این لوسبازیا ندارن.
  • IR ۱۸:۲۱ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 1
    ازقدیم گفته اند خنده دل خوش میخادگریه سرو چشم میخاد،،،وقتی دل خوش نباشددرهمه عرصه هاازدنیا عقبتریم نه چندسال بلکه هزارسال
  • محسن IR ۱۸:۳۶ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 2
    با مردم ایران یه کاری کردن که فکرشون بیشتر از نون فرداشب به ذهنشون نمیرسه بعد شما دنبال اصالت وتمدن ایران میگردی مرگ بر ظالم
  • ممد IR ۱۸:۳۸ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    3 1
    من ترک نیستم اما شما چیکار به ترکیه دارید آنها هر کاری میکنند ما دست وپاچلفتی فقط ایراد میگیریم شما خوابید همیشه دیگران بیدارتان میکنند هیچ کاری نمی کنید تا یک کشور همسایه کاری میکند تازه یادتان می افته
  • مرندی IR ۱۸:۴۵ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    2 1
    ترک های ایران از قدیم در خوشنویسی ایران نقشی بزرگ داشته اند مثل میرعلی تبریزی و میر عماد. و این هنرمندان ایرانی، بیشتر کتاب ها و شعرهای پارسی را خوشنویسی کرده اند. در ترکیه هم بخشی بزرگ از خوشنویسی، نوشتن آثار پارسی است. پس خوشنویسی ایران در واقع مدیون ترک های خودمان است که دم شان گرم.
  • IR ۲۰:۴۸ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 1
    واقعا چرا؟!!!
  • لیلا IR ۲۱:۴۴ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 0
    البته فقط در این پرونده شکست نخوردیم بلکه در صدها پرونده دیگر هم شکست خوردیم به برکت وجود مسئولینی که اهمیتی به تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم نمیدهند و گویا اصلا ایرانی نیستند
  • محمد IR ۲۲:۰۲ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 2
    مسئولین ایران کار به منافع ملی ایران ندارند .ان ها فقط دنبال مطرح کردن خودشان هستند .جمهوری باکو‌تازه تاسیس دارد نماد هد و شاعران و بازی چوگان و...را به نام خودش ثبت میدهد در ادبیات ایران از هزارو صد سال پیش ودر نقش کوه هایاز چند هزار سال پیش بازی چوگان نام برده میشود و تصاویر کنده شده در جنوب غرب کشوراثارش است اما به راحتی از دست ما ربودند
  • IR ۲۲:۳۸ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۲
    0 1
    متاسفم
  • IR ۰۹:۰۳ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۳
    0 1
    حالا حالاها باید واسه کم کاریهاتون از مردم خجالت بکشید
  • IR ۱۱:۰۴ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۳
    0 5
    40سال فرهنگ ستیزی نتیجه ش بهتر ازاین نیست
  • Asvar IR ۱۳:۲۹ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۳
    1 2
    واسه خودشون مفت چنگشون...عرضه ش رو دارند. شماها چرا تار رو که آذربایجان زد به نام خودش رو نمیگید؟؟!! چون تار حروم آره؟ خط هم واسه ما بی ارزش داداچ اینا که تار رو بخشیدن...خزر رو تقسیم کردند...پاش بیفته خاک هم میدن مصلحتی... بعد بنویسید بحرین رو فلانی داد!!!
  • کیکاووس IR ۱۵:۳۳ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۳
    0 1
    خب ترکیه با اردوغان الان مدعی رهبری جهان اسلام است و هر چیزی را می خواهد منسوب به خودش کند.
  • سید احمد موسوی IR ۱۸:۱۵ - ۱۴۰۰/۱۰/۰۳
    1 0
    سلام، واقعا باعث تآسفه، توی این سازمان بی در و پیکر چند نفر دارن حقوق میگیرن و نسبت به وظایفشون بی تفاوتن، چرا در مورد این مسائل بموقع اقدام نمیشه و مسئولین نسبت به کشورهای دیگه همیشه عقب هستن، چرا هیچ کس بفکر این کشور نیست؟؟؟