پاتوق یا محفل به لحاظ جامعه شناختی به محل اجتماع عدهای از افراد، منتقدان، ادیبان و روشنفکران اطلاق میشود که بدون وجود آییننامه، قواعد و قوانین در حاشیه حیات رسمی جامعه به تشکیل اجتماعاتی اقدام میکنند. افراد در دوری از غلبه رسمی و در پی کسب فضایی آزاد برای بررسی و نقد وضعیت موجود، اجتماع میکنند.
بحث و گفتوگوی علنی درباره مسایل و موضوعات با هدف دستیابی به اجماع یا حداقل، افکار اکثریت، سنگبنای دموکراسی است. چرا که هیچ فردی به تنهایی نمیتواند آگاه بر همه حقایق باشد یا پیامد یک اقدام و سیاست را بداند. لذا وجود حوزهای برای استفاده از نظرات گوناگون و بحث و گفتوگو ضروری است. چنین حوزهای، حوزه عمومی نامیده میشود.
هابرماس تعبیر «حوزه عمومی» را در اطلاق به عرصهای اجتماعی به کار میبرد که در آن افراد از طریق مفاهمه، ارتباط و استدلال مبتنی بر تعقل، موضعگیریها و جهتگیریهای هنجاریای اتخاذ میکنند که بر فرایند اعمال قدرت دولت، تاثیراتی آگاهی دهنده و عقلانی ساز باقی میگذارد.
سه عنصراصلی حوزه عمومی از دیدگاه هابرماس چنین است:
1- حوزه عمومی به مکانی برای تبادل نظر نیاز دارد که برای همه قابل دسترسی باشد و امکان بیان و مبادله تجربیات اجتماعی و دیدگاهها در آنجا وجود داشته باشد.
2- در حوزه عمومی، مواجهه با دیدگاهها و نقطه نظرات از طریق مباحث عقلانی و منطقی صورت میگیرد. به اینمعنی که انتخاب سیاسی منطقی تنها زمانی ممکن است که حوزه عمومی در وهله نخست، شناخت و درک آشکاری نسبت به گزینههای ممکن عرضه کند: بهطوری که هر شخص بتواند از بین آن گزینهها دست به انتخاب بزند. رسانهها باید گستردهترین طیف ممکن چارچوبها یا چشماندازها را عرضه کنند تا شهروندان نسبت به آنچه که انتخابنکردهاند نیز آگاه شوند.
3- بازبینی و نظارت سیستماتیک و نقادانه بر سیاستهای دولت، وظیفه اصلی حوزه عمومی است.
هابرماس ریشههای تاریخی و مکانی ظهور حوزه عمومی را در درون سالنها و مجامع عمومی بحثهای آزاد وعلنی قرن هجدهم جستوجو و پیگیری میکند: باشگاهها، کافهها، روزنامهها و مطبوعات که در واقع طلایهدار و پیشگام روشنگری ادبی و سیاسی اروپا بهشمار میرفتند. ... تجار، بازرگانان، فروشندگان و دیگر کسانی که از نعمت (ثروت و آموزش، تحصیلات) بهرهمند بودند به گونهای فعال نسبت به مساله حکومت و اداره جامعه از خود توجه نشان دادند و به درستی متوجه این نکته شدند که اینک باز تولید حیات اجتماعی در گرو نهادها و تأسیساتی است که از مرزها و محدودههای اقتدار خانگی و داخلی فراتر رفته است.
در این معنا نیز پاتوقها به عنوان یکی از اجزای حوزهی عمومی، فضایی فراهم میکند که افراد حاضر شده در آن، از طریق مشارکت، در تعیین سرنوشت سیاسی اجتماعی و فرهنگی خود به طور غیر مستقیم دخالت کنند و در دراز مدت همان نقشی را ایفا میکند که نهادهای رسمی واسطهی میان دولت و جامعهی مدنی.
از طرف دیگر، تعدد و تنوع پاتوقها موجب گسترش حوزه عمومی و توسعه نقد و گفتمان میشود و به جای جامعه تک صدایی، جامعهای چند صدایی و متفکر را تولید میکند. افراد در این نوع جامعه با یک دیالوگ روبرو نیستند. بلکه وجود دیالوگهای متعدد و شکل گرفته و گونههای متعدد روابط و نهادها محقق میگردد.
در ایران موارد بسیاری را میتوان به عنوان مصادیق حوزه عمومی بازشناسی کنیم:
کافهها، پارکها، سینماها، انجمنهای ادبی و هنری و اجتماعی، روزنامهها، قهوه خانهها، رستورانها، نشستهای گروهی و اجتماعات فکر. این نوع اجتماعات و دیگر گردهماییهای اختیاری و داوطلبانه صورت خاص تعامل را تولید میکند و موجب گوناگونی روابط و در نهایت نوع جدید تعامل میگردد.
کافه خبر
«کافه خبر» به سال 87 در روزنامه خبر یا همان سایت خبرآنلاین ایجاد شده و هدف از آن ایجاد مکانی برای برپایی مباحثه و گفتگو و مفاهمه در فضایی صمیمانه و دوستانه با حضور نخبگان، مسئولین و خبرنگاران خبر و دیگر رسانهها و علاقمندان به موضوعات مطروحه بوده است.
«کافه خبر» محفلی است که با توجه به جایگاه مناسب و بالای خبری و اطلاع رسانی این پایگاه اینترنتی در جامعه به عنوان یک واسط مؤثر بین مسولین و مردم، رسالت مهمی را در مقوله حوزه عمومی به دوش کشیده است. کافه خبر با برگزاری جلسات مباحثه و گفتگو پیرامون مسائل روز جامعه که عمدتاً با حضور نخبگان و مسئولین و کارشناسان و خبرنگاران برپا میشود. به یکی از مهمترین فضاهای لازم برای تحقق اهداف حوزه عمومی تبدیل شده است.
خبرآنلاین همچنین با ایجاد وبلاگ برای نخبگان که مدعوین جلسات متشکله در کافه خبر هستند این امکان را فراهم کرده تا این قشر بتوانند نظرات خود را بدون واسطه با دسترسی مستقیم به سایت در بخش وبلاگ نخبگان منتشر کنند و با جامعه ارتباط برقرار کنند. و حتی از طریق کامنتها و جلسات حضوری در کافه خبر به صورت دوطرفه با مردم و جامعه هدف خود تعامل داشته باشند.
کافه خبر این امکان را برای خبرنگاران رسانههای دیگر نیز فراهم ساخته تا بتوانند با حضور در آن از توانمندیهای رسانهای خبرآنلاین بهرهمند شوند.
کافه خبر اکنون به عنوان یک شاخص مناسب برای یک رسانه تعاملی در کشور مطرح شده است. چرا که با بهره بردن از تکنولوژیهای نوین ارتباطی و دسترسی به فضای مجازی و ایجاد ارتباط با مخاطبان آنلاین در آن واحد رسانهها را به کارکرد واقعی (واسطه میان مردم و نخبگان) خود نزدیک کرده است.
ویژگیهای کافه خبر:
1- ایجاد توانایی در میان گروههای ذینفع کوچک برای یافتن یکدیگر و برقرار کردن ارتباط
2- ایجاد توانایی در میان افراد، برای معرفی خود و ارایه نقطهنظراتشان به یکدیگر
3-دسترسی آسان به دیدگاهها و نقطهنظرات گوناگون
4-تعاملی بودن که باعث شکلگیری ارتباط دوسویه بین فرستنده و دریافتکننده میشود.
«کافه خبر» از آنجا که میتواند به جریانسازی در حوزه رسانه و تاثیرگذاری مبتنی بر جایگاه جغرافیایی و پیشینه رسانهای دست یابد، فی نفسه قابلیت تبدیل شدن به یک رسانه مستقل را دارد. این رسانه برای ماندگاری و تاثیرگذاری نیازمند گزارههایی است که شاید مهمترین آنها «اعتمادسازی، فضای شفاف، برقراری درست دیالوگ و انتقال صحیح دیدگاههای میهمان» باشد.
منابع
1- فصلنامة مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی،سالپانزدهم،شماره 59،پاییز1383
2- آزاد ارمکی،تقی، پاتوق و مدرنیته ایرانی، تهران، لوح فکر، 1384
3. نوذری، حسینعلی، بازخوانی هابرماس، تهران، نشر چشمه، 1381
نظر شما