هر چند که بنظر می رسد دو طرف مسیر طولانی برای بهبود مناسبات در پیش دارند . تا کنون درباره چرایی گرایش ترکیه به عادی سازی روابط دیدگاههای متعددی منتشر شده است ،اما کمتر درباره آرایش نیروهای سیاسی ارمنستان و موافقان و مخالفان این رویداد سخن گفته شده است . "خبر" در گفتگو با دکتر میر قاسم مومنی دبیر انجمن دوستی ایران_ ارمنستان این موضوع را بررسی کرده است.
ارامنه ، همه ساله ترکیه را متهم به نسل کشی می کردند. اکنون سوال اساسی این است که چه اتفاقی در داخل کشور ارمنستان رخ داده که این کشور برای عادی سازی روابط با ترکیه اقدام کرده است؟
بعد از واقعه 24 آوریل 1915 همیشه ارامنه مدعی بودند دولت عثمانی در آن تاریخ نسل کشی کرده و سپس ارامنه را از ارمنستان غربی که جنوب شرقی ترکیه فعلی و هم مرز با کوهها ی آرارات است، اخراج کرده است . لذا ارامنه بر این منطقه نیز ادعای مالکیت می کنند. بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال ارمنستان، این مسئله در ابعاد بین المللی از طرف دولت ارمنستان مطرح شد و این دولت به طور رسمی مدعی شد که بیش از یک میلیون ارمنی کشته و زمینهای آنان مصادره شده است.این ها خواهان بررسی موضوع از سوی جوامع بین المللی بودند. یکی از مسائل اصلی که دولت فرانسه برای پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا مطرح کرده است، لزوم حل و فصل مسئله ارمنستان بود.
بحث مهم این است که ساختار سیاسی ارمنستان همچنان به روسیه وابسته است . برخلاف کشورهایی مانند آذربایجان و گرجستان که تا حدودی خود را از روسیه کنار کشیدند، ارمنستان همچنان از لحاظ سیاسی- امنیتی به روسیه وابسته است بطوریکه حتی نیروهای روسی مرزبانی ارمنستان را عهده دارند این مساله نشان دهنده نفوذ سیاسی بسیار بالای روسیه در ارمنستان است. لذا ارمنستان بدون هماهنگی با روسیه هیچ اقدام سیاسی انجام نمی دهد . بر این اساس بخشی از اتفاق اخیر در چارچوب همکاریهای آمریکا و روسیه قابل تحلیل است.
اما در داخل ارمنستان مهم ترین مخالف برقراری رابطه با ترکیه حزب داشناک است. این حزب قدمتی صد ساله دارد و از زمان حاکمیت عثمانی ها بر ترکیه فعال بوده است و در آن زمان نیز داشناک ها با عثمانی ها جنگیدند. بعد از اینکه کمونیست ها فعالیت حزبی را در جمهوری های اتحاد جماهیر شوروی ممنوع کردند ، اعضای حزب داشناک در سراسر جهان پراکنده شدند . از ایران و لبنان گرفته تا فرانسه و آمریکا اعضای حزب داشناک یا هواداران این مرام و اندیشه یافت می شد . رهبران حزب در خارج از کشور به سازماندهی نیروهای خود پرداختند بطوریکه پس از حدود یک دهه شبکه ای از لابی های ارامنه در جهان را تشکیل دادند .
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی حزب داشناک در ارمنستان بطور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد . انتظار می رفت که این حزب با توجه به قدرت لابی گری بالای خود اوضاع ارمنستان را سامان دهد ولی چنین اتفاقی نیفتاد و هم اکنون از پایگاه اجتماعی کمی در جامعه ارمنستان برخوردار است بطوریکه در آخرین انتخابات داشناک ها توانستند تنها 10 درصد آرا را کسب کنند این نشان می دهد که پایگاه اجتماعی جریان افراطی در ارمنستان به شدت کاهش یافته و مردم به سمت میانه روها متمایل اند لذا اقدام دولت ارمنستان را در جهت خواست عمومی این کشور نیز می توان تعبیر کرد. البته نا گفته نماند که در ترکیه نیز وضعیت مشابهی حاکم است . حزب جمهوری ترکیه ( سکولارهای آتاترکی) به شدت مخالف برقراری رابطه با ارمنستان هستند ولی چون افکار عمومی و اکثریت پارلمان با میانه روها ( حزب عدالت و توسعه ) است آنها نمی توانند کاری کنند.
برای ارمنستان از محل برقراری رابطه با ترکیه چه منافعی حاصل می شود؟
ارمنستان چرا راضی شد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت " نیاز" باعث شد ارمنستان به فکر تعامل برای حل و فصل این خصومت تاریخی بیافتد.جامعه ارمنستان از ضعف اقتصادی شدیدی رنج می برد. فقر و ضعف اقتصادی روند مهاجرت از این کشور را به شدت افزایش داده است . این در حالی است که همسایه های ارمنستان ( آذربایجان و ترکیه ) در مسیر پر شتاب توسعه قرار گرفتند . ارمنستان در یک انزوای رنج آوری قرار گرفته بود . این کشور به لحاظ جغرافیایی از طرف شرق با آذربایجان ، غرب با ترکیه و شمال با گرجستان همسایه است که بدلیل مشکلاتی که با این کشورها دارد عملا مرزهای ارمنستان می توان بسته خواند. این کشور تنها از جنوب مرز کوچکی با ایران دارد که تنها راه تعامل ارمنستان با جهان خارج بود . اما ترکیه می تواند به مثابه دروازه ورود ارمنستان به اروپا عمل کند و اوضاع اقتصادی و تجاری ارمنستان را بهبود بخشد.
کدامیک از دو کشور ترکیه و ارمنستان از این اتفاق بیشتر سود می برند؟
این سود دو طرفه است . ترکیه اهداف سیاسی دارد و ارمنستان به دنبال اهداف اقتصادی است. بازار سه میلیونی ارمنستان برای ترکیه خیلی مهم نیست ولی به خاطر این کشور کوچک از سوی شورای اروپا، اتحادیه اروپا ، مجامع بین المللی و حتی کنگره آمریکا محکوم شده است .
برخی معتقدند این رابطه دوام نخواهد یافت و دوباره روابط این دو کشور بصورت گدشته خواهد بود . شما در این باره چه نظری دارید؟
این روابط توسعه پیدا خواهد کرد. آینده را به خاطر گذشته نمی توان فدا کرد. این واقعیت را هم ترک ها و هم ارامنه به خوبی فهمیده اند به همین دلیل توافق کرده اند که مساله واقعه 24 آوریل 1915 را بصورت تاریخی بررسی کنند .گروهی مشترک از تاریخدانان ترکیه و ارمنستان کمیته ای تشکیل داده اند تا این موضوع از منظر سیاسی به بررسی علمی تبدیل شود . یعنی اینکه حل و فصل این مناقشه دیگر شرط گفتگو نیست بلکه به موضوعی حاشیه ای در کنار مباحث دیگر تبدیل شده است به همین دلیل فکر می کنم این رابطه توسعه خواهد یافت.
نظر شما