الهه جعفرزاده: حتماً شما هم افرادی را دیدهاید که به ظاهر هرچه میخورند، وزنشان تغییر نمیکند؛ برعکس، بعضی دیگر با کوچکترین اشتباه غذایی، وزنشان بالا میرود. این تفاوت همیشه به اراده یا «خودکنترلی» ربط ندارد. متابولیسم، ژنتیک، هورمونها و سبک زندگی همگی نقش کلیدی دارند.
دانشمندان در سالهای اخیر دریافتهاند که علت این تفاوتها چند بعدی است و به چندین سیستم بدن مرتبط میشود: سوخت و ساز پایه، نوع و کیفیت رژیم غذایی، میزان فعالیت بدنی و حتی میکروبیوم روده.
متابولیسم پایه؛ موتور چربیسوزی بدن
متابولیسم پایه یا BMR (Basal Metabolic Rate) میزان انرژیای است که بدن در حالت استراحت مصرف میکند. این انرژی برای عملکرد ارگانها، تنفس، گردش خون و ترمیم سلولها صرف میشود.
افرادی که BMR بالاتری دارند، حتی در حالت استراحت کالری بیشتری میسوزانند. عوامل مؤثر بر متابولیسم پایه عبارتند از:
• ژنتیک: بعضی افراد از کودکی متابولیسم بالاتری دارند
• جنسیت: مردان به طور طبیعی BMR بالاتری دارند
• عضله به چربی: عضلات کالری بیشتری نسبت به چربی مصرف میکنند
مثال: یک فرد با ۳۰ درصد عضله بیشتر نسبت به یک فرد با همان وزن و سن، ممکن است روزانه ۱۵۰–۲۰۰ کالری بیشتر بسوزاند؛ که در طول یک ماه میتواند تفاوت قابل توجهی ایجاد کند.
ژنتیک و پاسخ بدن به غذا
ژنتیک علاوه بر BMR، بر نحوه پاسخ بدن به غذاها و ذخیره چربی نیز تأثیر دارد. برخی افراد به سرعت انسولین تولید میکنند و چربی ذخیره میکنند، در حالی که دیگران همان مقدار غذا را مصرف میکنند و وزن اضافه نمیکنند.
تحقیقات نشان دادهاند که تغییرات ژنتیکی در هورمون لپتین و گیرندههای آن میتواند باعث شود بدن احساس سیری سریعتر داشته باشد و کالری اضافی ذخیره نشود.
فعالیت بدنی و NEAT
حتی اگر فرد ورزش نکند، فعالیتهای روزمره غیرورزشی (NEAT: Non-Exercise Activity Thermogenesis) میتوانند تفاوت زیادی ایجاد کنند.
NEAT شامل: راه رفتن در خانه، انجام کارهای روزمره، حالت نشستن و ایستادن است.
افرادی که بهطور ناخودآگاه بیشتر حرکت میکنند، کالری بیشتری میسوزانند و راحتتر وزن خود را کنترل میکنند.
مثال: دو نفر با مصرف مشابه غذا، اما یکی از آنها زیاد قدم میزند و دیگری کمتحرک است، فرد اول احتمال چاقی کمتری دارد.
نوع و کیفیت رژیم غذایی
برخلاف تصور عمومی، مقدار غذا تنها عامل نیست؛ نوع غذا هم اهمیت دارد:
• پروتئین و فیبر باعث افزایش سیری و کاهش اشتها میشوند
• غذاهای فرآوریشده و سرشار از شکر باعث نوسانات شدید قند خون میشوند و ذخیره چربی را تسهیل میکنند
افرادی که حتی کالری بالایی مصرف میکنند، اما پروتئین و فیبر کافی دارند، ممکن است کمتر چاق شوند.
میکروبیوم روده
پژوهشهای جدید نشان میدهند که نوع باکتریهای روده در نحوه هضم و ذخیره انرژی نقش دارد. برخی باکتریها باعث میشوند کالری بیشتری از غذا جذب شود، در حالی که دیگران مصرف انرژی را افزایش میدهند.
مطالعات روی دوقلوها نشان داده است که حتی با رژیم مشابه، ترکیب میکروبیوم متفاوت میتواند منجر به افزایش یا کاهش وزن شود.
خواب، استرس و هورمونها
خواب ناکافی و استرس بالا باعث افزایش هورمون کورتیزول میشود که ذخیره چربی شکمی را افزایش میدهد.
افرادی که خواب کافی و استرس کم دارند، احتمال چاقی پایینتری دارند، حتی اگر غذاهای مشابه دیگران مصرف کنند.
در نهایت:
اینکه بعضیها هرچه میخورند چاق نمیشوند درست است؛ چون بدن آنها ترکیبی از ژنتیک، متابولیسم بالا، عضله بیشتر، NEAT فعال، هورمونهای متعادل و میکروبیوم سالم دارد. این افراد ممکن است کمتر نگران کالری باشند، اما هنوز رعایت الگوی غذایی متعادل و فعالیت بدنی، کلید سلامت بلندمدت است.
در آخر، مقایسه خود با دیگران بیفایده است؛ هر بدن ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارد و تمرکز باید روی ایجاد سبک زندگی سالم و پایدار باشد.
۴۷۲۳۲
نظر شما