به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، کتاب «ایران، سرزمین ائمه» سفرنامه جیمز باست، میسیونر کمیسیون هیات پرزبیتری در قرن نوزدهم میلادی است که با ترجمه نوید فاضل بخششی در ۳۵۲ صفحه در قطع رقعی توسط انتشارات بهنشر وابسته به آستان قدس رضوی با جلد شومیز به چاپ رسیده است.
بنابر روایت ایرنا، در مقدمه کتاب آمده است: سیاحان خارجی در سفرنامههایی که درباره کشورها نوشتهاند، صحنههای مختلفی از زندگی اجتماعی مردم را به تصویر کشیدهاند.
در این سفرنامهها میتوان شرایط اجتماعیفرهنگی، نوع آدابورسوم و گاه ویژگیهای افراد را مشاهده کرد. اگرچه توصیفات و برداشتهای سیاحان بیکموکاست نیستند و بهسبب اغراض شخصی یا سیاسی و نیز اشتباهات و استنباطهای نادرست، اختلافات و تناقضاتی در آنها وجود دارد، مطالعه اینگونه سفرنامهها و خاطرات، خوبیهای بسیاری دارد که برای اصلاح یک جامعه میتوان از آنها سود جست.
محققان رشته تاریخ از جمله افرادی هستند که از این نوع آثار بسیار بهره میبرند؛ زیرا تحقیق و پژوهش درباره هر واقعه تاریخی، مستلزم وجود مدارک و مراجع مختلف و متعددی است و سفرنامه خود مرجع و مدرکی است که تمام ابعاد زندگی یک جامعه را شامل میشود.
کشور ایران بهدلیل دارابودن موقعیت مهم جغرافیایی، سیاسی و اقتصادی در دوره قاجار، کانون توجه و رقابت سایر کشورها قرار گرفت. ازاینرو افراد مختلفی در قالب مأموران سیاسی، جهانگرد و مبلغ مذهبی با اهداف و انگیزههای گوناگون به ایران سفر کردند. این دوره از نظر تعداد سفرنامهها و گزارشهای مستشرقان، دورهای ممتاز است.
گسترش حضور سیاحان خارجی در قرن نوزدهم در ایران، توسعه و فراگیرشدن صنعت چاپ و همچنین پیوستگی دوره قاجار با روزگار ما ازجمله مهمترین زمینههایی است که از یک سو باعث افزایش شمار سفرنامههای سیاحان خارجی درباره ایران و از سوی دیگر موجب ماندگاری این آثار و رسیدن آنها به دست محقق امروزی شده است.
کتاب حاضر نیز سفرنامه یکی از سیاحان خارجی است که در زمره همین آثار قرار میگیرد. در سال ۱۸۳۲ میلادی که هیات میسیونرها برای بررسیهای لازم جهت تبلیغ مسیحیت در سوریه، آسیای صغیر، ارمنستان و ایران در کشور آمریکا تشکیل گردید، تصمیم بر این شد که مبلغانی برای ترویج مسیحیت به ایران و میان آسوریهای ارومیه فرستاده شوند. این میسیونها «میسیون اعزامی نزد نستوریها» نامیده شدند.
در سال ۱۸۳۲ میلادی که هیات کمیسیونرها برای بررسیهای لازم جهت تبلیغ مسیحیت در سوریه، آسیای صغیر، ارمنستان و ایران در کشور آمریکا تشکیل شد، تصمیم بر این شد که مبلغانی برای ترویج مسیحیت به ایران و میان آسوریهای ارومیه فرستاده شوند. این میسیونها «میسیون اعزامی نزد نستوریها» نامیده شدند.
در سال ۱۸۷۰ در نتیجه موافقتی که در کشور آمریکا حاصل شد، اداره امور میسیون ایران از هیات مرکزی میسیون آمریکایی به اداره میسیونهای خارجی پرزبیتری انتقال یافت و کلیسای پرزبیتری با اعزام میسیونرهای جدید به ایران، مسئولیت پیشبردن فعالیتهای مسیحی را در نواحی داخلی این کشور بر عهده گرفت. بنابراین، در اواخر قرن ۱۹ میلادی، درحالیکه خدمات میسیونرها به آسوریهای ساکن اطراف ارومیه ادامه داشت، توجه اداره میسیونهای خارجی به نقاط دیگری مانند تهران، تبریز و همدان معطوف شد.
ابتدا در همان سال یک نفر مبشر مسیحی آسوری مأموریت یافت که به تهران بیاید و برای توزیع کتاب انجیل، مرکزی در این شهر دایر کند. این اداره دو سال بعد آقای جیمز باست (نویسنده کتاب) را مأمور ساخت که درباره ایجاد شعبه میسیون در تهران یا همدان مطالعه کرده و نظر خود را بیان کند. او همراه همسر و سه کودک خود در ۲۹ نوامبر ۱۸۷۲ (در زمان سلطنت ناصرالدینشاه قاجار) به تهران رسید و پس از بررسیهایی، تهران را مهمتر و مناسبتتر از همدان تشخیص داد.
کتاب پیشرو، شرح مسافرت و اقامت آقای جیمز باست است. او این اثر را دو سال (۱۸۸۴میلادی) پس از مراجعت به کشورش نوشته است و در این کتاب، اوضاع اجتماعی و رنگوبویی از حالوهوای حاکم بر شهر و روستاهای ایران در آن ایام و بهخصوص قحطیای را که در آن زمان در ایران رخ داده بود، روایت کرده است. برخورد او با حاکمان و مردم معمولی در مناطق مختلف تا حدی خواندنی و درخور توجه است. باست علاوهبر گزارش اداری، نظامی و مالی، اطلاعات مهم و ارزشمندی را از جغرافیای شهرهای ارومیه، تبریز، سلطانیه، زنجان، قزوین، تهران، اصفهان، سنندج، سمنان، سبزوار و مشهد ارائه میدهد. همچنین، تصویری از حرم مطهر امام رضا (ع) و توضیحاتی را که از این مکان مقدس میآورد، نظیرش در هیچ یک از سفرنامههای سیاحان خارجی که تاکنون ترجمه شده، مشاهده نشده و بیسابقه است.
او همچنین از وضع ترکمنهای شرق دریای خزر بعد از جداشدن از ایران موضوعاتی را مطرح میکند. شایان ذکر است که این نویسنده با تاریخ ایران آشنایی نسبی دارد و منابع تاریخی این سرزمین را مطالعه کرده است و حتی پس از بازگشت به کشورش و نوشتن خاطراتش، حوادث و رخدادهای ایران را رصد میکند و اشاراتی تلویحی به آنها دارد.
آشنایی با نویسنده کتاب
جیمز باست (۱۸۳۴-۱۹۰۶) در گلنفورد، نزدیک همیلتون در کانادا در ۳۱ ژانویه ۱۸۳۴ به دنیا آمد. او در سال ۱۸۵۹ از مدرسه لین در اوهایو فارغ التحصیل شد. سپس به عنوان کشیش در ارتش داوطلبانه ایالات متحده در طول جنگ داخلی آمریکا در ۱۸۶۲ خدمت کرد. از سال ۱۸۶۳ تا ۱۸۷۱ او در ایالات متحده آمریکا، در کلیساهای پروتستان نیوآرک، نیویورک و بعداً در انگلوود، شیکاگو در ایلینویز، کشیشی انجام داد. در سال ۱۸۷۱ مبلغی برای هیئت پروتستان شد. او سفرهای زیادی به اروپا کرد و سال ها در امپراتوری عثمانی زندگی کرد و از سال ۱۸۷۱ تا ۱۸۸۵ در ایران زندگی کرد.
در پیشگفتار کتاب ایران، سرزمین ائمه به نقل از نویسنده آمده است: ایرانیان عموماً کشور خودشان را «مملکت اثنیعشری» یا سرزمین دوازدهتایی مینامند؛ یعنی ۱۲ امام از خاندان [امام] علی [ع]. کسانی که به این سرزمین سفر میکنند، میتوانند اثر شگرف این نیروی مذهبی مرتبط به این نام را در مردم مشاهده کنند. مردم از تمامی اقشار و طبقات به نام امامان متوسل میشوند، درویشها شب و روز نام آنها را فریاد میزنند و گدایان با نامبردن امامان، طلب صدقه میکنند و آرامگاههای امامان بسیاری از مناطق کوه و دره را قداست میبخشد. درنتیجه، اسم این کتاب را «سرزمین ائمه» گذاشتم که به نظر میرسد عنوان مناسبی است و به شاخصترین ویژگی کنونی کشور اشاره دارد. در ۱۱ فصل اول، سفرهای زیادی را شرح دادهام و اطلاعاتی را که به نظر جالبتر و مفیدتر بودهاند، بیان کردهام. در پنج فصل باقیمانده، سعی کردهام بهصورت مقایسهای، اطلاعات بهدستآمده از مسیر سفرم را در طول اقامت ۱۱ سالهام در ایران در اختیارتان بگذارم. بنابراین، منبع اطلاعاتم، مشاهدات خود من هستند.
نظر شما