چندی پیش بازدیدهایی از سازه های نیروگاهی، نفتی، پالایشگاهی، صنایع، تولیدی و همچنین ساختمانهای مسکونی در حد توان و اجازه بعد از جنگ تحمیلی داشتم و گزارشی برای تصمیم گیران کشوری و همچنین جامعه بزرگ مهندسین کشور تهیه دیدم. در اینجا بخشی موجز از قسمتی از آن را که جنبه عمومی دارد تقدیم می نمایم، امیدوارم این گزارش مختصر نقشه راهی اولیه برای شروع به برنامه ریزی های درست، هدفمند و مقرون به صرفه در بازسازی های آتی کشور برای دولتمردان و متخصصین امر ساخت و ساز باشد. ان شا الله
در ابتدا، اینکه در دوران بازدید که حقیقتا آزمایشگاه واقعی از رفتارهای متفاوت سازه ها و تاسیسات گوناگون و همچنین در ابعاد مختلف شهری، مدیریتی و انسانی است و دنیایی از علم کاربردی در آن برای فرا گیری نهفته است را برای هر دولت مردی و بخصوص هر مهندس ایرانی توصیه می نمابم..
در ادامه، هم چنانچه که در مقدمه آورده شد طی حدود ده روز بازدید و تمرکز بر برداشت های میدانی و همچنین تحلیل اطلاعات جمع آوری شده و جمع بندی نتایج به انضمام مطالعات دفتری می توان در یک پاراگراف با توجه به گستره تخریب ها با تاکید بر کلمه « وحدت رویه » عرض نمود که می بایستی اقداماتی سریع برای بازسازی ساختمانها، و بازگردانیدن سازه های صنعتی به مدار تولید اعم از خاص، نفتی و پالایشگاهی، نیروگاهی یا سوله های تولیدی و ... در کشور اقداماتی مجدادا با تمرکز بر روش « وحدت رویه » برای جلوگیری از هدر رفت منابع و جلوگیری از سلیقه ای شدن بازسازی ها انجام داد. لذا امید است در صورت صلاحدید توسط تصمیم گیرندگان کشوری، این خلاصه بسیار موجز بعد از حک و اصلاخ بعنوان سند بالادستی و نقشه راه در بازسازی های آینده کشور ملاک عمل قرار بگیرد.
برای رسیدن به یک اجماع اساسی در خصوص مقاوم سازی و بازسازی برای بارهای وارده از سوی انفجارات و حملات در ساخت و سازهای آینده کشور لازم به توجه است که در طول جنگ طولانی ۳۹ روزه اخیر از حدود ۱/۵ میلیون بنا در تهران (تقریبی) تنها حدود ۱۵۰۰ سازه خسارات اساسی را تجربه و بقیه قابل مقاوم سازی می باشند (در صد بسیار ناچیز از کل) و از ده الی دوازده میلیون نفر سکنه تقریبی کمتر از ۶۰۰ نفر (تقریبی) آنهم ناجوانمردانه شهید شدند که کسر بسیار ناچیزی از جمعیت در پایتخت است که بیشترین حملات را داشت، رخ داد. این آمار در سطح کل کشور حنی با درصدها بسیار ناچیز تر تجربه شد که در نتیجه این آمار خود نشانگر رندام بودن خسارات، تلفات و تعداد مصدومین می باشد. لذا با توجه به آمار خسارات نسبی بسیار ناچیز در حملات آنهم جنگ نسبتا طولانی مدت نیازی به اعمال قوانین جدید در ساخت و سازهای کشور دیده نمی شود بجز در برخی موارد که در ادامه خواهد آمد.
برای ساختمانهای مسکونی با توجه به دوره بازگشت جنگ که رابطه مستقیمی با دیپلماسی دارد نیازی به اعمال شرایط خاص که هزینه اضافی به جامعه و هزینه های ساخت و ساز کشور تحمیل نماید لذا توصیه نمی شود.
برای بسیار معدود ساختمانهای مسکونی و اداری که کاملا خاص می باشند و عملکرد بی وقفه از آنها انتظار می رود، می توان با روشهایی با اعمال تمهیدات ویژه مقاوم سازی با توجه به محاسبه هزینه به فایده در مقابل عملکرد مورد انتظار راهکارهایی تدارک و اندیشید. البته باید متوجه بود که در مقابل انفجارات مختلف و عملکرد های مختلف فقط تا حدودی کمک کننده خواهند بود، اما عملی و تا حدودی توصیه می شود.
در همین رابطه با مطالعه خسارات و تخریب ساختمانها و ساخت و ساز کشور متخاصم بر اساس تصاویر منتشر شده پس از حملات ایران در سایت های خبری، شایان ذکر است که شباهت های زیادی بین ساخت و ساز و تخریب ها در کشور و شهرهای آنها وجود داشت. این نکته تداعی کننده این حقیقت می تواند باشد که آنها هم برای ساختمانهای خود با تهیدات بیشماری که تقریبا بصورت روزانه از هر سو در منطقه واقع شده در طول سالیان متمادی روبرو بوده اند هیچ تمهیدات ویژه ای برای انفجارات در نظر نگرفته اند، بجز ساخت پناهگاه ! البته ساخت پناهگاه در منطقه ای که حدود ۷۰ سال گذشته همواره جنگ را بصورت مستمر تجربه کرده است امری عادی باید فرض شود.
در ادامه در رابطه با ساخت پناهگاه برای انفجارات و حملات موشکی نیز بر اساس آمار ارایه شده در بالا برای تهران و دوره بازگشت جنگ می توان چنین نتیجه گرفت که وجود و ساخت انها بر اساس در دسترس بودن منابع مالی امری مفید ولیکن غیر ضروری برای جنگ فرض می شوند، بجز در سایت های حساس.این امر البته برای اسکان در زمان زلزله که امار بدون شک صدها برابر یا در ردیف میلیونی احتمال می رود نیاز به مطالعه دقیقتر و بیشتر دارد.
باز در همین راستا، خوشبختانه صنایع نفتی، پالایشگاهی، نیروگاهی و ... دارای آرشیو های قوی و افراد خبره زیادی در اجرا هستند که تصور می شود در صورت تامین قطعات مورد نیاز، امکان برگشت سریع میسر باشد. عوامل مهندسی و بخصوص اجرایی این دسته از صنایع عملا هر روز به نوعی درگیر اورهال، تعمیر . بازسازی تاسیسات می باشند و با تامین قطعات شکی نیست که توانایی بازگشت به سرویس دهی جامع کاملا فراهم خواهد بود. در این تخریبها عموما جایگزینی تجهیز ملاک عمل می باشد و سازه های ارتباطی ثانویه هم بسادگی قابل جایگزینی یا ترمیم و مقاوم می باشند. مهمترین موضوع لذا فراهم سازی منابع مالی برای جایگزینی قطعات و تجهیزات می باشد که نیازی هم برای دستورالعملهای جدید در برابر حملات و جنگ لازم دیده نمی شود.
البته برای جلوگیری از آنچه در تهران پس از بمباران مخازن رخ داد (دوده سیاه در سطح شهر) توصیه می شوذ مخازن حاوی مواد و گازهای سمی طبق توصیه های متداول پدافندی با دیوارهای بتنی مسلح که پروتکل های لازم را ارضا نماید در نظر گرفته و احداث شوند.
اما، در صنایع نفتی و نیروگاهی بر اساس موارد فوق و بدلیل خوردگی بالا، حرارت بالا و فشار بالا و طبیعت مواد تولیدی و تاسیسات در رابطه با انفجار و اتش سوزی در بازسازی نیازی به اعمال شرایط انفجار توصیه نمی شود، این تاسیسات در شرایط عادی هم دارای چنین پتانسیل هایی هستند که در طراحی های معمول در حد مقول دیده شده اند.
در انتها، از انفجارات و حملات نظامی باید سریع درسهای لازم را گرفت و از آن عبور کرد. کار زیادی برای مقابله نمی توان انجام داد مگر معدود سازه های بسیار خاص که انها هم در پروتکل های جهانی دیده شده اند ولی باز مقداری بازنگری در بخش پدافندی کمک کننده می تواند باشد. البته شاید ؟
خسارات جنگی انقدر رندام و متنوع و بستگی به ماده منفجره و خرج و مقدار و نوع بمب، موشک یا پرتابه و محل اصابت دارد که عملا در سطح گسترده برای ساختمانها و ابنیه و تاسیسات قابل جمع بندی و هزینه کرد در سطح کشوری نمی باشد، نه توجیه اقتصادی و نه توجیه فنی دارد. لذا تصور می شود نیازی به بازنگری مقررات ملی ساختمان برای جنگ و حملات در ساخت و ساز کشور برای آینده وجود ندارد.
البته نیاز مبرم و اساسی و حقیقتا فوری متاسفانه در بخش ارزیابی، بازسازی و ترمیم و مرمت و در نهایت مقاوم سازی ساختمانها و تاسیسات خسارات دیده در جنگ می باشد که امری است که در حال حاضر بسیار نگران کننده در حال انجام است و عملا بیشتر جنبه سلیقه ای و کیفی دارد تا علمی و کمی که نیاز توجه مسئولان ذیربط را به آن صد چندان می نماید شاید هزار چندان !
* استاد نمونه کشور در مهندسی زلزله و بنیانگذار مقاوم سازی و مدیریت بحران زلزله در کشور
این یادداشت می تواند قابل توجه مردم، مهندسین و دولتمردان کشور، بخصوص افراد ذیصلاخ در این حوزه یعنی ساخت و ساز در بخش اثرات تخریب و خسارات وارده (پدافند) و همچنین از نظر مدیریتی کاربرد داشته باشد.
کد مطلب 2222092
نظر شما