به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیه شریفه «وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ» از مهمترین آیات قرآن کریم در زمینه آمادگی، اقتدار و بازدارندگی است.
بنابر روایت حوزه، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات دینی حوزههای علمیه در برنامه تلوزیونی اینترنتی پاسخ ، ابعاد مختلف این آیه و پیام آن برای جامعه اسلامی بهویژه در شرایط امروز را، با حضور حجتالاسلام والمسلمین مهدی رستمنژاد، استاد حوزه و دانشگاه و رئیس پژوهشکده حج و زیارت مورد بررسی قرار داده است.
* در قرآن کریم آیهای وجود دارد که بر روی آرم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقش بسته است: «وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ» (آیه ۶۰ سوره انفال). محور اصلی سخنرانی، بخش مذکور از این آیه شریفه خواهد بود.
بسم الله الرحمن الرحیم، درود بر روان پاک حضرت امام خمینی (ره)، بنیانگذار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ سپاهی که امروز میوههای شیرین عزت، اقتدار و قدرتآفرینی آن را به نظاره نشستهایم. همچنین درود فراوان بر رهبر شهیدمان، که آیندهنگری ایشان در خصوص سرمایهگذاری بر موشکها، امروز به ثمر نشسته و نشان داده است که این هزینهها، نه تنها هزینه، بلکه سرمایهای سترگ برای حفظ اصل سرمایه (انقلاب و دستاوردهای آن) است. بصیرت و دوراندیشی این دو امام انقلاب، شجره طیبهای را بنا نهاد که امروز میوههای آن، نه تنها در داخل، بلکه در سطح جهانی نیز مشاهده میشود و با عمل به این آیه شریفه، دهان مستکبران عالم را به دهان مظلومان عالم میزنیم.
«وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ»؛ این آیه شریفه، حاوی پیامهای عمیقی است.
واژه «ما استطعتم» به معنای «هر آنچه در توان دارید» است، یعنی نهایت تلاش و امکانات خود را به کار گیرید. این مفهوم در آیات دیگری از قرآن نیز تکرار شده است، مانند «استقامت کنید آنگونه که استطاعت دارید» یا «تقوا داشته باشید به اندازه وسعت وجودتان».
این تأکید بر نهایت توان، پیامی مهم دارد: هیچ حد و مرزی برای تلاش و آمادگی وجود ندارد.
واژه «قوه» نیز در این آیه، پیام اقتدار و قدرت را به همراه دارد. جالب اینجاست که آیه به صراحت از «جنگ» سخن نمیگوید، بلکه بر «آمادگی» و «قدرت» تأکید دارد. این آمادگی، صرفاً نظامی نیست، بلکه جنبههای مختلف قدرت را در بر میگیرد.
* اقتدار؛ دژِ بازدارنده و مظهرِ آمادگی
آمادهسازی برای جنگ، به معنای واقعی کلمه، وجود اقتدار است. اقتدار با قدرت متفاوت است؛ قدرت صرفاً به معنای زور بازو است، اما اقتدار، ابهتی است که از قوت، قدرت و صلابت سرچشمه میگیرد. این ابهت چنان است که دیگران حتی جرأت نزدیک شدن و آزمودن قدرت فرد را نمیکنند؛ همین که هیبت او را میبینند، کافی است. اقتدار است که فرد را سرپا نگه میدارد و این نکته بسیار مهم است که در سطح جهانی نیز مورد تأیید قرار گرفته است. اقتدار است که خاماندیشی دشمن را سد میکند.
* آیه شریفه میفرماید: «وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ».
آمادگی برای جنگ برای چیست؟ برای کشتن دشمن؟ خیر، لزوماً برای کشتن دشمن نیست. پس برای چیست؟ برای میخکوب کردن دشمن در جای خود، تا به شما تجاوز نکند.
دشمنان خدا و دشمنان خودتان باید از این قوت و اقتدار شما بترسند و تصمیمی علیه شما نگیرند. اینگونه تصمیم تجاوز را در نطفه خفه میکند، نه اینکه بگذارید تجاوز کنند.آنقدر قوی شوید که دشمنان حتی خیال تجاوز را در سر نپرورانند.
هستهای و اینکه آیا داشتن بمب هستهای با آیه «وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ» همخوانی دارد یا خیر؟
از منظر فقهی، همانطور که اشاره فرمودید، بسیاری از علما و مسئولین ما، تولید و نگهداری سلاح هستهای را حرام دانستهاند. این فتوا بر مبنای اصول اخلاقی و انسانی اسلام و همچنین تأکید بر حفظ جان و مال مسلمانان و جلوگیری از گسترش فساد در زمین استوار است.
* اما در پاسخ به این سوال که آیا قوه در آیه شریفه شامل بمب هستهای میشود یا خیر، باید به چند نکته توجه کرد:
1. ماهیت قوه:
قوه در آیه به معنای توانایی و آمادگی نظامی است که برای حفظ امنیت و اقتدار جامعه اسلامی لازم است. این مفهوم میتواند شامل انواع مختلفی از توانمندیها باشد، از جمله نیروهای انسانی کارآمد، تجهیزات نظامی پیشرفته، دانش فنی، و هر آنچه که بتواند دشمن را از تجاوز باز دارد.
2. هدف اصلی آیه:
هدف اصلی آیه، ایجاد «اقتدار» و ترهیب (ترساندن) دشمن است، نه صرفاً داشتن یک سلاح خاص. اقتدار واقعی زمانی حاصل میشود که دشمن احساس کند در صورت هرگونه تجاوز، با پاسخی قاطع و کوبنده روبرو خواهد شد.
3. هزینهها و پیامدها:
توسعه و نگهداری سلاحهای هستهای، علاوه بر هزینههای هنگفت مالی، پیامدهای زیستمحیطی و انسانی خطرناکی نیز به همراه دارد. از طرفی، داشتن چنین سلاحهایی میتواند باعث مسابقه تسلیحاتی و افزایش تنش در منطقه و جهان شود.
4. دیدگاههای مختلف:
در میان مفسرین و فقها، دیدگاههای متفاوتی در این زمینه وجود دارد. برخی معتقدند که در شرایط خاص و برای بازدارندگی، داشتن چنین سلاحهایی میتواند مجاز باشد، در حالی که بسیاری دیگر با استناد به ضرر و فساد گستردهای که این سلاحها ایجاد میکنند، آن را حرام میدانند.
با توجه به فتوای اکثر علما و تأکید مسئولین بر عدم پیگیری سلاح هستهای، میتوان گفت که رویکرد جمهوری اسلامی ایران، بر اساس حفظ اقتدار از راههایی غیر از سلاح هستهای استوار است. این اقتدار میتواند از طریق پیشرفتهای علمی و فناوری، توان دفاعی متعارف، دیپلماسی فعال، و انسجام داخلی حاصل شود.
بنابراین، در حالی که «قوه» یک مفهوم گسترده است، اما مصادیق آن باید در چارچوب اخلاق، مصالح عمومی جامعه اسلامی و تعالیم دینی سنجیده شود.
* پاسخ به شبهه: آیا سلاح هستهای تفسیر مجاز از آیه «وَأَعِدُّوا لَهُم...» است؟
در پاسخ به این پرسش که آیا میتوان به سلاح هستهای به عنوان مصداق «قوه» در آیه شریفه استناد کرد، باید گفت که احکام و فتاوای فقهی بسته به مبانی فقهی هر مجتهد ممکن است متفاوت باشد. از آنجا که این یک بحث فقهی و اجتهادی است، ممکن است برخی فقها با استناد به این آیه و همچنین مستندات حدیثی، سیرهای و عقلی، چنین فتوایی بدهند.
ظاهر آیه شریفه مبنی بر اینکه «هر چه وسعت دارید خود را برای مقابله با دشمن آماده کنید»، به نظر میرسد هر نوع توانمندی نظامی را شامل شود. بنابراین، ممکن است فقیهی استدلال کند که امروزه برای دستیابی به سطح اقتضای لازم جهت بازدارندگی و مقابله با دشمن، داشتن سلاحهای پیشرفته از جمله سلاح هستهای ضروری است.
با این حال، مقام معظم رهبری، شهید سید علی خامنهای، با استناد به همین آیه، دیدگاهی متفاوت ارائه دادند. ایشان فرمودند که ما نیازی به سلاح هستهای نداریم. ایشان با تکیه بر مفهوم «قوه» در آیه، آن را به معنای «توانمندی معقول و متعارف» تفسیر کردند. به بیان دیگر، منظور آیه این است که مسلمانان باید خود را به گونهای تجهیز کنند که اگر دشمن تجاوز یا تعدی کرد، بتوانند در برابر او بایستند و اقتدار لازم را حفظ کنند، نه اینکه حتماً به سمت سلاحهای کشتار جمعی حرکت کنند.
نکته حائز اهمیت این است که در این آیه و تفاسیر معتبر، هیچ اشارهای به استفاده از سلاحهایی نشده که باعث نابودی حیوانات، تخریب طبیعت و آلودگی محیط زیست برای نسلهای آینده شود. خداوند اجازهای برای چنین تخریبی در این آیه نداده است. در واقع، این آیه مختص مقابله با «عدو الله» و دشمنان خارجی است، اما سلاح هستهای نه تنها دشمن را هدف قرار میدهد، بلکه با ایجاد آلودگیهای رادیواکتیو، محیط زیست را برای همیشه نابود میکند. بنابراین، استناد به این آیه برای توجیه سلاح هستهای، با توجه به ملاحظات زیستمحیطی و اخلاقی، صحیح به نظر نمیرسد.
* تحلیل آیه «وَأَعِدُّوا لَهُم...» و مفهوم اقتدار در عصر حاضر
بنابراین، نمیتوان تنها با تکیه بر قید «مَاسْتَطَعْتُمْ» (هر چه وسعت دارید) به این آیه استناد کرد و سایر مفاهیم آن را نادیده گرفت. اگر چنین تفسیری صورت گیرد، یعنی از روح کلی آیه دور شدهایم. اما اگر بگوییم ما به این آیه عمل نکردهایم، ممکن است این پرسش مطرح شود که: «اگر امروز ما به سلاح هستهای دسترسی نداریم، در حالی که دشمنان دارند، مگر به اقتدار لازم که آیه مورد نظر آن است، نرسیدهایم؟»
پاسخ این است که خیر، لازم نیست برای رسیدن به آن اقتدار، به سمت سلاحهای کشتار جمعی حرکت کنیم.
همانطور که مقام معظم رهبری، شهید سید علی خامنهای، فرمودند: «اقتدار ما، اراده ماست» و «اقتدار ما، نرمافزار ماست؛ ایمان ماست».
این نیروی معنوی و ایمانی، اصلیترین عامل اقتدار است. اگر پشت این توانمندی نظامی (سختافزار)، اراده و انگیزهای وجود نداشته باشد، آن ابزارها کارایی چندانی نخواهند داشت. امروز ما هم به ابزارهای نرمافزاری قوی (مانند ایمان و اراده) و هم به ابزارهای سختافزاری دست یافتهایم.
این موضوع در تحلیلهای سیاسی نیز مشهود است. امروز فهمیدهایم که «تنگه هرمز» به تنهایی، به اندازه چندین بمب هستهای جهانی، قدرت بازدارندگی و اقتدار ایجاد میکند و اقتدار بیشتری را برای ما به ارمغان میآورد.
اگرچه ما وارد تحلیلهای پیچیده سیاسی نمیشویم، اما با نگاهی به آیات قرآن، تاریخ، سیره اهل بیت (ع) و اخبار روز، پرسش این است: چرا دنیای اروپا و حتی برخی از متحدان آمریکا ترامپ را رها کرده اند؟
چرا دوستان سنتی آمریکا در داخل و خارج از این کشور، دیگر مانند گذشته همراهی نمیکنند؟
آیا این موضوع به خاطر منافع مادی است که در تنگه هرمز و امنیت انرژی در خطر افتاده است؟ این پرسشها، ابعاد مختلف قدرت و اقتدار را در جهان امروز نشان میدهد.
* تحلیل جامع مفهوم «قوه» در آیه «وَأَعِدُّوا لَهُم...» و ریشههای اقتدار ملی
بنابراین، دشمنان از ما میترسند و «عدو الله» (دشمن خدا) شدن، همان چیزی است که آنها را نگران کرده است. خداوند تنگه هرمز را به ما عطا کرده است و ما باید خود را مستعد استفاده از آن کنیم .
در عمل، میبینیم که دشمنان قدمبهقدم عقبنشینی کردهاند. این عقبنشینی صرفاً به خاطر هواپیماهای ما نبوده است، بلکه ممکن است بخشی از آن به خاطر موشکها و سایر ابزارهای نظامی باشد. اما آنچه در حال حاضر بیشترین درد را به آنها وارد میکند و اقتدار واقعی را برای این نظام ایجاد میکند، «تفکر الهی» و «حاکمیت ولایت فقیه» است. این الگو اکنون برای بشریت در حال شکلگیری است.
عبارت به کار رفته در آیه،وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ «مِن قُوَّةٍ» (از هر چه وسعت دارید)، بسیار گسترده و عمیق است. آیا این «قوه» صرفاً به معنای توان نظامی است؟
در این آیه اشاره به اسبهای جنگی و ابزارهای جنگی هم اسم برده است که بخش مادی و نظامی قدرت را شامل میشود. اما عبارت «قُوَّة» اعم و وسیعتر از این موارد است.
«قوه» شامل موارد زیر نیز میشود:
تقویت ایمان و اعتقادات: ایمان شما را قوی کنید.
تقویت اراده: ارادهتان را مستحکم سازید.
روحیه شهادتطلبی: روحیه ایثار و شهادتطلبی خود را پرورش دهید.
اگر ابزارهای نظامی (ابزار سختافزاری) در دست داشته باشیم، اما این ایمان و اراده (نرمافزار) را نداشته باشیم، نمیتوانیم پیروز شویم. دشمن از این «قوه معنوی» و «اراده جمعی» میترسد، نه صرفاً از ابزارهای نظامی ما.
امروز، این «قوه» در موارد زیر نمود پیدا میکند:
نفرات مسئولین و نیروهای مسلح: که دارای ایمان و تعهد هستند.
حضور مردم در خیابانها: که نشاندهنده اراده و پشتیبانی مردمی است.
بنابراین، «قوه» در کنار «رباط الْخَیْلِ» (توان مادی و نظامی) قرار میگیرد که بخشی از قدرت نظامی و مادی را نشان میدهد، اما «قُوَّة» کلیتِ این توانمندیها را در بر میگیرد.
اقتدار ما بیشتر به همان عاملی وابسته است که در دعای «اللَّهُمَّ أَکْمِلْ» یا سایر ادعیه به آن اشاره شده است: تقویت ایمان، اراده و روحیه دینی. این همان «قوه» حقیقی است که دشمن از آن هراس دارد.
*تحلیل و دیدگاه پیرامون مفاهیم دفاعی و اخلاقی در اسلام
در بحث جنگ، آیات قرآن کریم نیز به این موضوع پرداختهاند.
آیه شریفه :
فَلا تَهِنوا وَ تَدعوا اِلَی السَلمِ وَ اَنتُمُ الاَعلَون وَ اللهُ مَعَکم(سوره محمد، آیه ۳۵)
بیان میدارد که اگر در جبهه حق هستید، سست نشوید و دشمن را به صلح نخوانید، زیرا شما برتر هستید و خداوند با شماست. این برتری، صرفاً نظامی نیست، بلکه ریشه در ایمان و اتکا به خداوند دارد (والله معکم). این باور، نیروی معنوی ما را تقویت میکند.
نگاهی که بر ذخیره موشک برای آینده تاکید دارد، نیز در همین راستا قابل تفسیر است؛ چرا که آمادگی نظامی بخشی از تدبیر است.
نکته نهایی در این رابطه این است که نباید مانند دنیای مادی اندیشید. نظام ما بر پایه اعتقادات و تهذیب نفس استوار است. ما ادعای اخلاقمداری داریم و حتی در جنگها نیز به اخلاقیات پایبندیم. به عنوان مثال، ما اماکن مسکونی یا آموزشی را هدف قرار نمیدهیم، حتی اگر بتوانیم. در حالی که ممکن است بتوانیم مراکز نظامی دشمن را هدف قرار دهیم، اما از آسیب رساندن به مناطقی که صرفاً دارای امکانات آموزشی یا غیرنظامی هستند، خودداری میکنیم. این بدان معناست که ما انسان هستیم و انسانی میجنگیم.
* ملاحظات اخلاقی و راهبردی در دین و قدرت بازدارندگی
دین مبین اسلام و آموزههای اخلاقی ما اجازه نمیدهد که صرفاً به دلیل داشتن سلاح توسط دشمن، ما نیز به همان سمت حرکت کنیم. ممکن است برخی فقها فتوا دهند که تولید چنین سلاحهایی مجاز است، اما استفاده از آنها حرام است. حتی دیدگاهی وجود دارد که تولید آن نیز ممنوع است. اما فتوایی دیگر ممکن است این اجازه را بدهد که چنین سلاحهایی را صرفاً برای بازدارندگی و حفظ آمادگی در زرادخانه خود داشته باشیم، اما حق استفاده از آنها را نداشته باشیم.
حال سوال اینجاست که آیا میتوان چنین فتوایی را مخفی نگه داشت؟ قطعاً خیر. در این صورت، دشمن از ما نخواهد ترسید، زیرا میداند که ما ارادهای برای استفاده از این سلاحها نداریم.
در کنار بحث اخلاق، به قدرتی که خداوند به طور طبیعی در اختیار ما قرار داده است، مانند تنگه هرمز، نیز باید توجه کرد. این اهرم فشار، از هر سلاحی محکمتر است. با وجود این قدرت عظیم، ما تاکنون از آن استفاده نکردهایم،امروز به روشنی دریافتیم که در کنار توانمندیهای مادی، از قدرتی نهفته برخوردار بودیم که میبایست آن را از حالت بالقوه به فعلیت رسانده و به جهانیان به نمایش بگذاریم؛ و خوشبختانه این امر محقق شد.
بدیع آن است که ابزارهای نظامی، موشکها و پهپادهای ما (از جمله شاهد ۱۳۶) هر یک در جایگاه خود نقش حمایتی ایفا کردند، اما باور دارم که از این پس، تکیه اصلی ما نباید تنها بر سختافزارهای نظامی باشد؛ چرا که قدرت حقیقی ما در «نرمافزار»(باورها و اعتقادات) ما نهفته است.
در حال حاضر، دنیا با شگفتی در حال تامل است که این چه دینی است که در میانهی جنگها و حملات موشکی، مردم را چنین استوار و صبور نگاه داشته است؟
این اقتدار معنوی باعث شده است تا بسیاری از مردم جهان مشتاق مطالعه درباره دین ما شوند و حتی ایرانیانی که مهاجرت کرده بودند، در پی بازگشت به وطن باشند.
تفاوت ما با جنگهای سایر کشورهای اسلامی در این است که در آنجا هرگونه درگیری منجر به آوارگی میلیونها انسان و فروپاشی امنیتی میشد، اما در ایران، علیرغم ایثارات بیشمار و شهادت عزیزان، استواری و ثبات ملی حفظ شد. این ایستادگی، همان اقتداری است که امروز دشمن را بیش از هر بمب هستهای میترساند.
این موفقیتها، توفیقی الهی و حاصل هدایت رهبری بصیر و خبیر ما بود که مسیر درست را به ما نشان دادند و ما امروز با افتخار، در مسیر خدمت به ایشان و میهن گام برمیداریم.
برای دانلود یا شنیدن صوت اینجا کلیک کنید.
نظر شما