رازی که پیامبر(ص) با آن دل دشمنان را هم به دست آورد

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، خوش‌رفتاری، صبوری، گذشت و توانایی نفوذ در دل انسان‌ها، از برجسته‌ترین ویژگی‌های اخلاقی پیامبر اسلام(ص) بود؛ اخلاقی که قرآن کریم از آن با تعبیر «خُلُقٍ عَظِیم» یاد می‌کند.

بنابر روایت تسنیم، قرآن کریم در وصف پیامبر اسلام(ص) جمله‌ای کوتاه اما بسیار عمیق بیان می‌کند: «إِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ»؛ «در حقیقت، تو به نیکوخلقی عظیمی آراسته‌ای.» اما این اخلاق عظیم تنها به خوش‌رویی یا لبخند زدن محدود نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از رفتارها و منش‌هایی است که در زندگی اجتماعی و در برخورد مستقیم با مردم خود را نشان می‌دهد؛ از پایبندی به حق و شکیبایی در برابر آزار دیگران گرفته تا بخشش خطاهای ناآگاهانه، مهربانی و فروتنی.

شاید یکی از روشن‌ترین جلوه‌های این اخلاق را بتوان در ماجرای فتح مکه مشاهده کرد. پیامبر(ص) پس از سال‌ها تحمل دشمنی، آزار و جنگ، هنگامی که با قدرت وارد مکه شد، راه انتقام را انتخاب نکرد و به جای مجازات عمومی، عفو و گذشت را پیش گرفت. همین رفتار بزرگوارانه بسیاری از معادلات را برهم زد و دل‌هایی را به سوی اسلام و پیامبر(ص) جذب کرد.

امام حسین(ع) روزی از پدر بزرگوارش، امام علی(ع)، درباره شیوه رفتار پیامبر(ص) در زندگی روزمره پرسید. پاسخ امام علی(ع)، تصویری روشن از شخصیت اخلاقی رسول خدا(ص) ارائه می‌دهد؛ شخصیتی که همواره گشاده‌رو و خوش‌رفتار بود و از تندی، سنگدلی، بدزبانی و عیب‌جویی فاصله داشت. کسی که به نزد او می‌آمد، ناامید بازنمی‌گشت و مراجعه‌کنندگان از درِ خانه پیامبر(ص) دست خالی برنمی‌گشتند.

در زندگی پیامبر(ص) برخی رفتارها جایی نداشت. ایشان از جدال و کشمکش‌های بی‌فایده، پرگویی و ورود به امور بی‌ارتباط با خود دوری می‌کرد. در تعامل با دیگران نیز بدگویی، سرزنش و جست‌وجو برای یافتن عیوب پنهان مردم را کنار گذاشته بود.

سخنان پیامبر(ص) نیز از ویژگی خاصی برخوردار بود؛ هنگامی که سخن می‌گفت، کلامش آن‌چنان روشن، سنجیده و اثرگذار بود که حاضران با سکوت و احترام به آن گوش می‌سپردند. زمانی هم که سکوت می‌کرد، دیگران فرصت سخن گفتن می‌یافتند و حرمت مجلس حفظ می‌شد.

رشیدالدین میبدی، عارف و مفسر بزرگ، در توصیف تواضع و رفتار پیامبر(ص) تصویری زیبا و پرمعنا ارائه کرده است؛ شخصیتی که در برابر انسان‌های ساده و محروم، نهایت فروتنی را نشان می‌داد و بزرگی مقامش هرگز مانع از نشستن کنار فقیر و یتیم و غریب نمی‌شد.

در این توصیف، پیامبر(ص) همان کسی است که با درویش هم‌نشین می‌شود، با یتیم هم‌سخن می‌گردد، با غریبه بر سر یک سفره می‌نشیند، به دیدار پیرزنان می‌رود و ردای خویش را برای زن بیوه پهن می‌کند؛ همان محمد امین، مصطفی و ابوالقاسم.

اگر این گشاده‌رویی، بردباری و اخلاق کریمانه در وجود پیامبر(ص) نبود، شاید جامعه خشن و سخت آن روزگار به این آسانی پذیرای پیام اسلام نمی‌شد. قرآن کریم نیز به صراحت اهمیت همین ویژگی را یادآور می‌شود و می‌فرماید اگر پیامبر(ص) تندخو و سخت‌دل بود، مردم از اطراف او پراکنده می‌شدند.

راز اثرگذاری پیامبر(ص) تنها در سخنان او نبود؛ رفتار او پیش از سخن گفتن، مردم را با حقیقت آشنا می‌کرد. او نشان داد که دعوت به خوبی، زمانی بیشترین اثر را دارد که در رفتار و زندگی دعوت‌کننده دیده شود.

امروز نیز آموزه پیامبر(ص) برای ما روشن است: می‌توان با اندکی مهربانی بیشتر، گذشت از خطاهای دیگران، فروتنی و خوش‌اخلاقی، بخشی از این سیره را وارد زندگی روزمره کرد. شاید نزدیک شدن به پیامبر(ص) بیش از آنکه در شعارها باشد، در همین رفتارهای ساده‌ای باشد که هر روز در برابر دیگران از خود نشان می‌دهیم.