به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در روزهای دوشنبه ۱۳ خرداد و سهشنبه ۱۴ خرداد ۱۳۴۲، و چهارشنبه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ همزمان با ایام عزاداری دهه نخست محرم، مراسم سوگواری در تهران و برخی شهرستانها با تظاهرات گستردهای علیه حکومت همراه شد. اعتراضاتی که در ابتدا در چارچوب آیینهای مذهبی شکل گرفت، بهتدریج با شعارهایی علیه اصلاحات ارضی و سپس در اعتراض به دستگیری امام خمینی، به حرکتهایی آشکارا سیاسی بدل شد. در تهران، درگیریها میان معترضان و نیروهای نظامی و انتظامی در چند نقطه شهر روی داد و دامنه ناآرامیها به گونهای بود که دولت ناگزیر به اعلام حکومت نظامی شد.
در نخستین واکنش رسمی، شهربانی کل کشور عصر روز چهارشنبه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ اعلامیهای صادر کرد که دو بار از رادیو قرائت شد. متن اعلامیه به این شرح بود:
اعلامیه شهربانی
«در چند روز گذشته به منظور برگزاری مراسم سوگواری حضرت حسین بن علی (ع) شهربانی کل کشور آزادی عمل کاملی برای افراد و دستجات مختلف قائل شد که در عزاداری شرکت جویند. متاسفانه در عمل دیده شد که عده معدودی حادثهجو و منحرف و دشمنان اصلاحات ارضی و مخالفان قانون اساسی انقلاب ملی که به تصویب اکثریت قریب به اتفاق رأیدهندگان ملت ایران رسیده است، از مراسم سوگواری سوءاستفاده کرده و در راه انجام مقاصد شوم و سوء خود برخی از دستجات عزاداری را مبدل به دستجات سیاسی کرده و به دادن شعارهای سیاسی مخالف اصلاحات ارضی دست زدهاند.
شهربانی کل کشور بنا به مسئولیت انتظامی و تامین آزادی قاطبه مردم و تامین آزادی و کسب و کار ساکنین پایتخت و تامین عبور و مرور شهر اعلام میدارد چون این عده مخالفین اصلاحات ارضی باعث اخلال نظم و کسب و کار مردم شدهاند از این به بعد به هیچ وجه اجازه نخواهد داد چنین تظاهراتی تکرار شود.
محرکین و مسببین این قبیل تظاهرات را بهشدت سرکوب و تحت تعقیب قانونی قرار خواهد داد.» (کیهان، چهارشنبه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲)
آسوشیتدپرس: عده زیادی کشته و حدود هزار نفر مجروح شدهاند
همزمان، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارشهایی از تهران مخابره کرد که بازتابی بینالمللی یافت و بر گستردگی درگیریها، شمار تلفات و حضور نیروهای نظامی تأکید داشت:
تهران – ۵ ژوئن [۱۹۶۳ برابر با ۱۵ خرداد ۱۳۴۲] – آسوشیتدپرس: آمار غیررسمی میگوید در تظاهرات دیروز [سهشنبه ۱۴ خرداد ۱۳۴۲] «عده زیادی» کشته و در حدود یکهزار نفر مجروح شدهاند.
سرلشکر پاکروان معاون نخستوزیر [و رئیس وقت ساواک] گفت هنوز خیلی زود است که تعداد دقیق مقتولین را معلوم کنیم.
مخالفین هنگامی که علیه اصلاحات شاه تظاهر میکردند در نقاط مختلف پایتخت با سربازان و پلیس زد و خورد کردند.
طبق قانون اصلاحات ارضی بعضی از اراضی متعلق به دستجات روحانی به دهقانان داده میشود.
پلیس در آغاز کوشید با تیراندازی هوایی و استعمال گاز اشکآور تظاهرکنندگان را که ادارات و مغازهها را آتش میزدند متفرق کند.
روز سهشنبه [۱۴ خرداد ۱۳۴۲] دانشجویان از الحاق به تظاهرکنندگان امتناع نمودند ولی روز بعد [چهارشنبه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲] عدهای که خود را دانشجوی دانشگاه مینامیدند یک جیپ نظامی را واژگون کردند. به دنبال تظاهرات امروز [۱۵ خرداد ۱۳۴۲] هزاران تن از دانشآموزان در مدارسشان نگه داشته شدند.
چند ساختمان ازجمله زورخانه شعبان جعفری مورد حمله قرار گرفت.
یک سخنگوی سفارت آمریکا گفت شورشیان کانون ایران و آمریکا مقابل دانشگاه را مورد حمله قرار دادهاند. سخنگوی مزبور گفت شورشیان به داخل کانون رفته اثاثیه را منهدم و کتابخانه آن را از بین بردهاند. دولت هنوز نتوانسته تعداد رسمی تلفات را منتشر کند ولی مقامات بیمارستانها تایید کردند در ساعت اول تیراندازی بیش از ۲۰ نفر کشته شدند. نیمه شب دیشب [شامگاه ۱۴ خرداد ۱۳۴۲ یا بامداد ۱۵ خرداد ۴۲] تانکهای سنگین بیشتری برای تقویت آنچه که قبلا در گوشههای خیابانها مستقر شده بودند از یک مرکز نظامی به شهر وارد شدند.
تظاهرات دیروز [۱۴ خرداد ۴۲] شدیدترین تظاهر ضد دولتی از سال ۱۹۵۳ بوده است […] این برای اولین بار است که دولت بعد از سال ۱۹۵۳ [۱۳۳۲] که شاه به رم رفت حکومت نظامی اعلام میکند. هنگام زد و خورد ابرهای گاز اشکآور شهر را فرا گرفت. آمبولانسها در خیابانها میگردیدند، زخمیها را به بیمارستان حمل مینمودند. خسارات ناشیه از تظاهرات به چند میلیون دلار تخمین زده میشود. (اطلاعات، پنجشنبه ۱۶ خرداد ۱۳۴۲، ص ۱۵)
علم: حوادث اخیر به منظور ارعاب مردم بود
در حالی که روایت رسمی شهربانی بر «اخلال نظم» و «سرکوب محرکین» تأکید داشت و گزارشهای خارجی از شدت تلفات و استقرار تانکها در شهر خبر میدادند، اسدالله علم، نخستوزیر وقت، روز پنجشنبه ۱۶ خرداد ۱۳۴۲ در برابر خبرنگاران کوشید قرائت دولت از حوادث را صورتبندی کند. سخنان او ناظر بر امنیت کشور، ادعای کشف «توطئه» و دفاع از نحوه برخورد دولت بود:
«لازم است این مطلب به اطلاع عموم برسد که حوادث اخیر مسلما به منظور ارعاب مردم بود تا از آن نتیجه سیاسی گرفته شود. و مطابق اطلاعاتی که ما در دست داریم اگر درنتیجه پیشبینی دولت حالا این اتفاق نمیافتاد در دو هفته دیگر به صورت دامنهدارتری ظاهر میشد که مشکلات دولت و زیان ملت بیشتر میگردید. اکنون به هیچ صورتی اشکالی در بین نیست و به هممیهنان عزیز خود اطمینان میدهم اشخاصی که باعث ناراحتی مردم میشوند به شدیدترین وجهی تنبیه خواهند شد و جای هیچگونه نگرانی نیست.
امروز عده زیادی از طبقات مختلف مردم به من مراجعه کردند و میخواستند از طرف دولت در برابر آشوبگران و خرابکاران شدت عمل بیشتری به خرج داده شود ولی گفته شد که شدت عمل بیشتری ضرورت ندارد خاصه اینکه جریان به صورت عادی برگشته است و قوای انتظامی تسلط کامل بر اوضاع دارند.
این نکته را نیز یادآور میشوم که در هر نقطهای از کشور لازم باشد با شدت عمل از اینگونه عملیات مخرب و مزاحم مردم شرافتمند و اصلاحطلب ایران جلوگیری خواهیم کرد ولی خوشبختانه در هیچ نقطهای از کشور چنین احتیاجی برای شدت عمل پیدا نشده است و مردم در آرامش و سکومت به سر میبرند و چون لازم بود که در شیراز چند نفر فورا محاکمه نظامی بشوند در آنجا حکومت نظامی اعلان شد تا مقررات حکومت نظامی بهموقع اجرا درآید.
توطئه خطرناکی بر ضد مصالح و اصلاحات و ترقی ایران در جریان امر کشف شد، سردستههای خرابکاران توقیف شده و تسلیم محاکم حکومت نظامی شدند. جزئیات امر را بعدا به اطلاع عامه مردم میرسانم همینقدر باید بگویم که توطئهکنندگان تصمیم داشتند اکثر مظاهر فرهنگ و تمدن را جاهلانه از میان بردارند، از قیبیل مراکز برق، تلفن، آب، دبستانها، دبیرستانهای دخترانه و سینماها.
دولت توانست بهموقع توطئه را کشف و سرکوب کند. اکنون هم حکومت نظامی در تعقیب باقیمانده افرادی است که در این ماجرا دست داشتهاند. بدیهی است چنانچه مشاهده شود که باز هم اشخاصی در این راه قدم برمیدارند بهشدت تعقیب خواهند شد.» (اطلاعات، پنجشنبه ۱۶ خرداد ۱۳۴۲)
۲۵۹
نظر شما