به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از سرویس دین و اندیشه ایبنا، سید حسین امامی نوشت: همزمان با برگزاری آیین بزرگداشت صدرالمتألهین شیرازی در شهر تاریخی مراغه، سیدحسین نصر، فیلسوف معاصر ایرانی و استاد برجسته فلسفه اسلامی، در پیامی تصویری به تبیین جایگاه ملاصدرا در تاریخ اندیشه اسلامی پرداخت و با بیان اینکه شناخت فلسفه اسلامی بدون شناخت ملاصدرا امکانپذیر نیست، از وی به عنوان مهمترین حکیم چهار قرن اخیر جهان اسلام یاد کرد.
نصر در ابتدای سخنان خود با اشاره به سابقه طولانی آشنایی و پژوهش درباره آثار ملاصدرا اظهار کرد: بیش از یک عمر با آثار ملاصدرا زندگی کردهام و همواره احساس نزدیکی عمیقی با شیوه تفکر او داشتهام. ملاصدرا برای من تنها یک فیلسوف نیست، بلکه اندیشمندی است که توانست میراث چندین قرن تفکر اسلامی را در قالب نظامی فلسفی منسجم گردآورد.
وی با مرور وضعیت مطالعات فلسفه اسلامی در ایران طی دهههای گذشته افزود: در سالهای جوانی او، ملاصدرا در حوزههای علمیه، بهویژه در قم و مراکز سنتی علوم اسلامی، جایگاه شناختهشدهای داشت، اما در دانشگاهها و میان دانشآموختگان علوم جدید کمتر مورد توجه قرار میگرفت.
به گفته وی، علت این مسئله آن بود که شناخت فلسفه اسلامی عمدتاً از دریچه پژوهشهای غربی انجام میشد و بسیاری از مستشرقان تا سالها توجه خود را بر فیلسوفان دوره نخست، مانند فارابی و ابنسینا، متمرکز کرده بودند.
این استاد فلسفه اسلامی با اشاره به روند تغییر این نگاه اظهار داشت: طی پنجاه تا شصت سال گذشته، جایگاه ملاصدرا به تدریج در ایران و خارج از کشور شناخته شد و امروز آثار و اندیشههای او در مهمترین مراکز علمی جهان مورد مطالعه قرار میگیرد.
وی با اشاره به فعالیتهای علمی خود در معرفی اندیشههای ملاصدرا گفت: در سالهای گذشته در کشورهای مختلف، بهویژه هندوستان، در همایشها و نشستهای علمی مرتبط با صدرالمتألهین حضور یافته و درباره اهمیت فلسفه او سخنرانی کرده است.
به گفته وی، نفوذ حکمت متعالیه در شبهقاره هند بسیار گسترده بوده و بخش مهمی از سنت فلسفی مسلمانان هند بر پایه آثار ملاصدرا شکل گرفته است.
نصر با اشاره به جایگاه کتاب «اسفار اربعه» اظهار داشت: این اثر صرفاً یک کتاب فلسفی نیست، بلکه دایرةالمعارفی از حدود نهصد سال اندیشه اسلامی است. وی تأکید کرد که فهم دقیق اسفار مستلزم آشنایی با فلسفه یونان، فلسفه مشاء، حکمت اشراق، علم کلام و عرفان اسلامی است؛ زیرا ملاصدرا توانسته است این جریانهای بزرگ فکری را در منظومهای واحد و هماهنگ گرد آورد.
وی همچنین از همکاری خود با علامه سیدمحمدحسین طباطبایی برای انتشار چاپ علمی اسفار اربعه یاد کرد و گفت: پیش از آن، این کتاب تنها به صورت چاپ سنگی و در نسخههایی حجیم در اختیار طلاب قرار داشت، اما انتشار چاپ جدید، زمینه دسترسی آسانتر پژوهشگران و دانشجویان به این اثر ارزشمند را فراهم کرد.
این استاد برجسته فلسفه اسلامی، ملاصدرا را ادامهدهنده راه میرداماد و در عین حال فراتر از استاد خود دانست و افزود: اگرچه میرداماد نقش مهمی در احیای فلسفه عصر صفوی داشت، اما این ملاصدرا بود که توانست با بنیانگذاری حکمت متعالیه، جریان فلسفی تازهای را در جهان اسلام پدید آورد و تا امروز بر اندیشه اسلامی تأثیر بگذارد.
وی با بیان اینکه ملاصدرا وارث چهار سنت بزرگ فکری جهان اسلام است، تصریح کرد: فلسفه مشاء ابنسینا، حکمت اشراق سهروردی، عرفان نظری ابنعربی و علم کلام، چهار رکن اصلی نظام فکری ملاصدرا را تشکیل میدهند و هنر بزرگ او در تلفیق این مکاتب و ارائه نظامی نوین بود.
نصر همچنین به جایگاه لقب «صدرالمتألهین» اشاره کرد و گفت: این عنوان تنها یک لقب علمی نیست، بلکه نشانه عالیترین مرتبه حکمت و معرفت در سنت اسلامی است و به کسانی اطلاق میشود که علاوه بر دانش نظری، به کمال معنوی و سلوک اخلاقی نیز دست یافته باشند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، بر اهمیت اخلاق و تهذیب نفس در اندیشه ملاصدرا تأکید کرد و افزود: از نگاه صدرالمتألهین، حکمت تنها به آموختن منطق و فلسفه محدود نمیشود، بلکه حکیم واقعی کسی است که در کنار رشد فکری، به کمال اخلاقی و معنوی نیز برسد. به همین دلیل، حکمت متعالیه پیوندی عمیق میان عقل، عرفان و شریعت برقرار کرده است.
دکتر نصر با اشاره به تأثیر گسترده ملاصدرا در ایران، هند و دیگر سرزمینهای اسلامی خاطرنشان کرد: هنوز نسخههای خطی فراوانی از آثار و شرحهای نوشتهشده بر آثار ملاصدرا در کتابخانههای هند وجود دارد که بسیاری از آنها تاکنون به صورت کامل بررسی و منتشر نشدهاند و این موضوع نشاندهنده نفوذ عمیق اندیشه او در جهان اسلام است.
وی همچنین احیای فلسفه اسلامی در روزگار معاصر را بدون توجه به حکمت متعالیه ناممکن دانست و اظهار کرد: نمیتوان تاریخ فلسفه اسلامی را از ابنرشد به اندیشههای معاصر پیوند زد و چند قرن شکوفایی حکمت اسلامی را نادیده گرفت؛ زیرا مهمترین جریان فلسفی چهار قرن اخیر جهان اسلام، با اندیشههای ملاصدرا شکل گرفته است.
این استاد فلسفه، انتخاب مراغه برای برگزاری بزرگداشت ملاصدرا را اقدامی ارزشمند توصیف کرد و گفت: مراغه یکی از شهرهای تأثیرگذار در تاریخ علم و تمدن اسلامی است و سابقهای درخشان در پرورش دانشمندان و اندیشمندان دارد. برگزاری چنین همایشهایی میتواند نقش مهمی در معرفی هرچه بیشتر میراث فلسفی ایران و تقویت مطالعات حکمت اسلامی ایفا کند.
سیدحسین نصر در پایان، با قدردانی از برگزارکنندگان این همایش، ابراز امیدواری کرد که اینگونه برنامهها زمینه شناخت عمیقتر اندیشههای ملاصدرا را برای نسل جوان، پژوهشگران و علاقهمندان فلسفه اسلامی فراهم کند و استمرار سنت حکمت اسلامی در ایران را بیش از پیش تقویت سازد.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما