خبرگزاری خبرآنلاین؛ روز ۲۶ تیر به مناسبت زادروز شاه اسماعیل صفوی، گزارشی با عنوان:«بزرگترین میراث صفویه اندیشه و ایده ایران بود/ شاه اسماعیل همواره از سردارانش میخواست فریاد «جاوید باد ایران» سر دهند.» در خبرآنلاین منتشر شد، اشکان زارعی نویسنده این مطلب بر این باور است که مهمترین میراث این سلسله، احیای «ایده ایران» و شکلگیری دوباره دولت متمرکز ایرانی پس از قرنها پراکندگی سیاسی بوده است. او نوشت شاه اسماعیل صفوی با پیوند دادن تشیع، هویت ایرانی و دولت مرکزی، زمینه تداوم ایران به عنوان یک واحد سیاسی مستقل را فراهم کرد. همچنین در این متن، با استناد به آثار تعدادی از پژوهشگران ایرانی و خارجی، از نقش صفویان در تثبیت هویت ملی، برگزاری آیینهایی مانند نوروز، توجه به شاهنامه، استفاده از نمادهایی مانند شیر و خورشید و ایجاد انسجام سیاسی دفاع شده است. در واکنش به این نگاه، مخاطبان خبرآنلاین دیدگاههای فراوانی را مطرح کردند که در ادامه برخی از آنها خواهیم پرداخت.
فضای کلی نظرات، عمدتاً انتقادی و همراه با مخالفت با روایت ارائهشده در مقاله است. بخش قابل توجهی از کاربران معتقدند متن رویکردی یکسویه و ستایشآمیز نسبت به صفویه دارد و به جنبههای منفی این دوره، ازجمله خشونتهای مذهبی، جنگها و پیامدهای اجتماعی آن نپرداخته است.
مهمترین محورهای مطرحشده در کامنتها عبارتاند از:
- تردید نسبت به ادعای شعار «جاوید باد ایران»: پرتکرارترین انتقاد، تردید درباره صحت تاریخی این ادعا و درخواست ارائه سند برای آن است.
- انتقاد از سفیدنمایی صفویه: بسیاری از کاربران معتقدند مقاله خدمات صفویان را برجسته کرده اما از کشتارها، اجبار مذهبی و جنگهای داخلی و خارجی این دوره سخنی نگفته است.
- بحث درباره هویت قومی صفویان: گروهی بر ترکزبان بودن یا ترکتبار بودن صفویان تأکید کرده و معتقدند نباید میان هویت قومی خاندان صفوی و مفهوم دولت ایران خلط شود. در میان این عده البته نباید شمار پانترکهایی را که با هدفهای مشخص به این مقاله حمله کردهاند نادیده گرفت.
- بحث درباره نام «ایران»: برخی کاربران ادعا کردهاند در آن دوره نام رسمی کشور «ایران» نبوده و از تعبیر «ممالک محروسه» استفاده میشده است؛ بنابراین با برخی گزارههای مقاله مخالفت کردهاند.
- نقد رویکرد مذهبی صفویه: شماری از نظرات، رسمی شدن تشیع را منشأ اختلافات مذهبی و جنگهای منطقهای دانستهاند.
- حمایت از مقاله: در مقابل، تعداد محدودی از کاربران از مقاله دفاع کرده و نقش صفویه در ایجاد وحدت سیاسی و جلوگیری از تجزیه ایران را مثبت ارزیابی کردهاند.
- نقد شیوه نگارش: چند نظر نیز به استفاده از واژگان فارسی سره مانند «رویه» و «شوند» یا سبک نگارش مقاله انتقاد کردهاند.
برآیند کلی دیدگاهها
برآیند نظرات، غلبه دیدگاه انتقادی است. بیشتر کاربران یا با روایت تاریخی مقاله مخالفاند یا آن را ناقص و جانبدارانه میدانند. در مقابل، اقلیتی از مخاطبان، نقش صفویان در احیای دولت مرکزی و هویت ایران را تأیید کرده و از مقاله حمایت کردهاند. همچنین بخشی از بحثها از موضوع اصلی مقاله فاصله گرفته و به مناقشات هویتی، قومی و مذهبی میان کاربران تبدیل شده است.
۱۰ دیدگاه منتخب (ویرایششده)
۱. محمد: «چرا مطالب نادرست مطرح میکنید؟ در زمان شاه اسماعیل نام رسمی این سرزمین چه بوده است؟ همچنین درباره شعار جاوید باد ایران و پیشینه نشان شیر و خورشید نیاز به ارائه اسناد تاریخی دقیق وجود دارد.
۲. مهدی: «تیتر مقاله، بهویژه ادعای مطرحشده درباره شعار جاوید باد ایران، نیازمند استناد تاریخی روشن است.
۳. مهدی: «این مقاله، با وجود آنکه میتوان به برخی بخشهایش نقد داشت، خدمات دوره صفویه به وحدت و انسجام ایران را نیز یادآوری کرده است. البته این سلسله مانند هر حکومت دیگری اشتباهاتی نیز داشته است.»
۴. شهروند: «اگر در کنار خدمات صفویان، به جنبههای منفی و خشونتهای این دوره نیز اشاره میشد، مقاله از نظر رعایت انصاف و امانتداری تاریخی کاملتر بود.»
۵. داوود: «به نظر میرسد نویسنده تصویری کاملاً مثبت از صفویه ارائه کرده است، در حالی که بسیاری از پژوهشگران پیامدهای منفی این دوره را نیز مورد توجه قرار دادهاند.»
۶. محمد از لرستان: «به باور من، تلاش برای ارائه تصویری کاملاً مثبت از شاه اسماعیل با واقعیتهای تاریخی، ازجمله خشونتهای منسوب به او، سازگار نیست.»
۷. علیرضا محمودی کوهی: «درود بر نویسنده. به نظر من این مقاله از نظر پرداخت تاریخی ارزشمند و قابل توجه است.»
۸. رضا: «شاه اسماعیل با تخلص خطایی به زبان ترکی شعر میسرود و در میان علویان ترکیه نیز جایگاه ویژهای دارد. به همین دلیل، درباره نسبت دادن شعار جاوید باد ایران به او تردید دارم.»
۹. بابک: «آفرین به نویسنده. مقاله روان و خوشساخت بود و از مطالعه آن لذت بردم.»
۱۰. کاربر ناشناس: «این ادعاها در صورتی قابل پذیرش هستند که برای هر یک از آنها اسناد تاریخی معتبر و قابل بررسی ارائه شود.»
متن کامل یادداشت اشکان زارعی را اینجا بخوانید
۲۵۹
نظر شما