محمود حسابی که بود؟

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، محمود حسابی، فیزیکدان معاصر ایرانی، سناتور و وزیر آموزش‌وپرورش (زاده ۳ اسفند ۱۲۸۱ تهران- درگذشته در ژنو، ۱۲ شهریور ۱۳۷۱).

او فرزند عباس حسابی، از کارگزاران دولت قاجار و اهل تفرش، بود. حسابی تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در مدارس فرانسوی و آمریکایی بیروت، بین سال‌های ۱۲۸۹ تا ۱۲۹۸، گذراند. در سال ۱۳۰۱ از دانشگاه آمریکایی بیروت در رشته مهندسی راه فارغ‌التحصیل شد و پس از آن در وزارت راه بیروت مشغول به کار شد.

پس از آن به پاریس رفت و در سال ۱۳۰۳ مدرک کارشناسی مهندسی برق را از مدرسه عالی برق پاریس (École Supérieure d’Électricité) دریافت کرد. سپس به‌ عنوان مهندس برق در شبکه راه‌آهن پاریس مشغول به کار شد. هم‌زمان تحصیلات خود را در رشته فیزیک در دانشگاه پاریس، سوربن، زیر نظر فیزیکدان برجسته اِمه کوتون (Aimé Cotton) ادامه داد و در سال ۱۳۰۶ دکترای خود را دریافت کرد. موضوع رساله او «حساسیت سلول‌های فوتوالکتریک» بود.

حسابی پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۰۶، برای آغاز کار نقشه‌برداری از جاده‌های ساحلی خلیج فارس به بوشهر اعزام شد. پس از آن، در سال ۱۳۰۷ از سوی دارالمعلمین عالی دعوت شد تا بخش علوم را تشکیل دهد.

در سال ۱۳۱۳، حسابی در شکل‌گیری دو دانشکده در دانشگاه تهران مشارکت داشت: نخست، با کمک به تبدیل بخش علوم دارالمعلمین عالی به دانشکده علوم دانشگاه تهران؛ و دوم، با تشکیل و سرپرستی کلاس سال اول مدرسه مهندسی.

حسابی همچنین در پذیرش روش‌های جدید آموزش علوم و پیشنهاد معادل‌های فارسی برای اصطلاحات علمی، به‌ عنوان عضو فرهنگستان زبان ایران، نقش داشت. بسیاری از اصطلاحاتی که او پیشنهاد کرد، همچنان در زبان علمی فارسی امروز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در جریان سفری به پرینستون در سال ۱۳۲۵، فرصت یافت با آلبرت اینشتین دیدار کند و درباره فعالیت‌های علمی خود با او گفت‌وگو کرد.

حسابی در سال‌های ۱۳۳۰تا ۱۳۳۲ وزیر فرهنگ در دولت ملی‌گرای دکتر محمد مصدق بود. همچنین در سال ۱۳۳۶ از تهران به دوره چهارم مجلس سنا راه یافت.

حسابی به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و عربی تسلط داشت و زبان آلمانی را نیز به‌صورت خودآموز فراگرفته بود. او جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرد که ازجمله آن‌ها می‌توان به لژیون دونور (Légion d’honneur) و عنوان «استاد ممتاز دانشگاه تهران» در سال ۱۳۵۰ اشاره کرد.

در سال ۱۳۶۵، کنفرانس سالانه فیزیک ایران به افتخار او برگزار شد. در همان سال، «جایزه حسابی» نیز تأسیس شد که قرار بود هر سال به بهترین پژوهشگر ایرانیِ دوره کارشناسی در رشته فیزیک اعطا شود.

کتاب‌شناسی

برای مطالعه شرح زندگی و فعالیت‌های او، همچنین گزیده‌ای از نوشته‌هایش و کتاب‌شناسی کامل آثار او، به کتاب محمود حسابی، «راه ما، گفتارهایی از سید محمود حسابی»، تهران، ۱۳۷۹ مراجعه کنید.

آثار درباره حسابی

• «در حضور استاد»، مجله فیزیک، جلد ۵، شماره‌های ۲ و ۳، تابستان و زمستان ۱۹۸۷، صفحات ۶۳ تا ۶۶.
• «نگاهی به زندگی و خدمات علمی دکتر حسابی»، اطلاعات، ۱۲ شهریور ۱۳۷۴ / ۱۹۹۵، صفحه ۷.
• «زندگی‌نامه محمود حسابی»، کارشناس، شماره ۱۵، بهمن ۱۳۷۵ / ۱۹۹۶، صفحات ۸ تا ۹.

منبع: /www.iranicaonline.org

۲۵۹