به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، اگر صبر را به معنای پایداری، ایستادگی، مقاومت و عقبنشینی نکردن بدانیم، آنگاه زمانی که این ویژگی به منبع بیپایان ذکر و یاد خداوند متصل شود، دیگر محدود به توان و ظرفیت انسان نخواهد بود؛ بلکه به نیرویی تبدیل میشود که پایان نمیپذیرد.
بنابر روایت ابنا، در قرآن کریم، عبارت «استعینوا بالصّبر و الصّلوة» در دو موضع تکرار شده است؛ یکبار در خطاب به اهل کتاب که میفرماید: «واستعینوا بالصّبر و الصّلوة و انّها لکبیرة الّا علی الخاشعین» و بار دیگر خطاب به مؤمنان آمده است: «یا ایّها الّذین امنوا استعینوا بالصّبر و الصّلوة انّ اللَّه مع الصّابرین».
تکرار این تعبیر، نشاندهنده اهمیت دو عنصر صبر و نماز و نقش آنها در تحقق اهداف والای جامعه اسلامی است. از سوی دیگر، پیوند میان این دو نیز در آیات قرآن مورد توجه قرار گرفته است؛ از یک سو پایداری و استقامت مطرح است و از سوی دیگر ارتباط قلبی و روحی با مبدأ آفرینش.
پیش از آیه «استعینوا بالصّبر و الصّلوة»، سخن از ذکر و شکر خداوند است؛ آنجا که میفرماید: «فاذکرونی اذکرکم و اشکروا لی و لا تکفرون». پس از آن نیز مسئله جهاد و شهادت مطرح میشود: «و لا تقولوا لمن یقتل فی سبیل اللَّه اموات بل احیاء و لکن لا تشعرون». سپس آیات مربوط به آزمایش انسان با ترس، گرسنگی، کاهش اموال، جانها و ثمرات و در ادامه، بشارت به صابران و بیان ویژگی آنان آمده است.
در ادامه نیز میفرماید کسانی که هنگام رسیدن مصیبت میگویند «انّا للَّه و انّا الیه راجعون»، مشمول صلوات و رحمت پروردگار قرار میگیرند. مجموعه این آیات نشان میدهد که صبر و صلوة ارتباطی عمیق با یکدیگر دارند و هر دو در مسیر رشد و استقامت انسان نقش اساسی ایفا میکنند.
البته منظور از صلوة را نباید تنها در ظاهر و صورت نماز خلاصه کرد؛ بلکه نماز در اینجا با مفهوم گستردهتری همچون ذکر، توجه، خشوع و ارتباط قلبی با خداوند معنا پیدا میکند. نمازی که از یاد خدا تهی باشد، مقصود اصلی را محقق نمیکند. از همین رو در قرآن، پس از بیان اینکه نماز انسان را از فحشا و منکر بازمیدارد، تأکید میشود: «و لذکر اللَّه اکبر». یعنی در کنار آثار تربیتی نماز، خودِ یاد خدا جایگاهی بسیار مهم دارد.
این ارتباط و توجه قلبی به خداوند میتواند در استحکام صبر و افزایش قدرت مقاومت انسان اثرگذار باشد. وقتی اهمیت صبر از منظر آیات قرآن، روایات و معارف اسلامی روشن شود، اهمیت ذکر و نماز نیز بیشتر آشکار خواهد شد؛ زیرا یاد خدا میتواند عامل ثبات و استقرار را در دل، روح، زندگی و اندیشه انسان تقویت کند.
در قرآن کریم نیز میخوانیم: «واصبر و ما صبرک الّا باللَّه». یعنی توانایی صبر و استقامت انسان با یاری خداوند تحقق پیدا میکند. صبری که به منبع پایانناپذیر الهی متصل باشد، دیگر با محدودیتهای معمول انسانی متوقف نمیشود.
اگر صبر را همان پایداری، ایستادگی، مقاومت و عقبنشینی نکردن بدانیم و آن را به پایگاه ذکر و ارتباط با خداوند پیوند بزنیم، این صبر پایان نخواهد یافت. وقتی صبر پایان نداشته باشد، حرکت انسان به سوی قلههای مختلف نیز متوقف نخواهد شد.
این قلهها تنها به مسائل معنوی و اخروی محدود نمیشوند؛ بلکه قله علم، ثروت، اقتدار سیاسی، معنویت، تهذیب اخلاق و رسیدن به عالیترین مراتب انسانیت را نیز شامل میشوند. بسیاری از توقفهایی که در مسیر حرکت انسان رخ میدهد، نتیجه بیصبری است.
در یک رویارویی، هنگامی که دو طرف در برابر یکدیگر قرار میگیرند، طرفی که زودتر مقاومت خود را از دست بدهد، شکست خواهد خورد و کسی که دیرتر از میدان خارج شود و استقامت بیشتری داشته باشد، فرصت پیروزی پیدا میکند. این نمونهای روشن از نقش صبر در عرصههای مختلف زندگی است.
در برابر مشکلات، موانع طبیعی و هر عاملی که در مسیر حرکت انسان به سوی کمال قرار میگیرد نیز همین قاعده وجود دارد. اگر مقاومت و صبر انسان به پایان نرسد، سرانجام این مانع است که از میان خواهد رفت.
معنای پیروزی اسلام و غلبه «جنداللَّه» نیز در همین حقیقت قابل فهم است؛ کسانی که خود را بنده و سپاهی خدا میدانند، باید ارتباط و اتصال خود را با آن منبع بیپایان حفظ کنند تا بتوانند در برابر مشکلات و موانعی که ممکن است انسان را مغلوب سازد، ایستادگی کنند. هنگامی که مقاومت در یک طرف وجود داشته باشد، فرسودگی و زوال در طرف مقابل سرانجام خود را نشان خواهد داد.
البته صرف نامیدن خود به عنوان «حزباللَّه» یا «جنداللَّه» برای تحقق این وعده کافی نیست؛ بلکه این عنوان زمانی معنا پیدا میکند که ارتباط و اتصال حقیقی با خداوند برقرار باشد.
از همین جا اهمیت نماز و ذکر خداوند آشکار میشود. ماه رمضان نیز فرصتی ارزشمند برای تقویت همین ارتباط است؛ فرصتی برای خودسازی، تقوا و افزایش ذخیره یقین در دل. در دعاهای ماه رمضان، چه دعاهای روزانه و چه دعاهای شبانه، بارها بر افزایش یقین و استحکام رابطه انسان با خداوند تأکید شده است.
بنابراین باید این فرصت را برای ساختن درون و تقویت ارتباط با خدا مغتنم شمرد. اگر این ارتباط شکل بگیرد، صبر و استقامت جامعه اسلامی و امت مسلمان به نیرویی تبدیل خواهد شد که میتواند بر مشکلات غلبه کند.
در چنین شرایطی، جامعه اسلامی نه فقط در یک عرصه، بلکه در میدانهای مختلف سیاست، اقتصاد، اخلاق و معنویت میتواند مسیر پیشرفت و تعالی را ادامه دهد. این یک واقعیت است و وظیفه ما آن است که خود را هرچه بیشتر به این حقیقت نزدیک کنیم.
بیانات رهبر شهید در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان نظام ـ ۱۳۸۷/۰۶/۱۹
نظر شما