به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، گاهی افراد جامعه و حتی مسئولانی که دغدغه پیشبرد اهداف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را دارند، در برابر مشکلات، تحریمها و دشمنیها احساس میکنند در میان مجموعهای از بنبستها گرفتار شدهاند؛ شرایطی که ممکن است حتی موجب تردید و تزلزل آنان در مدیریت امور شود. با این حال، خالق هستی و پروردگار این عالم، راهکاری برای عبور از این تنگناها معرفی کرده است؛ راهکاری که ریشه آن در ایمان و تقوای الهی است.
بنابر روایت حوزه، خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید:
«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَیٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُونَ.»
(سوره اعراف، آیه ۹۶)
«و اگر اهل شهرها و آبادیها ایمان میآوردند و تقوا پیشه میکردند، برکات آسمان و زمین را بر آنان میگشودیم؛ ولی آنان حق را تکذیب کردند و ما نیز آنان را به سبب اعمالشان مجازات کردیم.»
شرح آیه
گاهی تصور میشود برای پیشرفت و آبادانی یک جامعه، باید همه توجه خود را به مسائل اقتصادی، افزایش تولید، سرمایهگذاری و توسعه زیرساختهای مادی معطوف کرد. این در حالی است که در نگاه دینی، بخشی از ریشههای برکت مادی را باید در اصلاح انسان و جامعه جستوجو کرد.
جامعهای که در آن ایمان، تقوا، اخلاق و معنویت تقویت شود، تنها از لحاظ روحی و معنوی رشد نخواهد کرد؛ بلکه آثار این رشد میتواند در عرصههای اجتماعی و اقتصادی نیز نمایان شود.
آیه شریفه مورد بحث میتواند نگاه ما و بهویژه رویکرد مسئولان را نسبت به جایگاه فرهنگ دینی در زندگی فردی و اجتماعی تغییر دهد. مسئولان فرهنگی هر جامعه باید توجه داشته باشند که سرمایهگذاری برای تقویت ایمان و اخلاق مردم، صرفاً اقدامی برای دستیابی به ثواب و پاداش اخروی نیست؛ بلکه این امر میتواند در آبادانی و سامان یافتن زندگی دنیوی نیز اثرگذار باشد.
هرچه انسانها بیشتر به امانتداری، عدالت، مسئولیتپذیری، رعایت حقوق دیگران، دوری از ظلم و خیانت و تقوای الهی پایبند باشند، جامعه نیز از بسیاری از آسیبهایی که موجب هدر رفتن سرمایههای مادی و انسانی میشوند، در امان خواهد ماند.
از این منظر، فرهنگ و معنویت را نمیتوان موضوعی فرعی یا حاشیهای در زندگی یک جامعه دانست؛ بلکه این دو، از پایههای مهم سعادت، سلامت و آبادانی جامعه به شمار میروند.
گاهی مردم و مسئولان، در مسیر تحقق اهداف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، مشکلات و فشارهایی مانند تحریمها و دشمنیها را چنان گسترده میبینند که تصور میکنند راهی برای خروج از این شرایط وجود ندارد. این وضعیت ممکن است حتی بر تصمیمگیری و مدیریت آنان تأثیر بگذارد؛ اما خداوند متعال راهی برای گشایش معرفی کرده است؛ راهی که از تقوا میگذرد.
در همین زمینه، سخن امیرالمؤمنین علی(علیهالسلام) درباره آثار تقوا بسیار قابل تأمل است:
«لَوْ أَنَّ اَلسَّمَوَاتِ وَ اَلْأَرْضَ کَانَتَا عَلَی عَبْدٍ رَتْقاً ثُمَّ اِتَّقَی اَللَّهَ لَجَعَلَ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَحْتَسِبُ.»
(غررالحکم، ج ۱، ص ۵۶۸)
«اگر آسمانها و زمین بر روی بندهای بسته شده باشند و او تقوای الهی پیشه کند، خداوند حتماً برای او راهی برای گشایش قرار میدهد و از جایی که انتظار ندارد، روزیاش خواهد کرد.»
بر اساس این آموزه، توجه به فرهنگسازی و ترویج آموزههای الهی در جامعه، تنها آثار معنوی و اخروی به دنبال ندارد؛ بلکه میتواند زمینهساز برکات و گشایشهای مادی نیز باشد.
بنابراین، تقویت ایمان و تقوا در زندگی فردی و اجتماعی را نباید مسئلهای جدا از پیشرفت و آبادانی جامعه دانست. همانگونه که بیتوجهی به این مسئله میتواند زمینهساز آسیبهای اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی شود، پایبندی به آموزههای الهی و نهادینه کردن فرهنگ تقوا میتواند بخشی از موانع و بنبستهای زندگی انسان و جامعه را برطرف کند.
در حقیقت، نگاه قرآن به مسئله گشایش این است که اصلاح درونی انسان و جامعه، زمینهساز اصلاح بیرونی و بهرهمندی از برکات الهی خواهد بود؛ از این رو، تقوا نهتنها راهی برای سعادت آخرت، بلکه عاملی برای رهایی از بسیاری از تنگناهای زندگی و فراهم شدن زمینه آبادانی و گشایش در دنیاست.
نظر شما