به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیه ۲۷ سوره مبارکه مائده، با بیان ماجرای فرزندان آدم(ع)، نکات و درسهای عمیقی را پیش روی مؤمنان قرار میدهد. این آیه شریفه با تأکید بر جایگاه «تقوا» بهعنوان شرط اساسی و انحصاری قبولی اعمال، روشن میکند که نسبتهای خانوادگی در برابر اراده و انتخاب انسان، نقش تعیینکنندهای در مسیر رستگاری ندارند.
بنابر روایت حوزه، قرآن کریم در آیه ۲۷ سوره مائده، حقیقتی مهم و بنیادین از تاریخ بشر را بازگو میکند؛ ماجرای فرزندان آدم(ع) که در آزمونی الهی، قربانی خود را برای تقرب به خداوند تقدیم کردند. تفاوت در سرنوشت این دو قربانی، زمینهای برای شناخت معیار الهی قبولی اعمال است؛ معیاری که قرآن آن را در «تقوا» خلاصه میکند.
واکاوی ماجرای فرزندان آدم(ع) در آینه سوره مبارکه مائده؛ معیار قبولی اعمال و اصالت تقوا
قرآن کریم در آیه ۲۷ سوره مبارکه مائده، پیامبر اکرم(ص) را مورد خطاب قرار داده و از ایشان میخواهد حقیقت این ماجرای تاریخی را برای مردم بازگو کند:
«وَاتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّکَ قَالَ إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ»
«و داستان دو پسر آدم را به حق بر آنان بخوان، هنگامی که هر دو عملی برای تقرّب [قربانی] انجام دادند؛ پس از یکی از آن دو پذیرفته شد و از دیگری پذیرفته نشد. [آن که عملش رد شده بود به برادرش] گفت: قطعاً تو را خواهم کشت! [او در پاسخ] گفت: خداوند تنها از پرهیزگاران میپذیرد.»
۱. آزمون الهی؛ معیار سنجش قبولی عمل
بر اساس مفاد این آیه، هر دو فرزند حضرت آدم(ع) در معرض یک آزمون الهی قرار گرفتند و هر یک برای نزدیک شدن به خداوند، عملی را در قالب قربانی انجام دادند. با این حال، نتیجه اعمال آنان یکسان نبود؛ قربانی یکی پذیرفته شد، اما قربانی دیگری مورد قبول قرار نگرفت.
این تفاوت در پذیرش یا رد عمل، بیانگر تفاوت در نیت و شاکله درونی آنان در مقام بندگی خداوند بود و نشان داد که ظاهر یک عمل، بهتنهایی معیار قبولی آن نزد پروردگار نیست.
۲. حسادت و واکنش به رد شدن عمل
فردی که قربانیاش مورد پذیرش قرار نگرفت، بهجای آنکه به رفتار و عمل خود بازگردد و درصدد اصلاح خویش برآید، گرفتار کینه و حسادت شد و برادرش را با صراحت تهدید به قتل کرد:
«لَأَقْتُلَنَّکَ»
از منظر ادبی و بلاغی، این جمله با تأکید بسیار بیان شده است. قرار گرفتن «لام تأکید» در ابتدای فعل و «نون تأکید ثقیله» در پایان آن، شدت تصمیم، قاطعیت و عمق کینه او را نشان میدهد؛ بهگونهای که تهدید به قتل برادر با نهایت تأکید بیان شده است.
۳. تقوا؛ قانون بنیادین قبولی اعمال
در مقابل این واکنش، برادر مؤمن و صالح، پاسخی عمیق و آموزنده ارائه میکند:
«إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ»
این جمله کوتاه، یکی از مهمترین درسهای آیه درباره معیار قبولی اعمال را در خود جای داده است. در علم بلاغت، «إِنَّمَا» برای بیان حصر و انحصار به کار میرود؛ بنابراین، عبارت مذکور بر این حقیقت تأکید دارد که خداوند اعمال را از اهل تقوا میپذیرد.
بر این اساس، برادر صالح بهجای آنکه مسئولیت رد شدن قربانی را متوجه دیگری کند، توجه را به وضعیت درونی انسان بازمیگرداند. حسادت، کینهورزی و تهدید دیگران نمیتواند نقص موجود در نیت و رفتار انسان را جبران کند و مانع اصلی را باید در فقدان تقوا جستوجو کرد.
۴. اختیار انسان و نفی نقش تعیینکننده وراثت در هدایت
نام اشخاصی که در روایات تاریخی با عناوینی همچون هابیل و قابیل شناخته میشوند، محور اصلی این ماجرا نیست؛ بلکه پیام اساسی قرآن، توجه دادن انسان به حقیقتی مهم درباره اختیار و مسئولیت فردی است.
هر دو فرزند در یک خانواده و در دامان حضرت آدم(ع)، یعنی پدری معصوم و پیامبر، رشد کرده بودند؛ با این حال، انتساب خانوادگی و شرافت نسبی نتوانست بهتنهایی مانع انحراف و سقوط یکی از آنان شود.
این ماجرا نشان میدهد که انسان موجودی مختار است و میتواند با اراده خویش راه تقوا، تسلیم و سلامت نفس را انتخاب کند یا در دام هواهای نفسانی، بخل و حسادت گرفتار شود.
از این رو، یکی از آنان با انتخاب مسیر تقوا و اصلاح درون، در جایگاه بندهای صالح قرار گرفت و عملش مشمول قبولی الهی شد؛ در حالی که دیگری با گرفتار شدن در نفسانیت و حسادت، مسیر طغیان و جنایت را در پیش گرفت.
بنابراین، داستان فرزندان آدم(ع) در آیه ۲۷ سوره مبارکه مائده، تنها بیان یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه معیاری روشن برای ارزیابی اعمال انسان ارائه میکند و یادآور میشود که در نگاه قرآن، آنچه در نهایت به قبولی عمل میانجامد، تقوا و شاکله درست درونی انسان است، نه صرفاً نسب، موقعیت یا ظاهر عمل.
برای دانلود فایل صوتی اینجا را کلیک کنید.
نظر شما