به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از کانال بنیاد بازرگان، نهمین نشست از سلسله نشست‌های «بازرگان‌شناسی» با موضوع «تحول فکری مهندس مهدی بازرگان» با سخنرانی بهروز مرادی فارغ‌التحصیل جامعه‌شناسی دین و فرهنگ از دانشگاه‌های هلند، قرآن‌پژوه، نویسنده و دین‌پژوه روز دوشنبه ۱۸ آبان‌ماه ۱۴۰۵ ساعت ۱۷ تا ۱۹ برگزار می‌شود.
در این نشست بهروز مرادی به این سوال اساسی پاسخ خواهد داد که «اندیشه مهندس مهدی بازرگان در گذر زمان چه تحولاتی را تجربه کرده و چه زمینه‌ها و عواملی در شکل‌گیری و بازنگری دیدگاه‌های فکری، دینی و سیاسی او مؤثر بودند؟» این نشست در خیابان مطهری، حدفاصل قابوسنامه و خیابان مفتح، پلاک ۲۴۰، طبقه پنجم، واحد ۲۲ برگزار می‌شود و حضور علاقه‌مندان و پژوهشگران اندیشه بازرگان مغتنم است.
بر اساس این گزارش در این نشست، با نگاهی تحلیلی به سیر تحول اندیشه بازرگان، به بررسی فرازها و زمینه‌های دگرگونی فکری او اشاره خواهد شد. تحولات فکری مهدی بازرگان از منظر دین‌پژوهان و متفکران تاریخ اندیشه نظیر عبدالکریم سروش، محمد مجتهد شبستری و محسن کدیور عمدتاً در یک خط سیر مشخص از «اسلام کارآمد و ابزاری» به سمت «دینِ آخرت‌گرا» تحلیل می‌شود.
در نهایت شاید بتوان مهمترین تحولات فکری این اندیشمند بزرگ را در سه حوزه مطرح کرد. مهمترین این تحولات فکری عبارت‌اند از:
۱. گذار از «علم‌گرایی دینی» به «تکثر روش‌شناختی»: بازرگان در آثار نخستین خود (مانند مطهرات در اسلام و عشق و پرستش) می‌کوشید احکام دینی و مبانی قرآن را با قوانین علوم تجربی و ترمودینامیک اثبات کند. این مرحله به عنوان «اثبات‌پذیری علمی دین» تحلیل می‌شود؛ مواجهه‌ای سنتی-مدرن که بعدها خود بازرگان نیز از انحصار نگاه پوزیتیویستی به دین فاصله گرفت.
۲. گذار از «اسلام سیاسی-حکومتی» به «تکفیک عرصه دین از سیاست»: او در این مرحله ابتدا دین را ایدئولوژی جامع برای اداره جامعه و حکومت می‌دانست، اما در دهه پایانی عمر خود با ارائه سخنرانی و مقاله معروف «آخرت و خدا، هدف بعثت انبیاء» (۱۳۷۱) مأموریت اصلی پیامبران را منحصراً در «خدا» و «آخرت» خلاصه کرد. دین پژوهان این چرخش را مهمترین نقطه عطف فکری او و ورود وی به عصر «سکولاریسم دینی/مومنانه» می‌دانند؛ چرخشی که در آن حکومت و اداره جامعه، امری عقلانی و برعهده عرف و مردم قرار می‌گیرد نه تکالیف مستقیم دیانت.
۳. بازتعریف «انتظار از دین»: بازرگان در دوره نهایی اندیشه خود، انتظار حداکثری از دین برای حل تمامی چالش‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را رد کرد و به «انتظار حداقلی از دین» رسید. این تحول نشان‌دهنده نقد شجاعانه بازرگان بر پنداشت‌های پیشین خود و گذر از «اسلام ایدئولوژیک» به «ایمان اخلاقی و معنوی» است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما