آیا ژنها سرنوشت ما را رقم میزنند؟ البته این احتمال نمیتواند تمام ماهیت خطر ابتلا به بیماریهای روانپزشکی زیستشناختی را نشان دهد. اما با کشف نتایجی در زمینه «دیرزادی» مسیری تازهای برای کشف فعل و انفعالات پیچیده ژنتیکی و عوامل محیطی روشن شده است.
همانطور که ژنتیک علمی است برای مطالعه چگونگی تغییر در سلسله ژنها (ژنوتیپ یا در فارسی: نژادمانه) یا صفات وراثتی (فنوتیپ یا در فارسی: رخمانه)، اپیژنتیک (اپی درزبان یونانی به معنای بالاتر است)، علمی است که به دگرگونی ارثی در عملکرد ژنها میپردازد که این دگرگونی ممکن است بدون اعمال تغییر در سلسله ژنی رخ دهد و اغلب به عنوان نتیجهای از عوامل زیست محیطی شناخته میشود.
مکانیسمهای اپیژنتیک با تنوع رو به افزایشی مواجه است که قواعد عملکرد ژنی را با تغییر بر متیلاسیون و دیمتیلاسیون DNA توصیف کرده است. مطالعهای که دکتر میشل پولتر و دکتر هیمی آنیسمن با همکارانشان روی موضوع «زیستشناسی روانپزشکی» انجام دادهاند، نمونه جالب جدیدی را در این زمینه مطرح کرده است؛ «مطالعه اپیژنتیک در افسردگی و خودکشی». محققان بافتهای مغزی افرادی را که افسردگی حاد داشتند یا خودکشی کرده بودند، با بافتهای مغزی «گروه شاهد» مقایسه کردند که همگی بر اثر سکته قلبی یا موارد دیگر، بهطور ناگهانی فوت کرده بودند.
دانشمندان با کشف یک گونه ژنوم (ترکیب ژنتیکی یک فرد یا جمعیتی که به وسیله کروموزومها به ارث میرسد) در افرادیکه به خاطر افسردگی شدید دست به خودکشی زده بودند، متوجه شدند این ژنوم از طریق فرآیندی معمولی که در تنظیم رشد و گسترش سلولها موثر است، به طور شیمیایی اصلاح شده است. به گفته پولتر، ما در هر سلول حدود 40 هزار ژن داریم و تنها چیزی که یک سلول پوست را از یک سلول قلب متمایز میکند، به خاطر این است که برخی از این سلولها به دلیل مشخص و برخی دیگر به دلیلی نامشخص با عمل متیلاسیون DNA از بین میروند. سرعت متیلاسیون در مغز کسانی که خودکشی کرده بودند حدود 10 برابر این زمان در مغز افراد گروه گواه بود و آن ژنی هم که از بین رفته بود، یک انتقالدهنده عصبی است که به عنوان گیرنده نقش مهمی را در تنظیم رفتار ایفا میکند.
جان اچ. کریستال، ویراستار روانپزشکی زیستشناختی، وابسته به مدرسه پزشکی ییل و سیستم نظامپزشکی کانکتیکات VA معتقد است «دلایل و شواهد تازهای که نشان دادهاند فعل و انفعالهای داخلی ژنتیک و عوامل محیطی میتواند منجر به تغییر و تبدیلهایی خاص و طولانیمدت در مدار مغز شود، بسیار هیجانانگیز هستند. همچنین ممکن است از راههای مختلفی باعث شکلگیری زمینههای بسیار مهمی در زندگی افراد شود؛ مثلا میتوانند خطر بروز افسردگی حاد و حتی خودکشی را افزایش دهند.
پولتر میگوید: «تصور کلی که در مورد انعطافپذیری ژنوم در مغز وجود دارد، شگفتانگیز است چراکه سلولهای مغزی تقسیم نمیشوند. مقدار اعصاب هرکس در ابتدای زندگیش مشخص میشود بنابراین تصور اینکه مکانیسمهای اپیژنتیک همچنان در مغز ادامه داشته باشند، کاملا غیرعادی است».
این محققان معتقدند مشاهدات اخیر آنها مسیر تازهای را در تحقیقات درمانیشان ایجاد کرده است.
Science Daily / ترجمه: ستاره سمائی
نظر شما