الیزا ذوالقدر: غیرمترقبه شاید بهترین کلمه ای باشد که با آن بتوان برکناری دکتر علیرضا زالی از ریاست دانشگاه علوم پزشکی را توصیف کرد. خود وی هم چنین نگاهی دارد. این تغییر مدیریت که حدود 4 ماه قبل اتفاق افتاد، تا آنجا ناگهانی بود که حتی واکنش نمایندگان مجلس را برانگیخت. عملکرد موفق دکتر زالی در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی عامل عمده غیر مترقبه بودن این برکناری بود. دکتر زالی مهمترین اقدام خود را تدوین برنامه توسعه علمی دانشگاه شهید بهشتی می داند و معتقد است این برنامه راه دانشگاه را برای رسیدن به اهداف چشم انداز 20ساله روشن کرده است.
صحبتهای های دکتر زالی که هم اکنون قائم مقامی سازمان نظام پزشکی را بر عهده دارد، به درد کهنه ای در سیستم اداری کشور می پردازد: درد بی ثباتی در مدیریت اجرایی که در مدیریت دانشگاهها ردپایی پررنگتر به جا گذاشته است.
عمر مدیران کشور به ویژه در میان روسای دانشگاه ها بسیار کوتاه است. وزیر بهداشت در جایی گفت که 3 سال یک مدت زمان معقول برای ریاست دانشگاه های علوم پزشکی است اما در اکثر دانشگاههای پیشرفته دنیا عمر مدیریت بسیار بیش از این است. اینطور نیست؟
به نظر من عمر مدیریت دانشگاه ها باید با عمر بقیه مدیران کشور کاملا متفاوت باشد. این موضوعی است در همه دنیا به آن توجه می شود. توسعه علمی در همه جای دنیا از طریق دانشگاه ها صورت می گیرد و اگر قرار است دانشگاه ها در تولید علم شرکت کنند با مدیریت اجرایی سنتی کشور تطبیق ندارد. رییس دانشگاه علاوه بر وظایف اجرایی یک مسوولیت علمی و آکادمیک دارد. هم اکنون در دانشگاه های بزرگ دنیا دانشگاه هایی موفق هستند که برنامه مدیریت و نظام نامه اجرایی در آن دانشگاه از ثبات بیشتری برخوردار است.تعیین طول عمر برای رییس یک دانشگاه باید با تعیین طول عمر برای یک مدیر اجرایی متفاوت باشد.
بحث استقلال دانشگاه ها که مدتهاست مطرح میشود به کجا رسیده؟ اگر این مساله حل میشد اتفاقاتی اینچنین هم نمیافتاد.
همینطور است. البته هم اکنون هم دو ارگان بر عملکرد روسای دانشگاه ها نظارت دارند. یکی از آنها هیات امنای دانشگاه است که بالاترین مرجع سیاستگذاری و تصمیم گیری در دانشگاه است. رییس دانشگاه موظف است حداقل دو بار در سال گزارش عملکرد خود را به آین هیات ارائه کند اگر این گزارش عملکرد مورد تایید هیات امنا قرار نگرفت آنها نقاط ضعف و نقاط غیر قابل دفاع را مشخص می کنند. یکی از بهترین مکانیسم های سنجش کار رییس دانشگاه ممیزی توسط هیات امنای دانشگاه هاست. ضمن اینکه رییس دانشگاه مجری مصوبات هیات امناست. تجربه موفق دانشگاه های پیشرفته جهان نشان می دهد که تمام آنها توسط هیات امنا اداره می شوند و نقش سیاستگذاری، اجرایی، نظارتی و مداخله ای هیات های امنا به ویژه در زمینه تامین اعتبارات و رفع کارستی های بودجه ای بسیار مهم است.بدیهی است برای رسیدن به چشم انداز 20 ساله وضعیت فعلی حاکم بر اداره دانشگاه ها باید با سازوکار جدید و متناسب با گسترش حوزههای مدیریتی دانشگاههای جهان هماهنگ شود. وزارت بهداشت و وزارت علوم باید جایگاه و وظایف دانشگاه را مشخص کنند و برنامه منظم تفکیک شده مبتنی بر سفارش تعیین کننده وظایف هر دانشگاه را اعلام کنند. با وضع فعلی قطعا رسیدن به چشم انداز 20 ساله با چالش مواجه خواهد شد. از سوی دیگر رییس دانشگاه تنها مدیر اجرایی کشور است که با حکم شورای عالی انقلاب فرهنگی انتخاب می شود. سرپرست را وزیر تعیین می کند اما شورای عالی انقلاب فرهنگی باید حکم رییس دانشگاه را تنفیذ کند.در شورای عالی انقلاب فرهنگی هر سه رییس قوه حضور دارند. فکر نمی کنم رییس هیچ نهادی در کشور باشد که روسای هر سه قوه در انتخاب آن دخالت داشته باشند. بنابراین شورای عالی انقلاب فرهنگی باید عملکرد روسای دانشگاه را پایش کند. این درست نیست که نصب یک رییس دانشگاه بر عهده شورا باشد اما در عزل وی هیچ دخالتی نکند اما نشنیده ام که در جایی شورای عالی انقلاب فرهنگی به این موضوعات وارد شود و درباره عملکرد رییس یک دانشگاه نظر دهد. به همین دلیل است که در هیچ جای دنیا مدیریت یک دانشگاه به سرعت مدیران دانشگاه های ما تغییر نمی کنند. معمولا روسای دانشگاه ها با تغییر دولت ها تغییر نمی کند و تغییرات سیستم اجرایی بر تغییرات روسای دانشگاه ها تاثیر گذار نیست.
برکناری شما از ریاست دانشگاه خیلی ناگهانی بود. خودتان از این تصمیم اطلاع داشتید؟
این موضوع برای خود من هم غیر مترقبه بود.
شما فکر می کنید دلیلش چه بود؟ البته نمیخواهم بحث را خیلی شخصی ببینیم، اما این اتفاق ممکن است باز هم تکرار شود و این میتواند شاخص یک نظام مدیریتی باشد.
توضیح این موضوع خیلی مشکل است. ما اخیرا سه تجربه ملی در دانشگاه داشتیم. ضمن اینکه دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی همواره از دانشگاه های همراه با وزارت بهداشت بوده است. باید از خود آقای وزیر در این باره بپرسید. به هر حال ما تابع نظر وزیر هستیم و اگر ایشان به این جمع بندی رسیده است که حضور من در آنجا مثمر ثمر نیست قطعا از نظر من هم مورد احترام است. اما خود من دلیل آن را نمی دانم. البته برای من تفاوتی نمی کند که در کجا مشغول خدمت باشم. شرکت نکردن من در مراسم تودیع هم پیام های متفاوتی دارد اما این موضوع به معنای این نبود که من به این پست خیلی علاقه مندم و یا خیلی دوست داشتم در این پست اجرایی باقی بمانم. کارهای اجرایی من از سنین پایین شروع شد و این اولین کار من هم نبود. به هر حال امکان تعامل بیشتر با وزارت بهداشت در زمان مدیریت من فراهم بودبسیاری از دوستان هم می دانند که تلاش من این بود که به عنوان یک دانشگاه همسویی حداکثری با وزارت بهداشت داشته باشیم زیرا به اعتقاد من وزارت بهداشت بازوهایی دارد و دانشگاههای علوم پزشکی از بازوان اصلی و توانمند آن هستند و به همین دلیل بازوهای وزارت بهداشت باید این مجموعه را در رسیدن به اهدافش یاری کنند و مشکلات آن را حل کنند. به هیمن دلیل در این چند سال پروژه ای نبود که به دانشگاه ما سپرده شود و من نپذیرم حتی اگر زمان کافی برای اجرای پروژه در اختیار نداشتیم. من معتقدم حوزه بهداشت و درمان به گونه ای است که از اختلافات بین دو دانشگاه یا دانشگاه و وزارت بهداشت مردم آسیب می بینند.
شما خودتان عملکردتان در دانشگاه را چگونه ارزیابی می کنید؟
عملکرد روسای دانشگاه ها را باید با در نظر گرفتن همه ابعاد آن ارزیابی کرد. یکی از مشکلات دانشگاه ها به ویژه در سه سال گذشته مشکل اعتباری بوده است و دانشگاه ها واقعا با شریط سخت اداره شدند. امسال بخش عمده کسری 1600 میلیاردی وزارت بهداشت مربوط به دانشگاه هاست. اینگونه نیست که دانشگاه ها در شرایط ایده آل قرار داشته باشند تمام روسای دانشگاه ها به هرجا که توانسته اند در این باره نامه داده اند. البته من تلاش کردم سطح درآمدهای اختصاصی دانشگاه را تا چند برابر افزایش دهم. اما مشکل ریشه دارتر از این حرف هاست. دانشگاه های ما از نظر مالی سرپا نیستند. بنابراین در این شرایط باید شاخص ها را ارزیابی کرد.
یک سوال میخواهم بپرسم که خواهشم این است که صادقانه جواب بدهید. فکر می کنید با رفتن شما از دانشگاه شهید بهشتی وضعیت دانشگاه بهتر شد یا نه؟
در روز های اولی که با حکم سرپرستی به دانشگاه شهید بهشتی آمدم سمیناری با عنوان نقش دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در سند سند چشم انداز 20ساله و نگاه استراتژیک برگزار کردم. شاید در آن زمان برای برخی از دوستان این طرح زیاد جدی به نظر نمی رسید که کسی که با حکم سرپرست چند روزی است به دانشگاه آمده چنین برنامه کلانی را طراحی کرده است. در این همایش از صاحبنظران استراتژیست کشور دعوت کردیم و یک استراتژی کلی را برای آینده دانشگاه نوشتیم. هدف از این استراتژی دو موضوع بود: یکی اینکه برنامه دراز مدت دانشگاه را در آن تبیین کنیم و دیگر اینکه در چشم انداز 20ساله دانشگاه باید وظیفه، جایگاه، شان و سفارشاتی که به آن می شود معلوم باشد به طور مثال باید مشخص شود در چشم انداز 20 ساله برای دانشگاه علوم پزشکی چه ماموریتی در نظر گرفته شده است و این ماموریت ها به صورت کمی مشخص شود و با شاخصها قابل اندازه گیری باشد. بنده تلاش کردم در مجموعه دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی این فرهنگ سازی شود که نگاه ما یک نگاه آینده نگر و با مبانی استراتژیک است.
ما از ابتدا سعی کردیم برنامه ای در دانشگاه طراحی کنیم که در قالب روزمرگی و مسائل اجرایی صرف نباشد و همه اهداف ما با پوسته و قالب استراتژیک باشد. برنامه استراتژیک دانشگاه شهید بهشتی یک برنامه بالادستی در دانشگاه است و منبعث از برنامههای بالادستی کشور مانند برنامه چهارم توسعه و سند چشم انداز 20 ساله و نقشه جامع علمی کشور است. من احساس می کنم الان این نگاه در دانشگاه و در واحدهای مختلف نهادینه شده است و به سطوح محیطی ما نیز راه یافته است و همه به نوعی خود را همسو با این نگاه کردند. به طور مثال روز اولی که من مسوولیت دانشگاه را پذیرفتم از نظر نمره خام پژوهشی ما رتبه هفتم را در بین دانشگاه های کشور داشتیم اما پس از 3سال در سال گذشته ما به رتبه دوم دست یافتیم. تمام شاخص ها در مدت حضور من ارتقا یافت. هم اکنون 25درصد از مراکز تحقیقاتی دارای ردیف مستقل در دانشگاه علوم پزشکی مستقل هستند. 42 مرکز تحقیقاتی در این دانشگاه فعالیت می کنند. تعداد دانشکده ها به 9 دانشکده رسیده است و تا پایان سال نیز 2 دانشکده دیگر اضافه می شود. البته این کار دیگر به عمر مدیریت ما نرسید.
همچنین در سال گذشته اقداماتی مانند مراقبت از بیماری آنفلوآنزای پرندگان، HIV و هپاتیت، توسعه برنامههای مراقبتهای ادغام یافته سلامت مادران، اصلاح حدود 110 فرایند در حوزه بهداشتی و رشد 80درصد امتیازات پژوهشی ما در سال 86 در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی انجام شد. ضمن اینکه ما بالاترین رشد تحصیلات تکمیلی را در 3 سال گذشته و به ویژه پارسال داشتیم و بسیاری از رشته های نو را برای اولین بار درکشور دانشگاه علوم پزشکی راه اندازی کردیم. به هر حال نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به صورت کاملا عملیاتی موجود است و وظایف هر بخش به صورت کمی تعیین شده است. حتی نقاط ضعف و قوت دانشگاه کاملا مشخص شده است و می توان طبق این نقشه اهداف تعیین شده را عملیاتی کرد. ضمنا بر اساس طرحریزی هیات رئیسه دانشگاه در ابتدای سال جاری و با اقداماتی که تاکنون انجام شده پروژه های مهم عمرانی، سخت افزاری و نرم افزاری در دانشگاه شهید بهشتی در نیمه دوم سال آماده افتتاح است.
نظر شما