۰ نفر
۲۳ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۷:۱۷
تجمع دهه هشتادی‌ها چرا قابل هضم نبود؟

محمد زینالی اُناری *

اگر افراد نیم قرنی یادشان بیاید، آن اول انقلاب خیلی از مردم همدیگر را برادر می نامیدند. گروه های سیاسی زیادی بودند که این اتحاد را داشتند و متلاشی شدند، اما مهم ترین آن ها حضور مردم در پشت سنگرها بود. سنگرها بسیاری از افراد را به همدیگر نزدیک می کرد تا جایی که شکلی شبیه به خویشاوندی به خود بگیرد. این یک نوع اشتباه لفظی از ملیت و فالی نیک از استحکام پیوندهای اجتماعی بود که به زیبایی تبدیل به برادری می شد. اما آن زمان، این احساس، تعبیری هم کیشانه از ازلیت و ملیت ایرانی بود که همه را در پشت سنگرهای رزم بسیج کرد. امروزه دیگر این واژه برادر گرفتار بروکراسی صنفی شده و مگر در مواردی جزئی به کار نمی رود.

اما امروز آن سنگرها وجود ندارد و به قول ابن خلدون زندگی شهروندی عمومیت یافته و جای خالی این پیوندهای در شهر محسوس است. آن شکل سازمان یافته در جبهه ها در شهر وجود ندارد و به سبب مهاجرت های گسترده و تنوع دسته های مهاجر، در شهرها اتحادی میان مردم نیست. عمده روابط اجتماعی در شهرها مبتنی بر خویشاوندی و آشنایی محلی است و روابطی که موجب تثبیت سرمایه اجتماعی باشد، شکل نمی گیرد. به نظر می رسد شهر نیازمند روابط جدیدی به جای شبکه های خویشاوندی است، تا در آن همسایگی اصل ارتباط مردم باشد. این اصل، مبتنی بر عمومیت افراد و داشتن ارتباط اجتماعی با هم است، چرا که مردم در شهر با هر کنشی به هم برخورد کرده و ارتباط می یابند.

ویژگی شرایط جدید زندگی آن است که نیازمند چنین ارتباطاتی باشد، اما شکل گرفتن آن تا امروز به صورت رسمی میسر نشده است. با تعدد برخوردها و ارتباطات، در هر لحظه و مکانی همسایگی شهروندی می تواند شکل بگیرد، بسته به این که افراد به تبع روابط اجتماعی شان چگونه با هم تعامل می کنند. از این رو هر تعاملی، نیازمند احساس همسایگی، اعتماد و حتی اتکاء اعضا به هم است. شهروندی نیازمند پالایش اعتماد مبینی بر خویشاوندی و دوستی محلی بوده، امیدوار این است که اعضای آن بتوانند به سرعت شکل گیری هر رابطه ای اعم از داد و ستد، قرار داد، صدور چک، ارتباط کاری و ... اعتماد کرده و حتی بر صداقت و تعهد همدیگر تکیه کنند.

از آن جایی که شکل گیری ارتباط های مستحکم، نیاز به تفاهم و اتحاد هدف های مردم دارد، ارتباطات گسترده و اشتراکات فکری می تواند موجب شکل گیری پیوندهایی شود که اعتماد و اتحاد میان آنان را نیز شکل دهد. اما وقتی فضای رسمی جامعه نتواند این ارتباط ها را کنترل کرده و دائما در نوستالزی خویشاوندی و زندگی قبیله ای باشد، اگر ارتباطاتی هم شکل بگیرد، به سبب بی سامانی آن در سپهر رسمی جامعه به صورت سست و بی محتوایی عیان خواهد شد. در این میان، نسل های جدید، گسسته از آرزوهای قدیمی و نیازمند پیوندهای اجتماعی و بازنمایی آن هستند. این رفتار از تجمعات مردمی که در این سال ها به دلائل مختلفی شکل می گیرد معلوم است.

این که چرا شبکه های اجتماعی می تواند تعداد زیادی از مردم، به خصوص جوانان را در تجمعی گرد آورد (مانند تجمع دهه هشتادی‌ها در مجتمع کورو)، نشان از تفاهم ناشی از ارتباطات دیجیتال است. اما برای رسمیت یافتن آن، این اعضا نیاز به حضور رسمی در جامعه و به خصوص تأئید پیوندهای ارتباطی جدیدشان دارند که سالها است برچسب "مجازی" را می خورد که هویتی بسیار گمراه به این ارتباطات می دهد. اما اگر تکنولوژی در زمانی به صورت پست و تلگرام به ایجاد ارتباط می پرداخت، امروز به صورت پیام های دیجیتال به سرعت ارتباط ایجاد کرده، پیوندهای اجتماعی تازه ای خلق می کند. اما به دلیل نبودن برنامه ای برای رسمیت بخشی به این ارتباطات، به صورت غیر رسمی و زیرپوستی شکل گرفته و در هنگام بروز خود در سپهر عمومی نیز بدون برنامه ریزی و محتوای لازم و در گوشه ی تعریف نشده ای از شهر عینیت می یابد.

این که چرا نسل های جدید نتوانسته اند در گعده ارتباطات اجتماعی نهادینه در چتر نهادهای فرهنگی روند، نشان از گسست میان شبکه های اجتماعی و نهادهای سازنده و رهبری کنندۀ اجتماعاتی این چنین دارد. اما هر چه هست، این اتفاقات نشان می دهد که نسل های جدید مانند پیشینیان خود نیاز به شکل دادن همبستگی های شهروندی برای حضور و مشارکت جمعی و "هدفمندی" هستند، اما نظارت شهری فرصت ساماندهی سرمایه اجتماعی شان را نداشته و حتی آن ها را از هم جدا کرده، اجتماع مردمی را که فرصتی کوچک برای شکل گیری سرمایه اجتماعی است، از هم می پاشد.

توسعه ارتباط در زندگی معاصر نیازمند توسعه ی نهادهای اجتماعی اعم از نهادهای فرهنگی، سیاسی و حتی اقتصادی است. به ویژه این که نهادهای فرهنگی می توانند با رهبری سازمانی اجتماعات شهری، به تولید حضورهای گسترده ی شهروندان در تئاترها، کنسرت ها، جشن ها و شبکه های دوستی فرهنگی بیانجامد. مدیران شهر می توانند این ماجراها را به‌بری کرده و حتی از ان ها به صورت خلاقانه ای برای مشارکت مردمی استفاده کنند. اما ظاهر این تجمعات را درک نکرده، از آن می هراسند و برنامه ای برای سامان دهی آن و شنیدن خواسته های مدنی و جلب مشارکت مردمی ندارند. نهادی مانند شورا هم، به جای توسعه ی ارتباطات اجتماعی و فرهنگی شهرها، به خصوص در دهۀ اخیر، تبدیل به بدیلی برای مجلس شورای اسلامی و حکمرانی شده است.

* پژوهشگر فرهنگ عامه

۴۷۴۷

برای دسترسی سریع به تازه‌ترین اخبار و تحلیل‌ رویدادهای ایران و جهان اپلیکیشن خبرآنلاین را نصب کنید.
کد خبر 545653

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 17 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 8
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • بی نام IR ۱۷:۲۹ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
    5 20
    برای تجمع باید هدفی باشه ممکنه تظاهرات باشه ممکنه رقص باشه وهزاران چیز دیگه این ها دهه 80 ها جمع می شند و آخرش این میشه دو از خود شاخ پندار ها همدیگر رو چپ چپ نگاه می کنند و دعوا می کنند
  • بی نام IR ۱۸:۲۰ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
    31 3
    جز دلواپسان تجمع کدوم گروه قابل هضمه؟
  • بی نام A1 ۱۸:۲۸ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
    12 5
    زیاد بود نخوندم...
  • علی A1 ۱۸:۳۸ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
    6 1
    تحلیل خوبی بود ممنون فقط بجای گعده بگو نشست گعده چیه آدم یاد گداخونه میافته
  • بی نام RU ۱۸:۴۹ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
    2 2
    تا زمانی که احزاب و گروه های سیاسی برای کسب اعتبار و قدرت،کاملا متکی به توان نهادهای فرهنگی باشند در وضعیت تغییری ایجاد نمیشه. هرگاه برنامه و چارت بخش سیاسی با توجه شرایط روز بازسازی بشود و به خودکفایی برسند میتوان امیدوار بود سرایت اختلافات این بخش به نهادهای فرهنگی و اقتصادی و ایجاد حساسیت به حداقل برسه.
  • ایلیا زرتشت A1 ۱۸:۵۲ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
    19 5
    شاد بودن در کشور ممنوع است چرا؟
  • حمید A1 ۱۸:۵۶ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
    22 4
    می دانید چرا می هراسند؟چون بلد نیستند خواسته هایشان را براورده کنند .این را می دانم که دهه های هفتادی و هشتادی و نودی مثل ما دهه شصتی ها نیستند که دلمان را خوش کنیم به اینده انها همه چیز را در اسرع وقت و فوری می خواهند و در صورت براورده نشدن اعتراض می کنند و هیا هو راه می اندازند.همین ها به دردشان می خورد نه ما دهه شصتی های اب از سر گذشته.
  • بی نام A1 ۱۸:۵۷ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
    17 0
    طفلی دهه شصتی ها که معلوم نیس بین این دوتا نسل چی به سرشون اومد.