مناظره‎هایی که دیگر مناظره نیست

 نسرین وزیری:  همین نام گذاری به مکالمه حمید رسایی و علی‎اکبر جوانفکر بود که موج دیگری از انتقادات را در فضای سیاسی و رسانه‎ای برانگیخت. این درحالی بود که بر اساس اعلام قبلی قرار بود اسفندیار رحیم مشایی در مقابل حسین شریعتمداری، روح الله حسینیان یا سید مرتضی نبوی بنشیند و از تئوری ترویج مکتب ایرانی به جای مکتب اسلامی دفاع کند. اما با رد دعوت به حضور در این‏برنامه از سوی مشایی، «دیروز، امروز و فردا» با مهمانان دیگری برگزار شد که انتقادبرانگیز شد.

انتقاداتی که بیشتر متوجه برگزاری یکجانبه این برنامه بود. کما اینکه مسعود پزشکیان عضو فراکسیون اقلیت مجلس تاکید کرد که صدا و سیما با برگزاری مناظره‌های اخیر نمی‌تواند جای خالی اصلاح‌طلبان را پر کند. به گفته وی اگر قرار است مناظره‌ای برگزار شود، مهمانان باید از دیدگاه‌های مختلف باشند. در صورتی که افرادی با دیدگاه‌های مشابه دعوت شوند، صرفا از اوضاع تعریف می‌کنند. قدرت‌الله علیخانی دیگر عضو این فراکسیون نیز برگزاری مناظره‌های تلویزیونی را برای سرگرمی مردم خواند.

این انتقادات در حالی عنوان می‎شود که شورای عالی نظارت بر صداوسیما تا کنون چندین بار پیشنهاد داده‌ است تا از همه جریانات فکری برای حضور در تلویزیون دعوت شود. این را علی مطهری نماینده تهران و عضو این شورا عنوان کرد و افزود: با توجه به سخنان اخیر مقام معظم رهبری در مورد جذب حداکثری و دفع حداقلی، فرصت خوبی فراهم شده است تا صداوسیما از اصلاح‌طلبان نیز دعوت کند. اما فکر می‌کنم مدیریت سازمان صداوسیما، محذوراتی در این زمینه دارد. البته از سوی دیگر برخی اصلاح‌طلبان هم دعوت‌ها را نمی‌پذیرند. دلیل این مساله هم می‌تواند فرد طرف مقابل آنها باشد که نمی‌خواهند با او مناظره کنند و دیگر اینکه محاسبات آنها چنین حکم می‌کند، زیرا اگر بخواهند برخی از واقعیات را بیان کنند، برایشان مشکلاتی به وجود می‌آید و اگر نگویند، متهم به کتمان حقیقت و بی‌صداقتی می‌شوند. به گفته وی مناظره‎های تلویریونی باید جدی‏تر و واقعی‎تر از این باشد تا حالت مصنوعی و صوری پیدا نکند و دو طرف از دو طیف مقابل باشند.

اما گویا گوش کسی در برنامه «دیروز، امروز و فردا»، به پیشنهاد شورای نظارت بر صداوسیما بدهکار نیست. وحید یامین‏پور در پاسخ به اینکه در اجرای برنامه‏های «دیروز، امروز، فردا»، چقدر به این پیشنهاد توجه شده است؟، به «خبر» گفت: تصمیم گیری در اینباره بر عهده من نیست بلکه به عهده مدیران ارشد سازمان بویژه شخص آقای عزت‎الله ضرغامی است.

وی در واکنش به اینکه چرا مهمانان این برنامه از یک طیف سیاسی خاص هستند و از اصلاح‏طلبان دعوت به عمل نمی‎آید؟، نیز اظهار داشت: ما در آغاز به کار این برنامه دعوت‎های مکرری از اصلاح‎طلبان داشتم. حتی اسامی آن‌ها را در یکی از برنامه‎هایم عنوان کردم. مجری برنامه «دیروز، امروز، فردا»، با بیان اینکه دوسه ماه اول آغاز بکار این برنامه مکررا از افراد منتسب به این جناح دعوت می‏کرده است، ادامه داد: اما اخیرا شیوه برگزاری این برنامه تغییر کرده و اگر قرار است تغییری در آن ایجاد شود، باید با تصمیم مدیران ارشد سازمان باشد. وی در تشریح تغییر ایجاد شده در این برنامه نیز توضیح داد: دیگر در برنامه «دیروز، امروز، فردا»، برگزاری مناظره را به شکل قبل نداریم و بیشتر حول تحلیل و تامل بیشتر در مبانی انقلاب اسلامی و اندیشه‏های امام حرکت کرده‎ایم. از این رو مدیران ارشد سازمان باید تصمیم بگیرند که دوباره برنامه «دیروز، امروز، فردا»، به شکل مناظره سیاسی برگزار شود یا نه؟
یامین‏پور در پاسخ به اینکه دلایل اصلاح‌طلبان برای رد تقاضای آنها جهت حضور در این مناظره‏های سیاسی چه بوده است، تنها به بیان این دو نکته اکتفا کرد: برخی اصلاح‏طلبان بدون دلیل درخواست حضور در این مناظره‎ها را رد می کردند و برخی هم شرایطی را برای طرف مقابلشان در این مناظره‎ها تعیین می کنند که از سوی سازمان و برنامه نویسان پذیرفتنی نیست.

سرآغاز مناظره‎های سیاسی در تلویزیون
مناظره‎های تلویزیونی در تاریخ انقلاب اسلامی، با مناظره شهید بهشتی و حبیب‏الله پیمان با نورالدین کیانوری مهدی فتاح‎پور پیرامون آزادی کلید خود که شهید بهشتی در پنج مناظره پیاپی، اندیشه‎های حزب توده را به چالش کشید. در سری دیگری از این مناظره‎ها عبدالکریم سروش و محمدتقی مصباح یزدی در یک سو و فرخ نگهدار و احسان طبری در سوی دیگر به مناظره پیرامون دیالکتیک پرداختند.

اما این برنامه‎های تلویزیونی مدتی پس از پخش، به شکلی نیمه‎کاره قطع شد. به گفته حبیب الله پیمان به عکس شهید بهشتی، دیگرانی بودند که با برگزاری این مناظره‎ها مخالف بودند. نهایتا این برنامه نیمه کاره قطع شد و برخی جلسات ضبط شده نیز هیچ گاه تاکنون پخش نشده است. چراکه پایه‌گذار این مناظره‎ها(شهید بهشتی) خود در هفتم تیرماه سال 60 از سوی مجاهدین خلق به شهادت رسید.

با این حال دو دهه بعد و در در آستانه انتخابات ریاست جمهوری دهم، بار دیگر مناظره‎های تلویزیونی با هدف ایجاد شور انتخاباتی کلید خورد. این مناظره‎ها آنچنان موجی را در فضای سیاسی و رسانه‎ای کشور برانگیخت که ارتفاعش قابل تصور نبود. مناظره‎هایی که قرار بود به افزایش مشارکت مردمی بیانجامد، نه تنها به هیجانات انتخاباتی انجامید که برخی بداخلاقی‎های انتخاباتی را نیز به بار آورد. بداخلاقی‎هایی که اعتراض و شکایت چهره‎هایی چون هاشمی رفسنجانی و ناطق نوری را به دنبال داشت و برخی همچون آنها خواستار فرصت برابر برای پاسخگویی بودند، فرصتی که به بعد از انتخابات موکول شد و هرگز نیز مهیا نگردید. با این حال در نخستین نماز جمعه پس از برگزاری انتخابات رهبر معظم انقلاب مناظره‌های تلویزیونی را ابتکاری مهم و جالب ارزیابی کرده و افزودند:  باید با حذف عیوب و نکات منفی مناظره‌ها، آنها را ادامه داد تا همه افراد و مسوولان خود را در معرض نقد و انتقاد و پاسخگویی ببینند.

شاید به همین دلیل بود که برنامه‎ای با عنوان « رو به فردا» از دی‏ماه سال گذشته اغاز بکار کرد. برنامه‎ای که رئیس رسانه‎ملی ان را «نود سیاسی» لقب داد و گفت که تمام گروه‏ها می توانند در این مناظرات شرکت کنند. اما با برگزاری چهار مناظره به به‌دلیل مصادف شدن با دهه فجر تغییر شکل یافت و به جای مناظره رویکردی یک طرفه و منولوگ یافت. این تغییر ساختار بی‎ارتباط با مطالب مطرح شده در این چهار مناظره نبود. چرا که مصطفی کواکبیان دبیرکل حزب مردم سالاری در مقابل حسین شریعت‎مداری مدیر مسئول روزنامه کیهان با بیان اینکه عده‏ای از افراد خود سر زیر علم کیهان هستند، جشن پیروزی احمدی‎نژاد را غیر قانونی خواند و گفته که 9 شب 22 خردادماه خبرگزاری ایرنا از پیروزی 63% احمدی‎نژاد خبر داده بود در حالی که وزارت کشور هنوز نتایج انتخابات را اعلام نکرده بود. جواد اطاعت در مناظره بعدی در مقابل علیرضا زاکانی دم از تقلب در انتخابات زد و ادعاهایی دال بر سرکوب مخالفان، دادگاه‎های نمایشی، ضرب و شتم و حتی کشتار در مسائل پس از انتخابات را عنوان نمود. همین موضع‎گیری‎های بی‎پرده در مقابل دوربین‎های زنده تلویزیون بود که زمینه حضور آنها در این برنامه‏ها را فراهم کرد. هرچند که برنامه‎ریزان این برنامه توجیه دیگری دارند. کما اینکه علی‌اصغر پورمحمدی مدیر شبکه سوم سیما به استناد سخنان ضرغامی مبنی بر اینکه قرار است در مناظره‎ها، از همه جریانات سیاسی دعوت شود، گفت: فلسفه وجودی برنامه مناظره ایجاب می‌کند تا از همه سلایق و جناح‌های مختلف حضور داشته باشند.

به این ترتیب «رو به فردا» جای خود را به «دیروز، امروز و فردا» داد که با برگزاری نخستین مناظره میان حسینیان و بروجردی، مناظره‎ای بی‏روح را روی پرده برد. در حالیکه اعلام شده بود علی‎اکبر ولایتی و محسن رضایی در این برنامه حضور بیابند، اما چنین نشد. اگرچه مناظره میان حسین فدایی و علی عسگری کمی چالشی شد اما برگزاری ادامه این برنامه با یک مهمان، همچون حسین صفارهرندی، مسعود ده‎نمکی، جعفر شجونی، سعید قاسمی، حسن عباسی و ...دیگر رنگ و بوی سابق و حتی مخاطبان گذشته را نداشت.