مبلغ – سرویس معارف: فرض کنید دو همکار پس از سی سال خدمت بازنشسته میشوند. یکی مدیر پرنفوذی بوده که همه از او حساب میبردهاند؛ دیگری کارمندی معمولی که هنگام گرفتاری همکاران، برای کمک پیشقدم میشده است. چند ماه بعد، نام مدیر بیشتر در پروندههای اداری دیده میشود، اما همکاران هنوز از مردی یاد میکنند که روزهای سخت کنارشان بود.
این تصویر فرضی، پرسشی واقعی درباره روابط انسانی ایجاد میکند: چرا حضور بعضی افراد حتی پس از رفتنشان ادامه پیدا میکند؟
در زندگی امروز، ارتباط داشتن آسانتر از گذشته شده است. تلفن همراه و پیامرسانها امکان تماس با صدها نفر را فراهم کردهاند، اما تعداد مخاطبان یک تلفن یا اعضای یک گروه خانوادگی، لزوما نشاندهنده عمق روابط نیست. ممکن است فردی هر روز پیامهای فراوان دریافت کند، اما هنگام بیماری یا بحران احساس تنهایی داشته باشد.
پژوهشهای علمی نشان میدهند روابط اجتماعی فقط موضوعی عاطفی نیستند. فراتحلیل جولیان هولتلانستاد و همکارانش که سال ۲۰۱۰ در نشریه PLOS Medicine منتشر شد، اطلاعات ۱۴۸ مطالعه و بیش از ۳۰۸ هزار شرکتکننده را بررسی کرد. نتایج نشان داد افرادی که روابط اجتماعی قویتری داشتند، در دورههای پیگیری مطالعات، با احتمال بقای بالاتری همراه بودند؛ نسبت شانس بقا در این گروه حدود ۱.۵ برابر بود.
در محیط کار، نمونههای این ارتباط را میتوان در رفتارهای کوچک مشاهده کرد. همکاری که اشتباه تازهواردی را در جمع مطرح نمیکند و به جای تحقیر، روش درست انجام کار را آموزش میدهد، احساس امنیت بیشتری ایجاد میکند. چنین رفتاری ممکن است در هیچ گزارش عملکردی ثبت نشود، اما در خاطره فرد مقابل باقی میماند.
در خانواده نیز گاهی تفاوت میان یک رابطه سرد و رابطهای صمیمانه، در توانایی شنیدن نهفته است. پدری که به جای سرزنش فرزند شکستخورده، ابتدا به حرفهایش گوش میدهد، یا برادری که هنگام بیماری خواهرش بخشی از مسئولیتها را برعهده میگیرد، پیوندی میسازد که صرفا با هدیه و تعارف ایجاد نمیشود.
در جامعه ایرانی نیز میتوان این مسئله را در تجربههای روزمره دید. هنگامی که همسایهای سالمند برای مراجعه به درمانگاه نیازمند همراهی است، مردی که بدون انتظار جبران او را میرساند، نقشی فراتر از یک همسایه معمولی پیدا میکند. یا معلمی که پس از پایان کلاس برای دانشآموزی کمبرخوردار وقت میگذارد، ممکن است سالها بعد همچنان در خاطره شاگردش حضور داشته باشد.
اما معاشرت نیکو به معنای موافقت دائمی با دیگران نیست. گاهی احترام گذاشتن مستلزم بیان مخالفتی صادقانه، حفظ حریم شخصی یا خودداری از دخالت در زندگی دیگران است. کسی که برای محبوب شدن همیشه خواستههای اطرافیان را میپذیرد، ممکن است بهتدریج گرفتار فرسودگی و روابط ناسالم شود.
از سوی دیگر، کمک کردن زمانی ارزشمندتر است که کرامت دریافتکننده حفظ شود. انتشار تصویر فرد نیازمند بدون رضایت او، یادآوری مداوم کمکهای گذشته یا تبدیل محبت به ابزاری برای کنترل دیگران، میتواند همان رابطهای را تخریب کند که قرار بوده تقویت شود.
در چنین زمینهای، سخن کوتاه امیرالمؤمنین علیهالسلام درباره معاشرت، معنایی روشنتر پیدا میکند. امام علی علیهالسلام در حکمت دهم نهجالبلاغه میفرماید:
خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَةً إِنْ مِتُّمْ مَعَهَا بَکَوْا عَلَیْکُمْ، وَإِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَیْکُمْ.
ترجمه روان: با مردم چنان معاشرت کنید که اگر از دنیا رفتید، بر فقدان شما بگریند و اگر زنده بودید، مشتاق دیدار و همنشینی با شما باشند.
منبع: نهجالبلاغه، حکمت ۱۰
در شرح این حکمت، آیتالله ناصر مکارم شیرازی در کتاب پیام امام امیرالمؤمنین، بر این نکته تاکید میکند که رفتار نیکو، محبت و خدمت به مردم میتواند پیوندهایی ایجاد کند که حتی پس از مرگ انسان باقی بمانند. بنابراین، گریستن دیگران در این سخن، هدفی برای جلب توجه نیست؛ نشانه رابطهای است که بر محبت و نیکی استوار شده است.
این تفاوت را میتوان در مراسم بدرقه و یادبود افراد نیز مشاهده کرد. گاهی آنچه بیش از عنوان شغلی، دارایی یا شهرت فرد بر زبان اطرافیان جاری میشود، خاطره یک حمایت بیمنت، یک گذشت بهموقع یا سخنی است که در لحظه دشواری به کسی امید داده است.






نظر شما