اعتراض؛ آخرین سنگرِ ارتباط؛ نهیبِ علم به انسدادِ گفت‌وگو

گروه اندیشه: دکتر شیرین احمدنیا رئیس انجمن جامعه شناسی ایران با انتشار تحلیلی در سایت این انجمن با تیتر «ضرورت رصد و تحلیل اعتراضات مردمی» می نویسد که «۱-اعتراضات پدیده‌هایی ناگهانی نیستند؛ بلکه «ارتباطی پرهزینه» و انباشت‌شده‌اند که وقتی کانال‌های مدنی بسته می‌شوند، بروز می‌کنند. ۲. رسالت علم اجتماعی: وظیفه جامعه‌شناسی نه قضاوت سیاسی، بلکه فهم ریشه‌های پیچیده (اقتصادی، نسلی، فرهنگی) و پرهیز از ساده‌سازی‌های هیجانی است. ۳. راهکار: تنها راه ثبات، به رسمیت شناختنِ تکثر صداها و تبدیل «تقابل» به «گفت‌وگو» بر اساس داده‌های علمی است. این یادداشت در زیر از نظرتان می گذرد: 

****

حرکت‌های جمعی و اعتراضات اجتماعی، پدیده‌هایی دفعی و گسسته از بستر جامعه نیستند، بلکه صورت‌بندی‌هایی از تجربه‌های انباشته‌شده‌ی زیست روزمره، انتظارات برآورده‌نشده و شیوه‌های کنش‌گری در چارچوب ساختارهای اجتماعی‌اند. جامعه‌شناسی، به‌مثابه دانشی توصیفی ـ تحلیلی، نه در مقام داوری سیاسی، بلکه با هدف فهم سازوکارهای اجتماعی، به مطالعه‌ی این پدیده‌ها می‌پردازد.

در تجربه‌ی تاریخی جوامع مختلف، اعتراضات اغلب زمانی بروز می‌یابند که کانال‌های معمول بیان مطالبات ـ اعم از نهادی، صنفی یا مدنی ـ از نگاه بخشی از جامعه ناکارآمد یا کم‌اثر تلقی شوند. از این منظر، اعتراض را می‌توان نوعی «ارتباط اجتماعی پرهزینه» دانست؛ شکلی از پیام‌رسانی جمعی که حامل معناست و نیازمند شنیده‌شدن.

فهم این معنا، مستلزم توجه هم‌زمان به زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی، نسلی و تحولات سرمایه اجتماعی است.انجمن جامعه‌شناسی ایران، به عنوان نهادی علمی و مستقل، خود را متعهد به رصد و تحلیل علمی تحولات اجتماعی می‌داند. بی‌تفاوتی نسبت به رنج‌ها، نگرانی‌ها و پرسش‌های جامعه، با رسالت علم اجتماعی سازگار نیست.

در عین حال، مسئولیت ما ایجاب می‌کند که از ساده‌سازی، هیجان‌زدگی و تقلیل پدیده‌های پیچیده‌ی اجتماعی به روایت‌های تک‌علتی پرهیز کنیم. تجربه نشان داده است که فهم‌های شتاب‌زده، نه‌تنها به حل مسائل یاری نمی‌رساند، بلکه می‌تواند بر سوءتفاهم‌ها بیفزاید.نگاه جامعه‌شناختی به اعتراضات، بر ضرورت گفت‌وگو، تقویت سازوکارهای اعتماد، و بازسازی پل‌های ارتباطی میان گروه‌های اجتماعی تأکید دارد.

مطالعات متعدد نشان می‌دهد که جوامعی با ظرفیت بالاتر برای شنیدن صداهای متکثر و تبدیل تعارض به گفت‌وگو، از پایداری اجتماعی بیشتری برخوردارند. این امر نه یک توصیه‌ی سیاسی، بلکه یافته‌ای مبتنی بر پژوهش‌های تطبیقی و تجربی است.انجمن جامعه‌شناسی ایران آمادگی دارد، در چارچوب وظایف علمی خود، با تولید دانش، برگزاری نشست‌های تخصصی و ارائه‌ی تحلیل‌های مبتنی بر داده، به فهم دقیق‌تر تحولات جاری کمک کند.

باور ما بر این است که جامعه‌ی ایران، با سرمایه‌های انسانی و فرهنگی خود، نیازمند رویکردهایی است که پیچیدگی‌هایش را به رسمیت بشناسد و به جای انکار یا تقابل، بر فهم و گفت‌وگو تکیه کند.علم اجتماعی قرار نیست نسخه‌های فوری بپیچد، اما می‌تواند چراغی برای دیدن دقیق‌تر واقعیت باشد. ایفای این نقش، کمترین مسئولیتی است که انجمن در قبال جامعه‌ای که از دل آن برآمده، برای خود قائل است. همکاران ما در انجمن هم‌اینک در حال برنامه‌ریزی برای نشست‌های تحلیلی و گفتگویی  در خصوص امور جاری در ایام پرتنش امروز هستند. 

۲۱۶۲۱۶