از اقتباس تا واقع‌گرایی؛ «کوچ» در مسیر متفاوت سینمای قهرمان‌محور/ به پروپاگاندا مبتلا نشدیم

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایلنا، مهدی مطهر تهیه‌کننده فیلم سینمایی «کوچ» که امسال در بخش سودای سیمرغ چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر حضور دارد، گفت: من در سینمای مستند، کوتاه و… در زمینه‌های مختلفی اثر تولید کرده‌ام؛ فیلم‌هایی با موضوعاتی مثل دغدغه‌های کارگری، موضوع جبهه مقاومت و مباحثی مثل تاریخ سیاسی و اقتصادی ساخته‌ام و به لحاظ مضمونی می‌توان گفت که کارنامه‌ای متنوع دارم اما چند فیلم اخیر داستانی‌ام مثل «آگوست» و «منصور» از «کوچ» دور نیستند و کسانی که این آثار را ببینند متوجه شباهت‌هایی خواهند شد.

روند تولید «کوچ» و شکل‌گیری ایده اولیه

مطهر خاطرنشان کرد: در تولید این آثار شاید حضور سفارش‌دهنده‌هایی به چشم می‌خورد اما روند معمول به این صورت است که تولید اثر با درخواست ما شکل می‌گیرد و معمولاً خودم با سوژه و موضوعی که دارم به دنبال سرمایه‌گذار می‌گردم، فیلم «کوچ» هم به همین صورت ساخته شده است. کتاب خیلی خوبی از سوی یک مجموعه چاپ شده است که ما وقتی آن را خواندیم به دو ایده رسیدیم؛ اولین ایده ساخت یک تیزر کتاب بود که در نظر داشتیم اگر مورد پسند این مجموعه بود فیلم سینمایی‌اش را هم بسازیم. ایده تیزر به فیلمی کوتاه با عنوان «سیزده سالگی» منجر شد که در جشنواره فیلم کوتاه تهران سال گذشته هم جایزه ویژه هیئت داوران را دریافت کرد و خوشبختانه مجموعه‌ای که کتاب را چاپ کرده بود از ساخت فیلم سینمایی استقبال کردند و سفارش تولید آن را دادند و ما «کوچ» را با موضوع دوران کودکی، نوجوانی و سال‌های ابتدای جوانی حاج قاسم سلیمانی تولید کردیم.

منابع تحقیق و اقتباس فیلم «کوچ»

این تهیه‌کننده در ادامه درباره دیگر منابع تحقیق در ساخت فیلمی درباره حاج قاسم سلیمانی گفت: این کتاب ماحصل زحمات بسیار بالایی است. مجموعه سرمایه‌گذار و سفارش‌دهنده کتاب سال‌ها مصاحبه‌های بسیاری با دوستان، خانواده و اطرافیان قهرمان قصه «کوچ» گرفته بودند که واقعاً مصاحبه‌های بسیار خوبی بودند. آقای احمد یوسف‌زاده که پیش‌تر کتاب «۲۳ نفر» را نوشته‌اند و آقای جعفری اقتباس سینمایی بسیار خوبی هم از آن تولید کرده‌اند هم کتابی درباره حاج قاسم سلیمانی دارند که ما از آن هم استفاده کردیم. دسترسی ما به دو منبع بسیار خوب ما را از مصاحبه‌های بیشتر با اطرافیان بی‌نیاز کرد اما اینکه ما قصه‌مان مربوط به سه دهه ۳۰، ۴۰ و ۵۰ در شهر کرمان و روستایی در آن استان بود ما را ناگزیر کرد که درباره جزئیات زندگی در آن زمان و طراحی صحنه و لباس دست به تحقیقاتی بزنیم. آن کتاب ماحصل تلاشی ۶ساله بوده و ما خوشبختانه به سرمایه خیلی خوبی دسترسی داشتیم.

روایت زیست حاج قاسم سلیمانی در «کوچ»

وی افزود: «کوچ» روایتگر دوران کودکی، نوجوانی و جوانی حاج قاسم سلیمانی است که به لحاظ تاریخی تا آستانه پیروزی انقلاب اسلامی روایت می‌شود. فیلم‌هایی که درباره قهرمانان معاصر ساخته می‌شوند به طور معمول به سراغ مقطعی خاص یا حتی اتفاقی خاص در زندگی آن قهرمان می‌روند اما «کوچ» درباره زیست یک قهرمان است و ما در این فیلم نشان می‌دهیم که حاج قاسم سلیمانی در دوران کودکی، نوجوانی و جوانی چه زیستی داشته که به این درجه رسیده است.

چالش‌های فیلمنامه و روایت چنددهه‌ای

مطهر خاطرنشان کرد: یکی از چالش‌های فیلم ما این بود که ما همان‌طور که گفتم برخلاف اکثر آثار با موضوع مشابه به سراغ مقطع یا اتفاقی خاص از زندگی قهرمان نرفته‌ایم و زیست ۱۷ یا ۱۸ ساله ایشان را به تصویر کشیده‌ایم. چالش بالقوه فیلمنامه «کوچ» همین مسئله است که یک هسته مرکزی خاص ندارد اما در پرداختن به جزئیات و به تصویر کشیدن اتمسفر روستا، شهر و زندگی عشایری سعی کردیم آن‌قدر ظریف و هنرمندانه عمل کنیم که مخاطب در حالی‌که با مستندات تاریخی مواجه می‌شود، با یک سری خرده‌روایت‌های کوچک هم همراه شود تا قهرمان در ذهنش به مرور شکل بگیرد، به طوری‌که دهه‌های ۱۳۶۰، ۷۰، ۸۰ و ۹۰ این قهرمان هم رنگ بهتری خواهد گرفت.

رئالیسم، پرهیز از پروپاگاندا و ارتباط با مخاطب

تهیه‌کننده مستند «۷۲ ساعت» تأکید کرد: دیدن این فیلم قطعاً نسبت به فیلم‌های طنز یا آثاری که به آسیب‌های اجتماعی می‌پردازند حوصله و صبر بیشتری می‌خواهد اما اطمینان دارم که اگر مخاطبان کمی به فیلم مهلت دهند با آن همراه می‌شوند. «کوچ» فیلمی به شدت رئالیستی است، هیچ بخشی از فیلم مبتلا به پروپاگاندا یا در جهت ضریب دادن به مسائل احساسی نیست؛ ما سعی کردیم جزئیات را به صورت یک پازل دقیق کنار هم قرار دهیم و برای کسانی‌که قهرمان را دوست دارند دیدن این فیلم می‌تواند جذابیت بیشتری داشته باشد و کسانی‌که اصلاً با قهرمان قصه ارتباط حسی ندارند هم می‌توانند با فیلم همراه باشند چون همان‌طور که گفتم «کوچ» اثری در جهت پروپاگاندا و تبلیغ نیست و به همین دلیل قهرمان قصه برای مخاطب رنگی طبیعی، انسانی و زمینی خواهد گرفت و ما نشان می‌دهیم که هر کسی می‌تواند مثل قهرمان ما باشد؛ او مثل بسیاری از آدم‌ها برای موفقیت کوچ کرده، با دوستانش حشر و نشر داشته، کارهای مختلف را تجربه کرده و برای کسانی‌که آن دوران را زندگی کرده‌اند مولفه‌هایی وجود دارد که حتی فیلم می‌تواند حسی نوستالژیک داشته باشد.

اقتباس، کارگردان فیلم‌اولی و چالش‌های تولید

مطهر در ادامه درباره ساخت اثر اقتباسی در سینمای ایران، اظهار کرد: این فیلم فضایی اقتباسی دارد و سینمای ایران به دلیل برخی تجربه‌های ناموفق همواره فاصله محسوسی با اقتباس داشته است. من این را یکی از ویژگی‌های فیلم می‌دانم و نکته دیگر درباره «کوچ» این است که این فیلم اولین تجربه کارگردانش است و بالطبع من به عنوان تهیه‌کننده سعی کردم ترکیبی از افراد باتجربه و کم‌تجربه در ساخت این فیلم نقش داشته باشند. یکی از چالش‌های جدی ما در این فیلم تعدد بازیگران و تعداد بالای هنرورها بود؛ از آنجا که برای ما ارگانیک بودن فیلم اهمیت داشت اکثراً از بازیگران کرمانی استفاده کردیم و برخی از این بازیگران را مخاطبان سینما و تلویزیون می‌شناسند و برخی افراد هم نابازیگرانی هستند که به دلیل لهجه و چهره‌شان انتخاب شدند و باید بگویم که نقش‌آفرینی ماندگاری هم داشتند. به مخاطبان «کوچ» این نوید را می‌دهم که کارگردانی، تدوین، طراحی صحنه، تصویربرداری و حتی طراحی لباس و گریم فیلم «کوچ» اتفاقی رو به جلو در مقایسه با همه فیلم‌اولی‌هایی است که تا امروز دیده‌اند. ما در پیش‌تولید، تولید، پس‌تولید و نگارش فیلمنامه زمان محدودی داشتیم و با بازخوردهایی که در جشنواره خواهیم داشت ممکن است فیلم را برای اکران عمومی تا حدی دستخوش تغییر کنیم.

وی در پایان اظهار کرد: «کوچ» رنگ و بوی فیلم سفارشی ندارد و افرادی که در این پروژه حضور داشتند با نظرات و عقایدشان در آن شرکت کردند. خیلی از لحظات فیلم برای کسانی‌که به سینما علاقه دارند می‌تواند جذاب و دیدنی باشد و در آخر می‌خواهم به این نکته اشاره کنم که خانم زهرا مرادی بازیگر نقش مادربزرگ حاج قاسم سلیمانی امسال یکی از غافلگیری‌های جشنواره در رشته بازیگری خواهند بود که واقعاً نقش‌آفرینی‌شان در این فیلم فوق‌العاده است.

59243