گروه اندیشه: دکتر مجتبی لشکربلوکی، در سلسله مقالاتش ۱۲ کشوری که «تجربه ققنوس وار برخاستن از خاکستر» و دستیابی به توسعه را در کارنامه خود دارند، بررسی کرده است. در شماره های قبل سه کشور آلمان، ژاپن، رواندا ، ایرلند، فنلاند ، شیلی، سنگاپور ، آفریقای جنوبی، لهستان و چین از نظرتان گذشت. در این بخش، تجربه کشور ویتنام را می خوانید. نویسنده با مقایسه میزان صادرات ایران و یتنام که هر دو در مبارزه با آمریکا تاریخ طولانی دارند می نویسند: «نسبت تجارت خارجی به تولید ناخالص داخلی ویتنام برابر است با ۱۶۵% و ایران ۵۰% یعنی ویتنام بیش از سه برابر ایران تعاملات تجاری با جهان دارد.» این مطلب از نظرتان می گذرد:
****
کشوری با فرهنگ غنی و طبیعت چشمنواز، توانست پس از جنگ و بحرانهای اقتصادی به یک قطب تولید جهانی تبدیل شود. جمعیت ویتنام بیش از ۱۰۰ میلیون و مساحت آن حدود ۳۳۱ هزار کیلومتر مربع است، یعنی جمعیتی بیش از جمعیت ایران و مساحتی حدود یک پنجم ایران.
جالب است بدانید در ویتنام، هنگام ورود به خانه کسی، کفشها را باید درآورد و از آنجایی که سر مقدسترین قسمت بدن و پاها پایینترین و ناپاکترین هستند، نباید به سر کسی دست زد یا با پا به کسی اشاره کرد.
نقطه مشترک ایران و ویتنام: زخم خوردگی از آمریکا و تجربه جنگهای طولانی و مخرب؛ هر دو کشور دورانهای طولانی و بسیار مخربی از جنگ را تجربه کردهاند. ویتنام با جنگهای استقلالطلبانه طولانی علیه فرانسه و سپس جنگ با آمریکا (که منجر به خسارات انسانی و زیربنایی عظیمی شد)، و ایران با جنگ هشت ساله ایران و عراق و سپس تحریم های ظالمانه آمریکا. هر دو ملت پس از این ویرانیها، اراده قوی برای بازسازی کشور و توسعه اقتصادی از خود نشان دادهاند.
چگونه شرایط بحرانی شد؟
ویتنام پس از پایان جنگ ویتنام با آمریکا در ۱۹۷۵ وارد دورهای شدیداً بحرانی شد. اقتصاد دولتی، جمعگرایی اجباری کشاورزی، ضعف تولید، و تورم شدید (تا ۷۰۰٪) و قحطی گسترده در دهه ۱۹۸۰، از عوامل اصلی رکود بودند. کشور تا اوایل دهه ۸۰ یکی از فقیرترین کشورهای جهان بود، با انزوای سیاسی، بدهی خارجی، و وابستگی شدید به کمک شوروی که با فروپاشی آن پایان یافت .
چگونه از دل بحران، توسعه متولد شد؟
شروع اصلاحات – تبدیل ناگزیر نظام اقتصادی (۱۹۸۶–۱۹۹۰): در دسامبر ۱۹۸۶ در ششمین کنگره حزب، دولت به رهبری نگوین وان لین برنامه «دوی موئی» (Doi Moi) را تصویب کرد؛ اصلاحاتی در جهت سیستم بازار اخلاقی سوسیالیستی. نخستین گام، پایان دادن به جمعگرایی و واگذاری حق بهرهبرداری از زمین به خانوادهها بود که تولید را بهسرعت افزایش داد؛ بهگونهای که در ۱۹۸۹ ویتنام به صادرکننده برنج تبدیل شد .
تشویق بخش خصوصی و جذب سرمایه خارجی (۱۹۹۰–۲۰۰۰): در دهه ۱۹۹۰، دولت قوانین جدیدی برای تأسیس کسبوکار، مجوز سرمایهگذاری خارجی و مالکیت خصوصی تصویب کرد . مناطق ویژه اقتصادی مانند Tan Thuan با هدف جذب FDI ساخته شدند. پس از رفع تحریمها، سرمایهگذاری آمریکایی و آسیایی رشد کرد، تا پایان دهه تعداد شرکتهای خصوصی به بالای ۳۰ هزار رسید و رشد اقتصادی به ۷٪+ افزایش یافت .
ادغام جهانی و تثبیت دستاوردها (۲۰۰۰–۲۰۱۰): با پیوستن به سازمان جهانی تجارت در ۲۰۰۷ و امضای توافقنامه با آمریکا (۱۹۹۴)، ویتنام وارد تجارت بینالمللی شد. میانگین رشد سالانه ۷٪ تا ۲۰۱۰ ادامه یافت و طبق برخی منابع بیش از ۳۰ میلیون نفر از فقر نجات یافتند .
نتیجه شیرین شروع دوباره
بین ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۵، تولید ناخالص داخلی ویتنام بیش از ۲۰ برابر شد؛ درآمد سرانه از ۱۰۰ دلار به ۲,۳۰۰ دلار رسید. نرخ رشد اقتصادی میانگین ۷٪ باقی ماند، فقر کمتر از ۵٪ شد، و ویتنام وارد گروه کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا شد .
تنظیم مجدد رابطه و تنش زدایی با جهان و مردم
این کشور رابطه خود را در عرصه سیاست داخلی و خارجی تنظیم مجدد کرد.ویتنام پس از پایان جنگ، وارد دوره دیپلماسی فعال شد. عادیسازی روابط با آمریکا در ۱۹۹۵ آغاز شد . در منطقه نیز با عضویت در ASEAN (۱۹۹۵)، آسهآن (اتحادیه کشورهای جنوب شرقی آسیا ) APEC (۱۹۹۸) (سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا-پاسفیک) و تلاش در ASEM (همکاریهای آسیا- اروپا) تقویت دیپلماسی اقتصادی-منطقهای یافت .
جذب سرمایهگذاری خارجی، صادرات، آزاد سازی و خصوصی سازی
جذب سرمایه گذاری خارجی شتاب گرفت.از کمتر از ۲ میلیارد دلار در ۱۹۹۵ به بیش از ۲۰ میلیارد دلار در ۲۰۲۵ رسید. یعنی جذب سرمایه گذاری خارجی ده برابر شد. صادرات بهعنوان ستون رشد شد؛ امروز بیش از ۸۰٪ GDP را کالا و خدمات صادراتی تشکیل میدهد . ویتنام بین صادرکنندگان بزرگ برنج، پوشاک، کفش و الکترونیک قرار گرفته است .
برای مقایسه بد نیست آن را با ایران مقایسه کنیم:
در سال ۲۰۲۳ نسبت واردات به تولید ناخالص داخلی ویتنام برابر است با ۷۸% و صادرات به GDP برابر است با ۸۶% . در همین سال نسبت واردات به تولید ناخالص داخلی ایران برابر بود با ۲۷% و نسبت صادرات برابر بود با ۲۳%.
نتیجه آنکه نتیجه نسبت تجارت خارجی به تولید ناخالص داخلی ویتنام برابر است با ۱۶۵% و ایران ۵۰% یعنی ویتنام بیش از سه برابر ایران تعاملات تجاری با جهان دارد. و جالب اینکه ما در سال ۱۹۸۸ در نسبت وارادت و صادرات به تولیدناخالص داخلی با ویتنام تقریبا برابر بودیم. و نسبت تجارت خارجی هر به تولید ناخالص داخلی ایران برابر بود با ۲۲ و ویتنام ۱۹!
تکنیکها شامل حذف کنترل قیمت و ارز، اصلاح بانکی، تأسیس بورس، و خصوصیسازی بنگاههای دولتی بود. بخش خصوصی بهسرعت رشد کرد؛ از دهه ۱۹۹۰ تا اوایل ۲۰۰۰ شرکتهای خصوصی سهم غالبی از رشد صنعتی داشتند .
اصلاحات سیاسی و اجتماعی
گرچه نظام سیاسی تکحزبی (حزب کمونیست) باقی ماند اما مشارکت بیشتر به معنای گسترش کانالهای بازخورد، افزایش فرصتهای مشورتی، و فعالتر شدن سازمانهای تودهای وابسته به حزب (مانند اتحادیه زنان، اتحادیه کارگران، اتحادیه جوانان، جبهه میهن ویتنام و اتحادیه کشاورزان) فراهم شد. همچنین اصلاحات اجتماعی مانند ارتقای آموزش، خدمات سلامت، سیاستهای درمان فقر و مشارکت بیشتر زنان انجام شد.
دریافت کمکهای اقتصادی و پیوستن به پیمان های جهانی
در اوایل دوران Doi Moi، ویتنام از وامها و کمکهای بانک جهانی، صندوق بینالمللی پول، و برنامههای تسهیلاتی استفاده کرد. همچنین از تجارب چین و مشاوره سازمان توسعه، بهره گرفت .
ویتنام در سال ۱۹۹۵ به عضویت آسه آن درآمد و از آن زمان تاکنون یک عضو بسیار فعال و تأثیرگذار در این بلوک منطقهای بوده است. ویتنام در بسیاری از طرحها و ابتکارات آسه آن پیشتاز بوده و نقش مهمی در تقویت جامعه آسه آن ایفا کرده است.
ویتنام در سال ۱۹۹۸ به عضویت اپک[۱] درآمد. این کشور دو بار میزبان اجلاس سران اپک بوده (در سالهای ۲۰۰۶ و ۲۰۱۷) که نشاندهنده مشارکت فعال و نقش برجسته آن در این مجمع اقتصادی منطقهای است. ویتنام به طور رسمی در ۲۰۰۷ به عضویت سازمان تجارت جهانی (WTO) درآمد. این رویداد نقطه عطف مهمی در گشایش و ادغام اقتصاد ویتنام با جهان بود.
ویتنام قراردادهای تجارت آزاد فعال با اتحادیه اروپا، کره جنوبی، ژاپن، بریتانیا دارد و همچنین اکنون به RCEP [۲] نیز پیوسته است. این یک توافقنامه تجارت آزاد (FTA) بین ۱۵ کشور در منطقه آسیا-اقیانوسیه است که در ۲۰۲۰ امضا و از ۱ ژانویه ۲۰۲۲ برای اکثر اعضا لازمالاجرا شد.
پانوشت ها:
[۱] APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation)
[۲] Regional Comprehensive Economic Partnership
۲۱۶۲۱۶
نظر شما