به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، ایبنا نوشت: در سال ۱۴۰۴ بهرغم فرازونشیبهای فراوان و اتفاقها و رویدادهای غیرمنتظره، کتابها و آثار فلسفی قابل توجهی منتشر شد که عموماً در میان آثار کلاسیک و ماندگار تاریخ فلسفه بهشمار میآیند، اگرچه بهعلت وقایع اتفاقیه، مجال مناسبی برای معرفی و ارزیابی آنها پدید نیامد. برخی از این آثار، تألیف و شماری از آنها ترجمهاند. در روزهای نوروزی فرصت را مغتنم شمرده، به بازنگری، مرور و پیشنهاد بعضی از این کتابها خواهیم پرداخت.
****
«هوشمصنوعی و خلاقیت» بهقلم نیکلاس هاگهبک، با ترجمه پریا عبدزاده، از تازههای انتشارات کرگدن است. کتاب مشتمل بر چهار فصل «فرایند خلاقیت»، «معمای خلاقیت»، «چشماندازهایی به خلاقیت» و «خلاقیت محاسباتی» است. کتاب به بررسی نقش فزاینده هوشمصنوعی در دنیای خلاقیت میپردازد و این پرسش اساسی را مطرح میکند که آیا این فناوری میتواند بهعنوان نیرویی الهامبخش در فرایندهای خلاقانه عمل کند یا تنها ابزاری برای تسریع و تسهیل این روند خواهد بود. نویسنده با رویکردی تحلیلی، به بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر صنایع مختلف خلاق، از جمله هنرهای تجسمی، موسیقی، نویسندگی، طراحی، انیمیشن، تبلیغات و بازیسازی میپردازد.
پیش از ورود به مبحث اصلی کتاب باید دانست که خلاقیت از برجستهترین ویژگیهایی است که انسان را به گونه زیستی منحصربهفردی تبدیل کرده است، اما بشر هنوز نتوانسته از راز خلاقیت، آنگونه که باید، رمزگشایی کند؛ تا بتواند از آن در دانشگاه، صنعت یا علم بهشکلی آگاهانه و هدفمند استفاده کند. در خلاقیت، عنصری غیرعقلانی و معماگونه وجود دارد که کنترل آن و نیز دست یافتن به درکی روشن از منشأ یا سازوکار لحظههایِ جادویی موسوم به «اورِکا» را دشوار میسازد. اما هوش مصنوعی با آرزوی شبیهسازی ذهن انسان، در حال دگرگون کردن این چشمانداز است. حوزههای کلیدی در هوشمصنوعی با شتابی خیرهکننده رشد کردهاند و خلاقیت محاسباتی دیگر صرفاً یک رؤیا نیست، بلکه به واقعیتی در حال تحقق تبدیل شده است. ابزارهایی در حال طراحیاند که میتوانند با فرایند خلاقیت انسانی ادغام شوند. شاید اکنون، پیوند میان ذهن انسان و همتای مصنوعیاش در آستانه تکمیل باشد. اما پرسش اینجاست که این پیوند چه شکلی خواهد داشت؟ آیا این همان حلقه مفقودهای است که در مسیر دستیابی به ارتباطی یکپارچه میان انسان و ماشین در جستوجویش بودهایم؟
نیکلاس هاگهبک مولف کتاب، تجربهای گسـترده در زمینه تحول دیجیتال و مدیریت خطر دارد. وی که در بانکهای بزرگی در آسیا و اروپا، مسئولیتهای اجرایی و نظارتی متعدد برعهده داشته و پروژههای پیچیدهای را در زمینه تحول دیجیتال و مدیریت خطر رهبری کرده، در سالهای اخیر، در زمینه هوشمصنوعی، بهویژه یادگیری ماشین، کارهای زیادی انجام داده و به توسعه برنامههایی در زمینه استدلال خودکار انسانی و خلاقیت محاسباتی کمک کرده است. از اوست: «راز حرکات بازار: رویکرد کهنالگویی به پیشبینی و مدلسازی سرمایهگذاری»، «ذهن مجازی: طراحی منطق برای شبیهسازی تفکر انسانی»، «نیروی مرگ: چرا جوامع خود را تخریب میکنند» و «رهبری در عصر دیجیتال: رنسانس انسان رنسانسی».
مقدمه کتاب با سخنی از کارل پوپر فیلسوف اتریشی-بریتانیایی از کتاب «منطق اکتشاف علمی» آغاز میشود: «هر اکتشافی در خود عنصری از شهود خلاق و غیرعقلانی دارد». بهباور مولف، یکی از برجستهترین ویژگیهایی که انسان را به گونه زیستی منحصربهفردی تبدیل کرده است، ظرفیت شگفتانگیز او در خلاقیت است که گاه بهرهوری فوقالعادهای ایجاد میکند و نوآریهای قابلتوجهی به ارمغان میآورد.
ظرفیت خلاقیت از طریق نوآوریهای پیشرو، ما را به عصر دیجیتال پیشرفته کنونی رسانده است. با این حال، سخن گفتن از پیشرفتهای خلاقانه آسانتر از تحقق آنهاست. این پیشرفتها نهتنها کمتر از آنچه انتظار میرود، روی میدهند، بلکه بهشکلی پراکنده و گاه تصادفی ظاهر میشوند. به نظر میرسد هنوز نتوانستهایم از رمز خلاقیت، آنگونهکه باید رمزگشایی کنیم؛ تا بتوانیم در دانشگاه، صنعت یا علم آن را آگاهانه و هدفمند به کار گیریم.
در خلاقیت، عنصری غیرعقلانی و معماگونه وجود دارد که کنترل آن را دشوار میکند؛ موضوعی که مایه ناخرسندی رژیمهای اقتدارگرا است. همانگونهکه تاریخ نشان داده است فرایند حل مسائل پیچیده همواره منجر به نتایج مورد انتظار نمیشود؛ و حتی در لحظات درخشان، رگههایی از شانس و تصادف دیده میشود.
با اینکه تحقیقات زیادی درباره خلاقیت انجام شده است، اما سازوکار نهفته در پس این ظرفیت، علیرغم ارزش فکری و تجاریاش، همچنان مبهم باقی مانده است. درک روشنی از منشأ یا سازوکارهای لحظههای جادویی موسوم به «اورکا» که آغازگر جهشهای خلاقانهاند، وجود ندارد؛ و تلاش برای برانگیختن عامدانه این لحظه اغلب بینتیجه مانده است.
اما هوشمصنوعی با آرزوی شبیهسازی ذهن انسان، در حال دگرگون کردن این چشمانداز است. حوزههای کلیدی در هوشمصنوعی با شتابی خیرهکننده رشد کردهاند و خلاقیت محاسباتی دیگر صرفاً یک رویا نیست، بلکه به واقعیتی در حال تحقق بدل شده است.
ابزارهایی در حال طراحیاند که میتوانند با فرایند خلاقیت انسانی ادغام شوند. شاید اکنون، پیوند میان ذهن انسان و همتای مصنوعیاش در آستانه تکمیل باشد. اما این پیوند چه شکلی خواهد داشت؟ آیا این همان حلقه مفقودهای است که در مسیر دستیابی به ارتباطی یکپارچه و بیوقفه میان انسان و ماشین در جستوجویش بودهایم؟
کتاب با تشریح سازوکار خلاقیت انسانی، خواننده را به درکی روشن از اصول طراحی پژوهشها و پروژههایی میرساند که هدفشان، ایجاد و تقویت خلاقیت در ماشین است. این اثر تصویری جذاب و روشن از یکی از پیشرفتهترین و نوظهورترین شاخههای هوشمصنوعی ارائه میدهد و نشان میدهد چگونه ابزارهایی برای فعالسازی خلاقیت محاسباتی در حال شکلگیریاند که توان دگرگونساختن زندگی انسان را دارند.
کتاب در چهار فصل، به فرایند خلاقیت و آنچه تاکنون درباره آن شناخته شده است میپردازد. همچنین، به بخش رازآلود و گاه عرفانی خلاقیت اشاره و دیدگاههایی گوناگون، از جهان هنر تا قلمرو علم را در این زمینه بررسی میکند.
علاوه بر این، تصویری مفهومی و ژرف از چیستی خلاقیت محاسباتی و شیوه عملکرد احتمالی آن ارائه میدهد. کتاب در نهایت با تأکید بر این نکته به پایان میرسد که چگونه پیوندی کلنگر و در حال گسترش میان انسان و ماشین در حال شتاب بخشیدن به خلاقیت انسانی و گشودن افقی بیسابقه است.
«هوشمصنوعی و خلاقیت» در ۱۵۰ صفحه بههمت انتشارات کرگدن منتشر شده است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما