معمای «حماقتِ هوشمندانه»؛ چرا ذهن‌های بیدار گاهی به خواب می‌روند؟

 گروه اندیشه: جان بولتون خطاب به ترامپ نوشته است: اگر شما دستاوردهای تان را بزرگ نمایی کنید، و شواهد بعدا نشان دهند که اغراق کرده اید، احمق به نظر می رسید. بر اساس دیدگاه بولتون، کانال بازتاب دو ، مطلب روانشناختی در باب شناخت حماقت از دیدگاه نظریه پردازان بزرگ روانشناسی منتشر کرده. از نظر نویسنده این مطلب، حماقت به معنای کم هوشی نیست، بلکه گاهی محصولِ سازوکارهای دفاعی، اضطراب و خطاهای شناختی است. از دیدگاه فروید تا کانمن، انسان‌ها زمانی «احمق» به نظر می‌رسند که برای فرار از دردِ واقعیت، به انکار و تعصب پناه می‌برند یا تحت فشار هیجان، سیستم تفکر تحلیلی خود را به نفع واکنش‌های سریع خاموش می‌کنند. کارشناسان معتقدند این وضعیتی است که اکنون در آن گرفتار آمده است. این مطلب را در ادامه می خوانید:

****

از دید ۵ روان‌پزشک و روان‌شناس مشهور: آدم‌ها معمولاً وقتی «احمق به نظر می‌رسند» که تحت فشارِ هیجان، دفاع روانی، یا خطای شناختی، از دیدن واقعیتِ واضح ناتوان می‌شوند. یعنی مسئله همیشه کم‌هوشی نیست؛ خیلی وقت‌ها ذهن دارد از خودش محافظت می‌کند و نتیجه‌اش در بیرون خیلی شبیه حماقت دیده می‌شود:

۱) زیگموند فروید: وقتی «منِ» آدم برای فرار از اضطراب، انکار و عقلانی‌سازی را فعال می‌کند، در این حالت فرد چیزی را که واضح است نمی‌بیند، چون دیدنش برایش دردناک است.

۲) آنا فروید: وقتی دفاع‌های روانی مثل انکار، فرافکنی، یا دوپاره‌سازی شدید می‌شوند؛آدم به‌جای تحلیل واقعیت، آن را تحریف می‌کند؛ و از بیرون این کار شبیه نادانی یا لجبازی دیده می‌شود.
۳) کارل یونگ: وقتی فرد فقط با «پرسونا» یا نقاب اجتماعی‌اش زندگی می‌کند و با «سایه» خودش روبه‌رو نمی‌شود .در این وضعیت، آدم واقعیت درونی خودش را انکار می‌کند و تصمیم‌هایش ناهماهنگ و کودکانه می‌شود.

۴) آرون بک: وقتی خطاهای شناختی فعال می‌شوند؛ مثل نتیجه‌گیری شتاب‌زده، فاجعه‌سازی، و همه‌یاهیچ دیدن.آدم در این حالت به جای فکر کردن دقیق، با الگوهای غلط فکر می‌کند و بعد هم اشتباهش را بدیهی می‌پندارد.

۵) دانیل کانمن: وقتی سیستم ۱ سریع، هیجانی و میان‌بُرزن فعال می‌شود و سیستم ۲ خاموش می‌ماند.یعنی آدم بدون مکث، بررسی، یا شک کردن واکنش نشان می‌دهد؛ اینجا بیرون از نگاه دیگران «خیلی احمقانه» به نظر می‌رسد، ولی در واقع ذهن دارد با سرعت بالا و دقت پایین کار می‌کند.

جمع‌بندی خیلی کوتاه: آدم‌ها معمولاً وقتی احمق به نظر می‌رسند که:- از ترس، واقعیت را انکار کنند- از شرم، اشتباه را نپذیرند- از خشم، کور شوند- از تعصب، فقط یک روایت را ببینند- از عجله، فکر نکنند
پس خیلی وقت‌ها «حماقت» بیشتر از اینکه کمبود عقل باشد، محصولِ اضطراب، غرور، یا تنبلی ذهن است. ذهن هم گاهی مثل یک راننده خسته عمل می‌کند: ماشین را دارد، ولی چراغ‌راهنما را فراموش می‌کند.

۲۱۶۲۱۶