به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی ارائه شده است:
پرسش:
آیا وقتی ما پولی را در قرضالحسنه قرار میدهیم و آنها با پول ما به دیگران قرض میدهند، به ما هم ثواب داده میشود؟
پاسخ:
امروزه بسیاری از مردم پول و سرمایه خود را در منزل نگه نمیدارند و معمولاً در مؤسسات مالی مختلف قرار می دهند. طبیعتاً جمعشدن این سرمایهها، زمینهای برای انجام برخی اقدامات فراهم میآورد؛ از جمله مؤسسات آن سرمایهها را به دادن وامهای قرضالحسنه به نیازمندان اختصاص میدهند. از طرفی بر اساس آموزههای دینی، قرضدادن به دیگران ثواب و آثار فراوانی در دنیا و آخرت به دنبال دارد. پرسش این است که آیا در این حالت ثواب و پاداش به افرادی که سرمایۀ خود را در این مراکز قرار میدهند هم داده میشود؟ آیا برای رسیدن به این ثوابها اقدامات خاصی لازم است؟ این نوشتار اختصاص به بررسی این مسائل و پرسشها دارد.
نکتۀ اول: شرط اصلی برای قرضدادن
وجود پول و سرمایه شرط اصلی و اساسی برای قرضدادن به دیگران است؛ چراکه اگر قرضالحسنهها و مؤسسات مالی بزرگ و پرزرقوبرق باشند، اما پول و موجودی نداشته باشند، بهیقین نمیتوانند به دیگران قرضی پرداخت کنند. بنابراین نقش اصلی و اول را کسانی ایفا میکنند که سرمایههای خود را در این مراکز قرار میدهند تا آنها بتوانند به دیگران قرض بدهند. به طور طبیعی در درجۀ اول هم ثواب قرضدادن را آنها میبرند و بعد از آنها به دیگرانی هم که واسطه انجام این کار خوب شدهاند، ثواب داده میشود، البته به یک شرط مهم که در ادامه بیان خواهد شد.
نکتۀ دوم: قرضالحسنه و تعاون
اسلام به تعاون و همکاری در انجام کارهای خیر سفارش فراوانی دارد و مسلمانان را به داشتن روحیۀ جمعی و همکاری در زمینههای مختلف و مفید دعوت میکند. در قرآن کریم میخوانیم: «در نیکوکاری و پرهیزکاری با همدیگر همکاری کنید و در گناه و تجاوز، به یکدیگر یاری نرسانید» (1). هر کسی در این همکاریها به اندازه سهمی که دارد و تلاشی که میکند، از ثواب و پاداش الهی در دنیا و آخرت بهره میبرد؛ حتی کسی که راهنمایی میکند یا آموزش میدهد هم بهره میبرد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «راهنماییکننده به خیر مانند انجامدهندۀ آن عمل خیر است» (2).
قرضالحسنهها مصداق بارز تعاون و همکاری در کار خیر هستند؛ چراکه عدهای با کمک همدیگر زمینهای را فراهم میآورند تا بتوان به دیگران قرض داد. برخی پول میدهند و دیگرانی برنامهریزی و مدیریت و کارهای اجرایی را بر عهده میگیرند تا قرضی داده و برگردانده شود و دوباره به دیگری قرض داده شود و این چرخه ادامه یابد. در این بین هر کسی به اندازه زحمتی که میکشد و بر اساس نیتی که در نظر داشته است، ثواب میبرد؛ سپردهگزاران نیز جزء نفرات و ارکان اصلی هستند و ثواب خواهند برد.
نکتۀ سوم: نقش نیت در هویتبخشی به عمل
هر عملی از دو بخش تشکیل می شود؛ بخش اول: ظاهر عمل؛ بخش دوم: نیت و قصدی که از انجام آن عمل داشتهاند. نیت، اساس و روح هر عمل است. در بسیاری از موارد یک عمل را میتوان به چند نیت انجام داد که بر اساس هر کدام، ارزش و اثر آن عمل متفاوت خواهد بود. هرچه نیت کاری الهیتر و مفیدتر و پاکتر باشد، ثواب و ارزش آن بیشتر است. در روایتی نقل شده است که حضرت رسول صلی الله علیه و آله، حضرت علی علیه السلام را با فرماندهی سپاهی روانه جنگ کرد. مردی به برادر خود گفت: با ما در سپاه علی به جنگ بیا شاید غلامی یا چهارپایی یا چیزی که به دردمان بخورد به دست بیاوریم. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با شنیدن این صحبت فرمودند: «جز این نیست که اعمال به نیّتهاست و برای هر کسی همان چیزی است که نیّتش را دارد» (3)؛ یعنی اگر انسان به نیت جهاد در راه خدا و برای تحصیل رضایت الهی آمد، به همان میرسد و اگر به نیت بهدستآوردن غنیمت به جنگ رفت، دیگر پاداش الهی را دریافت نخواهد کرد؛ چون برای رسیدن به پاداش نرفته بود.
دربارۀ پرسش این نوشتار باید گفت بهیقین کسی که پول و سرمایه خود را در قرضالحسنهها و مؤسسات مالی میگذارد تا آنها به نیازمندان قرض بدهند، به ثواب قرضالحسنه میرسد؛ البته به شرط اینکه قصدش از این کار رسیدن به ثواب قرضالحسنه و درنهایت تحصیل رضایت الهی باشد. اما اگر قصدش فقط حفظشدن مالش از گزند خطرات باشد یا رسیدن به سود ماهیانه یا تحصیل امتیاز برای گرفتن وام یا بردن جوایز اعلامشده و ...، دیگر ثواب قرضالحسنهای هم به او داده نمیشود.
البته اگر قصد واقعی و اصلی او از گذاشتن پول در قرضالحسنهها یا مراکز مالی، فراهمشدن زمینه برای وامدادن به دیگران باشد؛ اما خودبهخود به او سودی یا امتیازی برای وام داده شود، این مسئله مانع رسیدن او به ثواب و آثار قرضالحسنه نمیگردد؛ چون قصد و هدف اصلی او قرضدادن بوده است نه دریافت تسهیلات و ... .
نتیجه:
در آموزههای دینی، ثواب فراوانی برای قرضدادن ذکر شده است و این پاداش به کسانی که سرمایۀ خود را در مؤسسات مالی که به دیگران قرض میدهند نیز میرسد؛ چون قراردادن پول در صندوقها و مؤسسات قرضالحسنه، زمینۀ اصلی برای اعطای وام به نیازمندان را فراهم میکند. درواقع سپردهگذاران، رکن اصلی انجام قرضالحسنه هستند؛ زیرا پول و سرمایه لازم را تأمین میکنند. از طرفی این عمل، مصداق بارز تعاون و همکاری در کار خیر است که اسلام به آن سفارش میکند. در این همکاریها هر کسی به اندازه سهم و تلاش خود (اعم از تأمین سرمایه یا مدیریت) از ثواب بهرهمند خواهد شد؛ با این حال، داشتن نیت الهی شرط اساسی است. برای کسب ثواب قرضالحسنه، باید قصد اصلی انسان از سپردهگذاری، فراهمکردن زمینۀ وامدهی و تحصیل رضای خداوند باشد. اگر نیت تنها حفظ مال، کسب سود، بردن جایزه یا دریافت امتیاز وام باشد، ثواب قرضالحسنه به انسان تعلق نمیگیرد. اگر هدف اصلی انجام کار خیر باشد، وجود مزایای طبیعی و جانبی مانند امتیاز وام، مانع رسیدن به ثواب نمیشود.
پینوشتها:
1. «تَعاوَنُوا عَلَی البِرِّ و التَّقوی و ولا تَعاوَنُوا عَلَی الإثمِ و العُدوانِ» (مائده: 2).
2. «اَلدَّالُّ عَلَی اَلْخَیْرِ کَفَاعِلِهِ» (محمد بن حسن حر عاملی؛ وسائل الشیعه؛ قم: مؤسسه آلالبیت علیهم السلام، 1409 ق، ج ۱۶، ص ۱۷۳).
3. «لَمّا أغزی علِیّاً علیه السلام فیِ سَرِیَّهٍ، فقالَ رجُلٌ لأخٍ لَهُ: اغْزُ بِنا فی سَرِیّهِ علِیٍّ لَعلَّنا نُصیبُ خادِماً أو دابَّهً أو شَیئاً نَتَبَلَّغُ بهِ-: إنّما الأعمالُ بالنِّیّاتِ، ولکُلِّ امرئٍ ما نَوی، فمَن غَزا ابتِغاءَ ما عِندَ اللَّهِ فَقد وَقَعَ أجرُهُ علَی اللَّهِ، ومَن غَزا یُریدُ عَرَضَ الدُّنیا أو نَوی عِقالًا لَم یَکُن لَهُ إلّاما نَوی» (محمد بن حسن طوسی؛ الامالی؛ قم، دارالثقافه للطباعه و النشر و التوزیع، 1414 ق، ص ۶۱۸).
نظر شما