به گزارش خبرآنلاین،دریاچه ارومیه سالهاست به یکی از مهمترین و جدیترین دغدغههای محیطزیستی مردم ایران تبدیل شده است و بسیاری از مردم، حال خوب و بد این پهنه آبی ارزشمند را نشانهای از وضعیت کلی محیطزیست کشور میدانند. در سالهای اخیر تصاویر خشکیدگی، عقبنشینی آب و تبدیل بخشهایی از دریاچه به پهنههای نمکی، مردم را درباره سرنوشت این پهنه آبی نگران کرده است. حتی در میان شرایط حساس این روزها که خبرهای جنگ و دیگر دغدغههای روزمره در صدر توجه هستند، نگاه افکار عمومی هنوز هم به دریاچه ارومیه دوخته شده و مردم همچنان پیگیر وضعیت آن هستند.
همشهری در خبری نوشت:پس از بارشهای فرانرمال در سال آبی جاری به ویژه در حوضه آبریز دریاچه ارومیه شرایط دریاچه تا حد زیادی بهبود پیدا کرده است و نشانههایی از افزایش تراز آب و حتی گسترش پهنه آبی آن دیده میشود. همین شرایط موجب شده است امیدها نسبت به آینده دریاچه بیشتر شود و توجهها دوباره به این پرسش معطوف شود که آیا این روند ادامه پیدا میکند و به احیای پایدار منجر میشود؟
رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه در برنامه «سرزمین من» در تلویزیون اینترنتی همشهری به تشریح آخرین وضعیت دریاچه ارومیه، عوامل موثر بر بهبود یا وخامت شرایط این پهنه آبی، اجرای طرحها و برنامهها برای احیای دریاچه و گمانهزنیهای فضای مجازی و برخی محافل خبری در باره اجرای طرحهایی چون انتقال آب خزر به دریاچه ارومیه پرداخت و تصویر دقیقتری را از این دریاچه ارائه کرد.
فاصله معنادار تا احیای دریاچه
رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه ابتدا تعریفی از حوضه آبریز ارائه کرد و گفت: در علم آبشناسی به بخشی از خشکی که به دلیل اختلاف ارتفاع، آب حاصل از بارش باران، ذوب برف یا یخ در خود جمع میکند، حوضه آبریز گفته میشود. این نقطه میتواند خروجی یک رودخانه باشد یا یک دریاچه مثل ارومیه که همه آبها به سمت آن هدایت میشود. حوضه آبریز دریاچه ارومیه در شمالغرب ایران قرار دارد و وسعت آن حدود ۵۲ هزار و ۲۰۰ کیلومتر مربع است.
ایمان شعار درباره ارزیابی شرایط دریاچه و اینکه گفته میشود امسال نقطه آغازی برای احیای دریاچه است، گفت: از نظر منابع آبی و زمانی فاصله معناداری تا احیای دریاچه ارومیه داریم. دریاچه ارومیه در شرایط مطلوب باید به تراز ۱۲۷۴.۱ سانتیمتر برسد و حدود ۱۵.۵ میلیارد مترمکعب آب داشته باشد در حالی که بر اساس آخرین آمار، ۳.۵ میلیارد مترمکعب آب در دریاچه وجود دارد.
او البته میزان آب فعلی دریاچه ارومیه را در مقایسه با سالهای گذشته که خشکسالی شدید و کم بارشی در کشور و حوضه آبریز حاکم بود نویدبخش توصیف کرد، اما گفت: این عدد هنوز فاصله معناداری با شرایط مطلوب دارد. به همین خاطر معتقدم باید از خوشحالیهای زودگذر و هیجانی و احساسی بپرهیزیم.
رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه تاکید کرد: در حال حاضر در مرحله ترمیم هستیم و پس از آن باید به مراحل بازیابی و بهسازی برسیم تا در نهایت احیای دریاچه محقق شود.
ریشه بحران کجاست؟
رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه ریشه بحران دریاچه ارومیه را در مصرف نادرست منابع آب طی یک دوره طولانی دانست و توضیح داد: مشکل دریاچه ارومیه حاصل ۵ یا ۱۰ سال نیست. این بحران نتیجه حدود ۶۰ سال بد مصرفی آب است. به زبان ساده در حوضه آبریز دریاچه ارومیه دخل و خرج منابع آبی با هم همخوانی نداشته و همین موضوع باعث ایجاد بحران در این پهنه آبی شده است.
رئیس حوضه دریاچه ارومیه همچنین به نقش عوامل طبیعی و انسانی در وضعیت دریاچه اشاره کرد و گفت: ایران کشوری با اقلیم خشک و نیمهخشک است و بیش از یک دهه گذشته را با خشکسالی شدید و کمبارشی پیاپی مواجه بود که بر حوضه آبریز دریاچه ارومیه تاثیر مستقیم داشت، اما مصرف مازاد بر ظرفیت محیطزیستی نیز نقش تعیینکنندهای در ایجاد این شرایط داشته است. بزرگترین مصرفکننده آب در این حوضه، بخش کشاورزی و در حال حاضر، سطح زیر کشت آن بیش از دو برابر ظرفیت حوضه است.
ایمانشعار افزود: در گذشته، میزان آب تجدیدپذیر حوضه حدود ۷ میلیارد و ۱۳۴ میلیون مترمکعب بود، اما این رقم حالا به حدود ۵ میلیارد و ۹۵ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. این اختلاف ۲ میلیارد متر مکعبی یکی دیگر از عواملی است که به بحران در این حوضه دامن زده است در حالی که سطح زیر کشت در حوضه آبریز دریاچه ارومیه از حدود ۲۰۰ هزار هکتار به ۶۵۰ هزار هکتار افزایش یافته است.
او همچنین یکی از چالشهای مهم در ایجاد شرایط بحرانی دریاچه ارومیه را افزایش برداشتهای غیرمجاز دانست و گفت: برخی طرحها مانند کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب کشاورزی طی ۵ سال و هر سال به میزان ۸ درصد به دلیل کمبود منابع مالی بهطور کامل اجرا نشد و در نتیجه، برداشت از چاههای غیرمجاز افزایش یافت. در پروژههای انتقال آب، برداشت غیر مجاز آب در مسیر اثربخشی طرحها را کاهش داده است.
مهمترین عامل بهبود شرایط
رئیس حوضه دریاچه ارومیه با اشاره به طرحها و برنامههای احیای دریاچه ارومیه در سالهای گذشته گفت: از سال ۱۳۹۴ بهطور خاص برنامههایی برای نجات دریاچه ارومیه اجرا شد که هدف آن متوقف کردن روند نزولی شدید و رساندن شرایط به مرحله تثبیت و سپس ترمیم بود. اگر این اقدامات انجام نمیشد، امروز چیزی به اسم دریاچه ارومیه وجود نداشت.
ایمان شعار تاکید کرد: هدف نهایی، رسیدن به تراز ۱۵.۵ میلیارد مترمکعبی است که هنوز فاصله زیادی با آن داریم و رسیدن به این هدف یعنی نقطه پایداری دریاچه، نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ، درست و بلندمدت است.
او به عوامل موثر بر بهبود وضعیت دریاچه اشاره کرد و گفت: تنها راهکار پایدار، اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی است که باید از الگوهای پرآب بر و کم ارزش فاصله گیرد و به سمت محصولات کمآببر و با ارزش افزوده بالا حرکت کند.
ایمانشعار با اشاره به اهمیت توجه به معیشت و اشتغال مردم منطقه گفت: تصمیمگیری در این حوزه نمیتواند صرفا فنی و کوتاه مدت باشد، بلکه باید همه ابعاد اجتماعی و اقتصادی نیز در نظر گرفته شود.
کشت محصولات کمآب و پربازده
او در ادامه به اقدامات انجامشده در حوزه کشاورزی اشاره کرد و گفت: بخشی از برنامههای احیای دریاچه ارومیه شامل اقدامات سازهای مانند توسعه تصفیهخانههای فاضلاب است که در شهرهایی مانند ارومیه، تبریز، مراغه و عجبشیر اجرا شده است و در حال حاضر، بخشی از پساب تصفیهشده به دریاچه بازمیگردد. در کنار این اقدامات، برنامههایی برای اصلاح الگوی کشت نیز در حال اجراست. این برنامهها شامل استفاده از محصولات کم آببر، افزایش بهرهوری، آموزش کشاورزان و استفاده از تجربیات بینالمللی است. این روند زمان بر است و نیاز به همراهی و آگاهی کشاورزان دارد.
ایمانشعار با اشاره به پایین بودن بهرهوری آبیاری سنتی و غرقابی گفت: در روشهای سنتی فقط حدود ۳۰ درصد آب به محصول میرسد و بخش زیادی از آن در مسیر از بین میرود. با اجرای روشهای نوین آبیاری و مدرن سازی شبکهها، تلاش میشود این بهرهوری به بیش از ۵۰ درصد افزایش یابد. این اقدامات در مزارع نمونه آغاز شده، اما با توجه به وسعت حوضه دریاچه ارومیه، نیازمند زمان و سرمایهگذاری است. برای نجات دریاچه ارومیه، مشارکت مردم ضروری است و همه باید در این مسیر نقش ایفا کنند.
سال سختی را پشت سر گذاشتیم
رئیس حوضه دریاچه ارومیه با اشاره به مفهوم عدم قطعیت در علوم مهندسی گفت: سال گذشته یکی از سختترین سالهای آبی بود و تامین آب آشامیدنی برای حدود ۶ میلیون نفر در اولویت قرار داشت. در سال گذشته منابع آبی به حداقل ممکن در ۶ دهه گذشته رسید و کشاورزی تقریبا متوقف شد، اما در زمستان و بهار سال بعد، بارشها به شکل قابلتوجهی افزایش یافت و شرایط بهبود پیدا کرد. هیچ کس نمیتواند با قطعیت درباره شرایط سال آینده صحبت کند.
چرا «وان» آب دارد؛ ارومیه ندارد؟
رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه در پاسخ به برخی پرسشها درباره دلایل اینکه چرا دریاچه وان ترکیه در فاصله ۲۰۰، ۳۰۰ کیلومتری دریاچه ارومیه شرایط بهتری دارد به تفاوتهای طبیعی دو دریاچه اشاره کرد و گفت: عمق متوسط دریاچه ارومیه حدود ۱۲ متر است و گستردگی آن بیش از وان است. در حالی که دریاچه وان دو برابر بیشتر عمق دارد و وسعت آن کمتر از دریاچه ارومیه است. این تفاوت باعث میشود تبخیر در ارومیه بسیار بیشتر باشد.
انتقال آب از خزر؛ مرگ دریاچه ارومیه
ایمانشعار با اشاره به برخی مباحث مطرحشده در فضای مجازی از جمله انتقال آب دریای خزر به دریاچه ارومیه، انتقال آب از کشورهای دیگر و همچنین پرسشهایی درباره استفاده از روشهای کاهش تبخیر، توضیح داد: مطالعات مربوط به انتقال آب خزر به دریاچه ارومیه به طور مفصل و با مشارکت خبرگان داخلی، شرکتهای مشاور داخلی و همچنین با استفاده از تجربیات شرکتهای بینالمللی انجام شده است. در محدوده دریاچه ارومیه، نوع نمک موجود از جنس کلرید سدیم، اما آب دریای خزر دارای ترکیبات نمکی بر پایه منیزیم است و در صورت انتقال این آب به حوضه ارومیه، بر اساس مدلسازی ها و نتایج آزمایشگاهی، تبلور شدید نمکی رخ خواهد داد و در نهایت دریاچه به یک توده بلور نمکی تبدیل میشود که به معنای مرگ دریاچه ارومیه است. بر همین اساس و پس از حدود ۱.۵ سال مطالعه چنین ایدههایی منتفی شد.
رد علمی روشهای کاهش تبخیر
رئیس حوضه آبریز دریاچه ارومیه درپایان درباره روشهای کاهش تبخیر نیز گفت: این روشها سالهاست در وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی با هدف کاهش تلفات آب و استفاده بهتر از منابع در حال بررسی و استفاده است. با این حال، درباره دریاچه ارومیه باید توجه داشت که این پهنه آبی با وسعت ۴۶۳۵ کیلومتر مربع شرایط خاصی دارد و در این پهنه گسترده قابل اجرا نیست.
ایمانشعار تاکید کرد: برخی فناوریهای نو مانند پودرهای نانو که روی سطح آب لایهای نازک ایجاد میکنند و میتوانند بخشی از تبخیر را کاهش دهند، هنوز از نظر آثار زیستمحیطی در مقیاس وسیع بهطور کامل مشخص نیستند. این مواد هر چند روز یک بار نیاز به تمدید دارند و چنین موادی برای شرب و حتی کشاورزی میتواند مضر باشد. بر اساس مطالعات تطبیقی، هیچ نمونه تایید شدهای در دنیا وجود ندارد که نشان دهد استفاده گسترده از این روشها اثرات منفی مستقیم یا غیرمستقیم بر انسان ندارد. به همین دلیل، استفاده از این فناوریها در مقیاس سد یا دریاچه تاکنون مورد تائید عملی قرار نگرفته است.
۲۳۳۲۱۷
نظر شما