وضعیت اقتصادی بازار تهران، پنج ماه پیش از پیروزی انقلاب

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در مرداد ۱۳۵۷، بازار تهران دیگر آن بازار پرهیاهوی سال‌های گذشته نبود. از رونق معاملات خبری نبود و بسیاری از حجره‌داران و تجار ترجیح می‌دادند پول خود را نگه دارند و دست به معامله نزنند. خبرنگاران کیهان در ۲۴ مرداد ۵۷ طی گزارشی میدانی، تصویری از بازاری ارائه کردند که رکود تنها مشکل آن نبود؛ اعتماد نیز در حال از میان رفتن بود.

تجار از کاهش گردش پول، افزایش سفته‌های واخواستی، سخت‌گیری بانک‌ها در اعطای اعتبار، نوسان قیمت‌ها و ترس از ورشکستگی سخن می‌گفتند. بسیاری از خریداران عمده عقب نشسته بودند و معامله نسیه نیز به دلیل نگرانی از بازنگشتن پول، به‌شدت کاهش یافته بود. به تعبیر یکی از بازاریان، تاجرانی که پیش‌تر به‌راحتی اعتبار می‌دادند، حالا مانند کسی که مار گزیده باشد، حتی از معامله نسیه هم پرهیز می‌کردند. «حاجی این روزها دل و دماغ درست و حسابی ندارد می‌گوید: دست به سیاه و سفید نمی‌توان زد. اغلب دست به جیب نمی‌برد منظورش حساب‌ها و اعتبارهای میلیونی است. نه می‌خرند که صادر کنند و نه می‌خرند که وارد کنند. می‌گوید: خیلی‌ها ترجیح می‌دهند پول‌شان را فعلا دست‌نخورده نگهدارند.»

رکود فقط به حجره‌های بازار محدود نبود. کارخانه‌داران از کاهش تقاضا و انباشته شدن کالا در انبارها می‌گفتند. بازار فرش ازجمله آسیب‌دیده‌ترین بخش‌ها بود؛ فرش‌های صادراتی مشتری نداشتند، گرانی فرش نو فروش را کاهش داده بود و حتی برخی خانواده‌ها برای تأمین نقدینگی، فرش‌های خود را می‌فروختند.

فعالان اقتصادی دلایل مختلفی برای این وضعیت مطرح می‌کردند: تورم و سیاست‌های مقابله با آن، مالیات و هزینه‌های بالا، محدودیت واردات، کیفیت و تنوع پایین برخی کالاهای داخلی، خروج سرمایه، افزایش نرخ بهره و حتی تحولات اقتصاد جهانی. اما اقتصاددانان ریشه مشکل را عمیق‌تر می‌دیدند؛ رکود ساختمان‌سازی، کاهش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و محدود شدن اعتبارات بانکی به گفته آنان از نشانه‌های جدی بیماری اقتصاد ایران بود.

آمار سفته‌های واخواستی نیز زنگ خطر را به صدا درآورده بود. به گفته اقتصاددان مورد استناد گزارش، میزان سفته‌های واخواستی در سال ۱۳۵۶ نسبت به سال پیش از آن ۶۸ درصد افزایش یافته بود؛ نشانه‌ای روشن از این‌که پول در بازار به اندازه گذشته گردش نمی‌کرد.

این گزارش در ۲۴ مرداد ۱۳۵۷، تصویری از اقتصادی ارائه می‌کرد که پیش از وقوع تحولات بزرگ سیاسی، با بحران اعتماد، سرمایه‌گذاری و نقدینگی دست‌وپنجه نرم می‌کرد؛ بازاری که صاحبانش بیش از آن‌که به معامله فکر کنند، منتظر بودند ببینند این رکود چه زمانی پایان خواهد یافت.

متن کامل این گزارش را در این‌جا بخوانید.

۲۵۹