به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، فضا و شرایطی که زن و مرد نامحرم در آن با یکدیگر حضور دارند، میتواند در سلامت یا انحراف رابطه تأثیرگذار باشد.
بنابر روایت الشیعه،از همین رو، در آموزههای اسلامی بر رعایت برخی نکات در موقعیت معاشرت با نامحرم تأکید شده است.
موقعیت حضور نامحرم
محیط و شرایطی که زن و مرد نامحرم در آن حضور پیدا میکنند، میتواند نقش مهمی در سالم ماندن یا منحرف شدن رابطه داشته باشد. از همین رو، در آموزهها و منابع اسلامی بر رعایت نکاتی درباره چگونگی حضور و معاشرت با نامحرم تأکید شده است.
پرهیز از خلوت کردن با نامحرم
حضور زن و مرد نامحرم در محیطی نباید به گونهای باشد که راه ورود دیگران به آن فضا وجود نداشته باشد؛ زیرا قرار گرفتن دو نامحرم در خلوت میتواند زمینه را برای وسوسه و تحقق گناه فراهم کند.
محمد طیار، از یاران امام صادق (علیه السلام)، میگوید: وارد مدینه شدم و چون تصمیم داشتم مدتی در آنجا سکونت داشته باشم، به دنبال خانهای برای اجاره بودم. خانهای پیدا کردم که دو اتاق داشت و این دو اتاق با یک در به یکدیگر متصل میشدند. یکی از اتاقها در اختیار زن جوانی بود.
از آنجا که میان دو اتاق راه ارتباطی وجود داشت، از اجاره آن خانه صرفنظر کردم و مناسب ندیدم در منزلی که زن جوانی در آن سکونت دارد، اقامت کنم. آن زن گفت اگر این اتاق را اجاره کنی، من در را میبندم. من نیز با پذیرفتن این شرط، خانه را اجاره کردم.
اما پس از آنکه در خانه ساکن شدم، زن به بهانه استفاده از نسیم هوا، در میان دو اتاق را باز میگذاشت. با وجود درخواست و اصرار من برای بستن در، او در برابر این خواسته مقاومت کرد و حاضر نشد آن را ببندد.
به نزد امام صادق (علیه السلام) رفتم و ماجرا را برای ایشان بازگو کردم. آن حضرت فرمود:
«تَحَوَّلْ مِنْهُ فَإِنَّ الرَّجُلَ وَ الْمَرْأَهَ إِذَا خُلِّیا فِی بَیتٍ کانَ ثَالِثُهُمَا الشَّیطَان؛[1] از آنجا به جای دیگر برو؛ زیرا هیچ مرد و زنی در مکانی خلوت نکنند مگر آن که شیطان سومی آنها باشد.»
رعایت حریم نسبت به جنس مخالف
سبک زندگی اسلامی در روابط میان زن و مرد نامحرم، بر رعایت حریم و حفظ فاصلهای تأکید دارد که میتواند تا حد زیادی سلامت این ارتباط را تضمین کند. خداوند متعال نیز این موضوع را به یاران پیامبر گوشزد کرده و میفرماید:
«یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا… وَ إِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِکمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکمْ وَ قُلُوبِهِن؛[2] و هنگامی که چیزی از وسایل زندگی را (به عنوان عاریت) از آنان [همسران پیامبر] میخواهید از پشت پرده بخواهید؛ این کار برای پاکی دلهای شما و آنها بهتر است.»
نکته مهم در این آیه آن است که خداوند حتی یاران مؤمن پیامبر و همسران رسول خدا را، که از جایگاه و فضیلت ویژهای برخوردار بودند، به رعایت حریم توصیه میکند. بر همین اساس، حفظ حریم در روابط نامحرمان برای افراد مجرد، جوان و کسانی که از ایمان ضعیفتری برخوردارند، ضرورت بیشتری پیدا میکند.
حفظ حریم زن در برابر مردان نامحرم میتواند یکی از ابزارهایی باشد که زن برای صیانت از جایگاه و شأن خود در روابط با نامحرمان به کار میگیرد.
پوشش و آرایش
چگونگی پوشش و آرایش در برابر جنس مخالف نیز میتواند در سالم یا ناسالم شدن رابطه تأثیر داشته باشد. به همین دلیل، در منابع اسلامی توصیههای متعددی درباره نوع پوشش و نحوه آرایش در برابر نامحرم مطرح شده است.
رعایت حجاب کامل
هرچند رعایت پوشش صحیح برای زن و مرد، از مصادیق سبک زندگی اسلامی است، اما با توجه به جذابیت ویژه زنان، در آموزههای دینی بر رعایت پوشش کامل از سوی آنان تأکید بیشتری شده است.
خداوند متعال درباره فلسفه این حکم میفرماید:
«یا أَیهَا النَّبِی قُلْ لِأَزْواجِک وَ بَناتِک وَ نِساءِ الْمُؤْمِنینَ یدْنینَ عَلَیهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ ذلِک أَدْنی أَنْ یعْرَفْنَ فَلا یؤْذَین؛[3] ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: «جلبابها [روسریهای بلند] خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای این که شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است.»
از این آیه میتوان استفاده کرد که زنان مسلمان با رعایت پوشش صحیح، شناخته میشوند و از آزار و اذیت مصون میمانند. همچنین آیه بر ضرورت رعایت حجاب کامل دلالت دارد؛ چراکه خداوند تنها به استفاده از جلباب فرمان نمیدهد، بلکه میفرماید جلبابهای خود را بر خویش فرو افکنند.
بر این اساس، میتوان گفت در آن زمان برخی زنان از جلباب استفاده میکردند، اما بخشی از مو یا بدن آنان همچنان نمایان بود و این آیه آنان را به پوشاندن کامل بدن و موی خود فرا میخواند.
همین نکته را میتوان از آیه ۳۱ سوره نور نیز دریافت:
«وَ لْیضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیوبِهِن..؛ و (اطراف) روسریهای خود را بر سینه خود افکنند (تا گردن و سینه با آن پوشانده شود).»
پرهیز از آرایش
آرایش و جلوهگری از آن جهت که میتواند موجب جلب توجه شود، در قرآن با عنوان «تبرج» مطرح شده و زنان از آن نهی شدهاند:
«وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیهِ الْأُولی؛[4] و همچون دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید.»
نکته قابل توجه در این آیه، پیوند دادن تبرج با «جاهلیت» است؛ موضوعی که میتواند نشان دهد خودنمایی و جلوهگری رفتاری برخاسته از ناآگاهی و جهالت است.
شاید یکی از دلایل جاهلانه دانستن چنین رفتاری این باشد که فرد با خودنمایی و جلوهگری تلاش میکند توجه دیگران را به خود جلب کند، در حالی که این رفتار ممکن است تنها زمینه سوءاستفاده افراد را فراهم کند و نتیجه مطلوبی نیز برای خود فرد نداشته باشد.
البته مفهوم خودنمایی گستردهتر از آرایش چهره است و میتواند هر نوع رفتار جلبکننده توجه را شامل شود؛ از آرایش صورت و دستها گرفته تا استفاده از عطر و پوشیدن لباس یا کفشی با رنگ و مدلی که تحریکآمیز یا جلبکننده باشد و موارد مشابه دیگر.
تماس بدنی
با توجه به جنبه تحریککنندگی تماس جسمانی میان نامحرمان، هرگونه تماس بدنی با نامحرم ممنوع دانسته شده است. در روایات نیز نمونههایی درباره این موضوع نقل شده است.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
«مَنْ صَافَحَ امْرَأَهً حَرَاماً جَاءَ یوْمَ الْقِیامَهِ مَغْلُولًا- ثُمَّ یؤْمَرُ بِهِ إِلَی النَّار؛[5] کسی که با زنی نامحرم دست دهد، در روز قیامت با غل و زنجیر آورده و دستور داده می شود که به دوزخ افکنده شود.»
درباره در آغوش گرفتن نامحرم نیز فرمودند:
«مَنِ الْتَزَمَ امْرَأَهً حَرَاماً قُرِنَ فِی سِلْسِلَهِ نَارٍ مَعَ شَیطَانٍ- فَیقْذَفَانِ فِی النَّار،[6] هر کس زن نامحرمی را در آغوش گیرد، به وسیله زنجیری آتشین، با شیطانی قرین گشته و هر دو در آتش فرو میافتند.»
بنابراین، حدود ارتباط میان زن و مرد نامحرم در آیات، روایات و سیره بزرگان دین به روشنی بیان شده است.
آنچه در این میان اهمیت دارد، پرسش از خود و جامعه اسلامی است؛ اینکه تا چه اندازه به آموزههای دینی پایبند بودهایم و تا چه حد سبک زندگی خود را مطابق با سبک زندگی بزرگان دین تنظیم کردهایم؟
برای پاسخ به چنین پرسشهایی، لازم است مسئله حجاب و پوشش و همچنین شیوه درست مواجهه با بدحجابی مورد بررسی قرار گیرد.
شیوه برخورد با بدحجاب
۱- ارائه الگوی مناسب
معرفی زنان نمونه در تاریخ میتواند یکی از روشهای مناسب برای مقابله با بدحجابی و ترویج حجاب صحیح باشد. آشنایی با سیره، منش، سبک زندگی و روابط اجتماعی این زنان میتواند افراد را به سمت پوشش و حجاب مناسب جذب کند.
حضور زنان در عرصه اجتماعی، مانعی برای رعایت حجاب و پوشش اسلامی نبوده است؛ بلکه نمونههای تاریخی نشان میدهد زنان میتوانند ضمن حفظ حجاب، حضوری فعال در اجتماع داشته باشند و در عرصههای مختلف کار و تلاش نیز موفق باشند.
در تاریخ اسلام، حضرت خدیجه، همسر پیامبر، حضرت زهرا و حضرت زینب (سلام الله علیهم) از زنان نمونهای هستند که میتوان سبک زندگی و سیره آنان را به عنوان الگو معرفی کرد؛ همچنین زنان مسلمان در سراسر جهان نیز میتوانند نمونههایی از این الگو باشند.
۲- راهکار تشویق
ارزش و جایگاه زن مسلمان بالاتر از آن است که خود را در معرض دید مردان نامحرم قرار دهد. بر اساس این نگاه، زن نباید گوهر وجود خویش را برای هر فردی آشکار کند و ارزش خود را در برابر نگاه دیگران کاهش دهد.
شایسته نیست زن خود را در برابر نگاههای هوسآلود مردان نامحرم قرار دهد و دوستی و محبت خود را فدای رابطه با افراد بوالهوس و عیاش کند. از سوی دیگر، جای تأسف دارد اگر زنان باحجاب در جامعه مورد تمسخر یا بیمهری قرار بگیرند.
گاهی افرادی با استفاده از سخنان طعنهآمیز و نیشدار تلاش میکنند جایگاه حجاب را در جامعه کمرنگ کنند؛ سخنانی از این دست که «حجاب یعنی چه؟» یا این پرسش که «زنان باحجاب در جامعه امروز چه جایگاهی دارند؟»
در مقابل، باید توجه داشت که مکتب اسلام اصل تشویق را پذیرفته و آن را یکی از اصول مهم اخلاقی میداند. مبشّر بودن و منذر بودن از ویژگیهای برجسته انبیاست. در قرآن نیز بیش از صد و بیست مرتبه مشتقات «انذار» و بیش از چهل مرتبه کلمه «بشارت» و مشتقات آن به کار رفته است.
بخش قابل توجهی از آیات قرآن به توصیف نعمتهای معنوی و مادی بهشت اختصاص دارد و همین توصیفها میتواند انگیزهای برای انجام اعمال نیک باشد.
تشویق فرد نیکوکار موجب میشود او برای انجام کارهای خیر بیشتر تلاش کند. همچنین وقتی رفتار شایسته یک فرد مورد تقدیر قرار میگیرد، دیگران نیز برای انجام کارهای نیک ترغیب میشوند.
از سوی دیگر، تشویق افراد نیکوکار میتواند به نوعی تذکر و ملامت برای خطاکاران تبدیل شود و زمینه تغییر در سبک زندگی و حرکت به سوی سبک زندگی حقیقی را فراهم کند.
رسالت دینمداران فرهنگی در سبک زندگی اسلامی
دین اسلام، تبیین و ترویج احکام دینی و دفاع از آموزههای دین را بر عهده دینداران قرار داده است. در زمینه دفاع از گزارههای دینی نیز نقش نهادهای مختلف در ایجاد بستر مناسب برای شکلگیری فرهنگ حجاب و عفاف و حل مسئله بدحجابی در جامعه، روشن و انکارناپذیر است.
مبلغان دین، از جمله روحانیون، اندیشمندان، سینماگران، اصحاب رسانه و دیگر فعالان فرهنگی باید اهمیت، ضرورت و جایگاه حجاب را بیش از پیش در آثار و فعالیتهای خود مطرح و ترویج کنند.
متولیان حوزه دین و فرهنگ نیز باید از ظرفیت همه ابزارهای موجود، اعم از ابزارهای قانونی، انتظامی و فرهنگی، برای اجرای اصولی پوشش و حجاب اسلامی و ارائه راهکارهای مناسب برای مقابله با بدحجابی در جامعه بهره بگیرند.
در این میان، خانواده مهمترین نقش را در تربیت نسل آینده بر عهده دارد. والدین باید در زمینه تربیت فرزندان برای داشتن حیا، عفت و پاکدامنی و همچنین دور ماندن آنان از آسیبهای بدحجابی، مسئولانه عمل کنند. ارائه الگوهای مناسب به فرزندان و آشنا کردن آنان با آموزهها و مسائل دینی میتواند گام مهمی در این مسیر باشد.
همه دلسوزان دین و ارزشهای دینی نیز متناسب با شرایط و اقتضائات شغلی خود، در زمینه گسترش فرهنگ حجاب و مواجهه با بدحجابی مسئولیت دارند.
مسئولان دولتی، اصحاب رسانه، سینماگران، بازیگران، نویسندگان، شاعران، داستانسرایان، حوزویان، دانشگاهیان، مدیران و مربیان مدارس، همگی میتوانند در ترویج سبک زندگی دینی و فرهنگ صحیح حجاب و پوشش نقشآفرین باشند و برای تحقق آن اقدامات عملی انجام دهند.
مدیران و مسئولان ادارات مختلف نیز میتوانند از کارکنان و مجموعههایی که حجاب اسلامی را رعایت میکنند، در مراسمها و مناسبتهای مختلف تقدیر و تشکر کنند.
همچنین رؤسا و استادان دانشگاهها، معلمان و مربیان آموزش و پرورش میتوانند از دانشجویان و دانشآموزان محجبه تقدیر کرده و آنان را به عنوان الگوهایی از سبک زندگی اسلامی معرفی کنند.
صداوسیما و رسانه ملی نیز در نهادینه کردن سبک زندگی اسلامی نقش بسیار مهمی بر عهده دارد. اگرچه این رسانه تاکنون اقداماتی در این زمینه انجام داده است، اما همچنان انتظار میرود نقش و تلاش بیشتری در زمینه ترویج سبک زندگی اسلامی ایرانی و فرهنگ حجاب و عفاف داشته باشد.
پینوشتها
۱- شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۳۴۱؛
۲- احزاب، آیه ۵۳؛
۳- همان، آیه ۵۹؛
۴- احزاب، آیه ۳۳؛
۵- مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۷۳، ص ۳۶۳؛
۶- همان، ج ۷۳، ص ۳۶۵.
نظر شما