۰ نفر
۱۸ خرداد ۱۳۹۶ - ۰۶:۵۳

نگاهی به ریشه‌های معارضه ریاض-دوحه

١- دو كشور عربستان و قطر، و حاكمان ايندو، از ده ها، بلكه سده اي قبل از تبديل شدن به وضع كنوني حاكميت، داراي اختلافات ديرينه عقيدتي، خوني و سرزميني بوده اند،. در يك قرن و بخصوص چند دهه اخير، اختلافات ، تعارضات و حتي جنگ بين انها هر يك دلايل و انگيزه هاي متعددي داشته است.

٢- در يكي دو دهه اخير نيز، بويژه پس از خلع يد شيخ خليفه ، جِدّ تميم ، توسط شيخ حمد، پدر تميم، و بخصوص بعد از منازعه مرزي ١٩٩٢ و مداخله سعودي جهت كودتا در قطر در ١٩٩٦، روابط طرفين فوق العاده متزلزل و تنش الود بوده است.
علل و عوامل اَنگيزشي سرزميني، ايدئولوژيك، ژئواستراتژيك و ژئواكونوميك و نيز رقابتهاي سياسي و حيثيتي زيادي در تداوم تنش بين دو طرف موجود است.

٣- همه اين اختلافات و منازعات در طول تاريخ گذشته، از مقطع حاكميت سلمان و پسرش بر سعودي، بشدت تحت تاثير رقابت شخصي محمد و تميم قرار گرفته و فوق العاده تشديد شده است. بويژه انكه، سعودي در عرصه بحران هاي جاري منطقه بشدت احساس جبن و غبن داشته و حيات خود را در گرو تسلط بلا منازع ، اول بر شبه جزيرة العرب، سپس بر كشورهاي عرب و مسلمان منطقه و نهايتاً برتري بر ايران و تركيه، ميداند.

٤- قطر امّاٰ ، كشوري است كه در طول بيست سال اخير، تحت تاثير ايده هاي برتري طلبانه حمد بن خليفه، جهشي قابل ملاحظه يافت و مدعي نقش افريني بين المللي در جهان عرب و خاورميانه شد!. كانال تلويزيوني ألجزيره، تصوير واقعي تمايلات سياسي و بين المللي قطر را نشان داده است.

صبر فهد و پختگي عبدالله و تحمل حسني مبارك و زيركي بزرگان سعودي و مصر (نظير سعود الفيصل و عمرو موسي يا احمد أبوالغيط) سالهاي طولاني، از بحراني شدن روابط مذكور، ممانعت كرد، امّاٰ در طول يكي دوسال اخير كه سلمان و پسرش ، و پديده عجيبي مانند عادل جبير، بر امور عربستان مسلط شده اند، ديگر از ان حلم و تدبير خبري نيست.

٥- غايت انكه، با توجه به ريشه تاريخي و افزايش حجم اختلافات فيمابين در بحران تروريسم و داعش، رقابت عملياتي و امنيتي در سوريه و يمن، رقابت سياسي در روابط با ايالات متحده و رژيم اسرائيل، رقابت در امر سهم بازار و تسلط بر ترانزيت خطوط انرژي، رقابت در ايجاد بالانس يا نوع مناسبات با قدرتهاي منطقه (نظير ايران و تركيه) و قدرتهاي بين المللي (نظير روسيه و چين)، و اوج گيري تعرضات در بالانس نيروهاي وابسته (بخوانيد گروه هاي تروريستي) در صحنه و نقشه امنيتي منطقه (رقابت يا معارضه نيروهاي اخواني و طالباني و وهابي و سلفي با يكديگر)، و مسائل مستحدثه نظير ناتوي عربي،.... وقوع اختلافاتي در جريان سفر ترامپ به منطقه و طبعاً رقابت طرفين در كسب موقعيت برتر در معادلات اتي ، كدورت و كينه را تا ان اندازه افزايش داد كه ، طرف سعودي حتي تا مرز خطر "كويتيزه كردن قطر" نيز پيش راند.

بويژه انكه، قطر در تنظيم مناسبات منطقه اي خود، خصوصا در روابط با ايران ، عراق ، پاكستان و تركيه ، و نيز مغازله همزمان با ايالات متحده و روسيه، يا روابط همزمان و علني با رژيم اسرائيل و حماس و دولت خودگردان كرانه باختري، بي پروا و پيشتاز، موجب حرص و حسد رياض شد.

حدس و گمان سعودي داير بر تاثير پذيري دوحه از خط مشي و جهتگيري تهران، در روند مهار بحران تروريسم در منطقه، و احتمال نوعي تبادل يا موازنه در عرصه هاي امنيتي - سياسي، رياض را بشدت هراسان كرد.

٦- از سوي ديگر، ميل سعودي به يكدست كردن شبه جزيره العرب و انضمام واحدهايي مثل قطر و بحرين و حتي كويت به خود، غير قابل كتمان است ، لذا، شرايط موجود بار ديگر اين تمايل را بشدت تحريك كرده است. انعقاد قرارداد كلان سعودي با امريكا، اشتغال ايران به حل بحران هاي سوريه و عراق و يمن و حفظ سكوي اقدام خود در سوريه و لبنان، ارزيابي استراتژيك رياض از غلبه امنيتي - سياسي ايران بر محيط منازعات ، بويژه در تعامل و موازنه بين مسكو و واشنگتن، و نيز تلاش سعودي جهت افزايش احتمال بروز برخورد امنيتي ميان ايالات متحده و ايران، ( كه از تمايلات سلمان و پسرش نيز هست)، همه، در ذهنيت امنيتي تيم سلمان أمكان شكستن هيمنه قطر را ، در ميان دو سطح " حد آقٓلّ تا حد اكثر" تداعي كرده است.

٧- محمد پسر سلمان تصور ميكند ، حد آقٓلّ دستاورد برخورد با قطر، شكستن شاخ تميم و به انقياد اوردن او، يا امكان جابجايي هيئت حاكمه و جايگزين نمودن اپوزيسيون فرزندان خليفه بن حمد، كه عموزاده هاي ايشان ، از نسل احمد بن علي ال ثاني هستند، و يا در عاليترين وجه محتمل، تصرف بخشهايي از صفحات جنوبي قطر و افزايش فشار و تنگناي راهبردي براي دوحه، و النهايه تسلط مقتدرانه بر حاكميت تضعيف شده قطر، خواهد بود.

البته، شواهد صحنه و مواضع قدرتهاي بزرگ منطقه و جهان امكان تعبير خواب محمد بن سلمان را بسيار بعيد نشان ميدهد.

٨- هرگونه اقدام نظامي يا امنيتي سعودي در قطر، به منزله كليد اغاز يك دومينوي طولاني و پر شدت از منازعات امنيتي و حتي نظامي خواهد بود.

چنين خطاي استراتژيكي ميتواند مسير روندهاي أمينتي و نظامي منطقه را بيش از پيش بر عليه رياض تغيير دهد.
ايجاد جبهه سوم، در كنار مساله داعش و يمن، بزرگترين اشتباه استراتژيك سعودي خواهد بود.
بسيار بعيد است كه ائتلاف نيم بند و ظاهري دول عربي، با اقدام احتمالي سعودي عليه قطر، از هم گسسته نشود.

٩- هرچند كه تا كنون كشورهايي در حد مصر و امارات به تبعيت از سعودي با قطر قطع ارتباط كرده اند امّاٰ، بنظر ميرسد اقدامي فراتر از قهر سياسي، مورد استقبال و قبول ديگر كشورهاي منطقه و نيز قدرتهاي مطرح، واقع نشود.
أنتظار ميرود ميانجي گري طرفهاي ثالث، نهايتاً به تنازل قطر و امتيازاتي براي سعودي منجر شود.

در عين حال، حساسيت فوق العاده و افزايش شديد احتمال بروز منازعه اي جديد در سطح منطقه، حتي به فرض فروكش كردن بحران قطر- سعودي، امري درخور توجه ميباشد.

١٠- جمهوري اسلامي ايران، ميتواند با حفظ تعادل راهبردي خود از طريق ؛
- تداوم موازنه مثبت با قدرت شرقي، و موازنه منفي با قدرت غربي،
- تشريك منافع و مساعي قابل مذاكره با سه قدرت منطقه اي شامل تركيه، پاكستان و مصر (در حد امكان)
- تداوم تاثير تعيين كننده بر تحولات روي زمين، در عرصه هاي عملياتي ضد تروريستي،
- تشديد روند "ديپلماسي صلح و امنيت" در سه لايه پيراموني، يورو-اسيا، و يورو-اتلانتيك، با بهره گيري از مسيرهاي ديپلماتيك متنوع رسمي و پنهان، و عمومي،
- و مهمتر از همه، اتخاذ موضع و رويه واحد و متحد در سياست داخلي و سياست خارجي، در همه سطوح نظام،
ضمن ايفاي نقش مثبت و سازنده در فرايند كنترل و مديريت اين بحران حساس، هم از احتمال "تصاعد بحران" جلوگيري كٌند، و هم توسعه طلبي سعودي را در مسير مطلوب خود، مهار و خنثي سازد.
شرايط امنيتي منطقه، انقدر حساس، خطرناك و شكننده هست كه هراحتمالي را نبايد ناديده گرفت.

عليرضا اكبري، دانش‌آموخته صلح‌سازي و حفظ صلح، و بنيانگذار موسسه پژوهش‌هاي راهبردي تصميم. ٨ ژوئن ٢٠١٧

کد خبر 674254

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 1
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • بی نام A1 ۰۹:۳۶ - ۱۳۹۶/۰۳/۱۸
    1 14
    سلام به همه بنده فکر میکنم ما در بیشتر مواقع اعتماد بنفس لازمو برای مقابله از دست دادیم صدام به ما حمله کرد در حالیکه میدونسیم عربستان محرک بانی و حامی این مسالس کاری باش نداشتیم حجاج در چندین مورد اذیت شدن چیزی نگفتیم به یمن حمله کردچیزی نگفتیم سوریه عراق لبنان بماند ما بدلیل نامعلومی مماشت میکنیم هیچ تحلیلگر قابلی هم نمیاد دلیلشو توضی بده در حالیکه تمام خریدهای نظامی جنوب خلیج فارس ظرف یکساعت در اختیار ما قرار میگیره سه کشورک بحرین قطر کویت امارات یکساعت کارمیبرن از اونجا با اف شانزده ها به عربستان میریم و اونم یکروز کار میبره صدام یکساعته کویتو گرفت اشتباهش این بود که ادامه نداد بطرف عربستان البته ناگفته نماند بدلیل محکومیت در شورای امنیت