۵۵ نفر
۵ خرداد ۱۴۰۱ - ۰۷:۰۰

ترکیه؛ جنگ آب و خاک

کیومرث اشتریان
ترکیه؛ جنگ آب و خاک

مدیریت منابع آب، نوآوری و فناوری، و در آخرین گزینه دیپلماسی آب به ترتیب رویکردهای عمده برای مشکل ریزگردهاست که بایستی بصورت دایمی پی گیری شود.

مشکل ریزگردها و منابع آب عملا یک مساله پیچیده بین المللی است. اصل «حاکمیت ملی» کشورها ریشه ضعف قواعد نظام بین المللی در حل و فصل و حتی رسیدگی به چنین موضوعاتی است. خود را خسته نکنیم. ترکیه براساس منافع خود بصورت یکجانبه ای در این عرصه «تک تازی» می کند. در این چالش دیپلماسی اساسا پاسخگو نیست هر چند که بعنوان یک گزینه حاشیه ای حتما باید آن را بکار گرفت. اما در شرایطی که ترکیه دست برتر را دارد عملا کاری کارستان از دیپلماسی ساخته نیست. ما، در برهه هایی از تاریخ اخیر خود، آنگاه که در موضع قدرت بوده ایم، فرصت های بزرگ دیپلماتیک را بصورتی کاملا استادانه !!! از دست داده ایم. اکنون در وضعیت برتری «ژئوهیدرولیک» ترکیه یا افغانستان بعید است کاری از پیش ببریم. بنابراین انتظار بیهوده نداشته باشیم و وقت خود را تلف نکنیم. آقای رییس جمهور گفته است: "حل ریشه ای آلایندگی هوا نیازمند همکاری با کشورهای منطقه و همسایه است". رئیس جمهور به سازمان محیط زیست مأموریت داده است تا با همکاری وزارت امور خارجه و دیگر دستگاه‌های ذیربط، از طریق رایزنی با کشورهای همسایه مشکل آلایندگی هوا را حل کنند. بی درنگ رییس سازمان محیط زیست همگان را آگاه کرد که در پی این درخواست به کشورهای منطقه سفر می کند.کسانی که برای روسای جمهور پیشین و کنونی این ذهنیت را ایجاد کرده اند اشتباه می کنند؛ راه را گم نکنیم.

اما سویه های مشکل چیست و چه رویکردی باید در پیش گرفت؟

نخست؛ اینکه تصور کنیم سیاست ترکیه محدود به دوران اخیر یا آقای اردوغان و حزب اوست خیالی باطل است. در سال ۲۰۱۱ کتابی با نام (Turkey’s Water Policy) توسط انتشارات اسپرینگر منتشر شده است که عملا برای توجیه سیاست های ترکیه و بنظرم با هدف دیپلماسی عمومی و برای حفظ وجهه ترکیه نوشته شده است. ویراستار ارشد این کتاب «ایزگول کبراوغلو» استاد علوم سیاسی دانشگاه MEF در استانبول است و توسط شماری از نخبگان دانشگاهی ترکیه نوشته شده است. این کتاب به تفصیل سیر قانون گذاری و سیاست گذاری را در ترکیه از نیمه دوم قرن بیستم را روایت می کند که برای همه کشورهای منطقه که در معرض جنگ آب هستند عبرت آموز است و نشان می دهد که چگونه سیاست سدّ سازی ترکیه از حمایت نخبگانی در ترکیه برخوردار است. اندیشمندان دانشگاهی که نویسندگان این کتاب هستند بصورتی "علمی" سیاست های هفتاد سال اخیر ترکیه را توجیه می کنند. این سیاست ها نه سیاست یک حزب خاص بلکه سیاستی بین النسلی است که ریشه ای بسیار طولانی دارد. بنابراین به سادگی نمی توان با این موضوع برخورد کرد. نه دیپلماسی می تواند کاری از پیش ببرد و نه اندرز و نصیحت. از لحاظ روش شناسیِ حل مساله این معضله در گونه «مشکلات بد صورتبندی شده» طبقه بندی می شود که بصورت جمعی برای آن راه حل های ساده ای نمی توان متصور شد. لذا دولت ها یا بصورت انفرادی، یعنی توسعه نوآوری و فناوری، یا بصورت دو به دو باید مسایل خود را حل کنند.

دوم. دولت و ملت باید به سراغ کشف و بکارگیری نوآوری و فناوری برای مبارزه با این پدیده باشند. مقصود از نوآوری اولا، تحقیق و توسعه جدی برای اکتشافات و اختراع محصولات فناوری بالا (High tech) است. نقش تحقیق و توسعه دایمی را نباید دست کم گرفت. ثانیا، می توان به روش های سنتی نیز اندیشید. هیچ سخنی را به بادِ سخره و سرزنشِ تحقیر نگیریم. چه بسیار «ایده» های گنگ و پیشنهادهای خام که در ابتدا مسخره بنظر می رسند اما به شکلی «دیالکتیکی» می توانند ذهن را فعال کنند. اینکه برخی می گویند ایرانیان از فناوری سنتی بادگیر به شکلی گسترده برای «تولید باد!!» بهره ببرند و راه حل های نو را توسعه دهند؛ اینکه بعضی پیشنهاد می دهند که از چند صد موتور جت برای توسعه بادبانهای بزرگ برای روزهای بحرانی استفاده کنیم؛ اینکه پیشنهاد می شود رودخانه های فصلی درکلان شهرهایی که ظرفیت آن را دارند احداث شوند و بسیاری دیگر از چنین پیشنهادهایی را به دیده تمسخر ننگریم و از آن ها برای فعال شدن ذهن همگان استفاده کنیم. حتما می توان به راه حل هایی، هر چند سنتی، دست یافت که بخشی از مشکل را حل کند. نمی توان منتظر شد و از ترکیه خواهش و تمنا کرد که سدّ نسازد. ترکیه در بهره برداری از موقعیت«ژئوهیدرولیک» و «ژئواستراتژیک» و منافع ملی خود بی محاباست. اینجا دیپلماسی جواب نمی دهد.

سوم. یک پاسخ که در باره آن سخن بسیار گفته شده است به مدیریت آب مربوط می شود. اما آنچه که به آن کم توجهی شده یک «استراتژی اجتماعی» در حوزه آب است. مساله اجتماعی راه حل اجتماعی دارد. در حال حاضر همه ما به نحوی بیرحمانه و یکجانبه در حال تخلیه منابع آب هستیم. بی عدالتی که در قوانین وجود دارد بصورت نهادین به جان کسانی که از این منابع بی بهره یا کم بهره اند آتش می زند. کشاورز حق دارد از خود بپرسد که چرا همسایه زمین به زمین من چاه دارد و می تواند بصورت قانونی از این میراث ملی استحصال کند اما من نمی توانم. شماری از مردم در برهه ای از زمان مجوز گرفته اند این مجوز اساسا یک فرصت غیرعادلانه را برای برخی فراهم کرده لذا بی بهره گان را نیز وادار به تخلف و حفر چاه غیر مجاز می کنند. یک سوی دیگر در استراتژی اجتماعی به تقسیم عادلانه ملی آب مربوط است. یک سوی دیگر مربوط به سازوکارهای مذاکره ای در میان ذی ربطان باز می گردد که نیازمند نقش آفرینی دولت به مثابه «بانی مذاکره» و نه تصمیم گیرنده و حَکَم است. به بیان دیگر «استراتژی اجتماعی» مبتنی بر «مهارتِ مذاکره ای دولت» حلقه مفقوده است که بیشتر دولت های ما فاقد این مهارت بوده و هستند. شگفت آور است که اساسا نسبت به «استراتژی اجتماعی» و «تسهیل گری مذاکره ملی» حتی به خودآگاهی از ضعف خود نیز نرسیده اند. جان کلام؛ دولت باید استراتژی اجتماعی و لوازم و مهارت های آن را فهم کند و سپس بر پایه آن کنشگری کند.

چهارم، در دراز مدت سیاست های ترکیه و افغانستان می تواند به افزایش خشونت بین ملت ها منجر شود. احزاب سبز و نیروهای مدنی در کشورهای اسلامی بایستی به گفتگوی اسلامی-بین المللی، یعنی «میان-مردمی»، دامن زنند تا از بروز چنین خشونت هایی بین ملل مسلمان جلوگیری کنند. مهم این است که ملت ها با یکدیگر گفتگوی دایمی داشته باشند. از دهه ۶۰ میلادی در قرن گذشته ادبیات اسلام و محیط زیست در محافل دانشگاهی آغاز شده و گسترش یافته است. این جریان های فکری از کشف تقدسِ محیط زیست نزد مسلمانان آغاز شده و اینک به حوزه های گسترده تری رسیده است. اما هنوز و همچنان به احزاب مدنی اسلامی نرسیده است. بر احزاب اسلامی و احزاب سبز است که در این راه گام بردارند. اندیشمندان اسلامی بایستی به ضرورت همکاری های کشورهای اسلامی بصورت «میان-مردمی» در حوزه محیط زیست بپردازند تا بتدریج زمینه های دستیابی به تفاهم اجتماعی در توده های کشورهای مسلمان را فراهم آورند. چنین رویکردی زمینه های به خشونت کشیده شدن این تفاوت ها را در میان مسلمانان کاهش می دهد. در ایران احزابی چون جبهه مشارکت، گروه های زیست محیطی و حزب کارگزاران از ظرفیت های مناسب تری برای ایفای چنین نقشی برخوردارند. به هر روی، راه آینده، راه دیپلماسی عمومی در شبکه های اجتماعی «میان-مردمی» است و نقش دولت ها روز به روز کمرنگ تر می شود. این احزاب و گروه های مدنی بایستی در کشورهای منطقه گرد هم آیند تا بتوانند زمینه کنش های اجتماعی زیست محیطی را گسترش دهند. در یک کلام، سیاست ترکیه نباید به جنگ آب و خاک در میان کشورهای مسلمان منجر شود.

۳۱۱۳۱۱

کد خبر 1634942

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 4 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 25
  • نظرات در صف انتشار: 161
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • IR ۰۸:۲۴ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    گزارش ایده آل گرایانه و داستان وار خوبی بود. هیچ راهی جز برخورد خشن جوابگو نیست. نه ترکیه و نه افغانستان لذت از بین بردن ایران را با هیچ گزینه ای عوض نمی کنند
  • IR ۰۸:۲۵ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    شما هر وقت تونستی با عدم سد سازی دریاچه ارومیه را نجات بدی اون وقت برو ترکیه را امر به معروف کن. فقط روی دریاچه ارومیه نجیب ما 28 تا سد ساختیم دریغ از یک خروجی درست و حسابی.
  • IR ۰۸:۳۵ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    کشورترکیه بااین اقدام الان موشکهای خود راشلیک کرده بی تفاوت باشیم سخت ضرر خواهیم کرد باید ضربه شست قوی به ترکیه نشان دهیم
  • مجتبی IR ۰۸:۳۹ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    بهترین گزینه برای وادارکردن ترکیه منزوی کردن آن است ایرانیان ،کنسرت ترن،جنس ترک نخرن،دولت با ترکیه مراوده اقتصادی را در حد امکان محدود کند دشمن اصلی ملت ایران دولت ترکیه هست ،که قصد دارد عمدا ایران را به بیابان تبدیل کند و دولت ایران دارای اهرمهای مختلف فشار بر ترکیه هست
  • کورش IR ۰۸:۴۴ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    سلام ببخشید این کشور دوست و برادر عراق ظرف دو ماه گذشته بیش از ۱۱ میلیارد دلار نفت فروخته، بهتر نیست توی این دیپلماسی به ایشان بگوییم از این پول یه میلیارد رو خرج دستگاه های آب شیرین کن و بیابان زدایی کنند هم مشکل بیکاری و هم مشکل ریزگردها برطرف می شود، مثل چین ...
  • IR ۰۸:۵۸ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    94 7
    بخش اعظم این مشکلات بر می گردد اجرای غلط خودکفائی در محصولات کشاورزی . بعدش نداشتن الویت محصول خودکفائی و ..
  • IR ۰۹:۱۴ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    42 76
    باید در سازمان بین المللی از ترکیه تعهد بگیرن برای مشکلات پیش آمده برای صدمه،زدن به مردم منطقه و خسارت بگیرن،و دوم اینکه اگر این سدها بشکند و کشورهای منطقه آسیب ببیند باید خسارت بدهد ریسان ترکیه
  • IR ۰۹:۳۰ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    فدائیان ترکیه و اردوغان کجان؟؟؟ اونا که ملت و منافع ملی رو درک نمیکنن و واسه ترکیه رگ گردنشون بیرون میزنه و یقه جر میدن کجان؟؟
  • محمد علی US ۰۹:۳۸ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    متاسفم که ما آنچنان در موضع ضعف قرار داریم که حتی جرات نمی‌کنیم ان را به زبان بیاور یم و با ترکیه گفتگو کنیم. خودمان را در جهان چنان منزوی کرده ایم که هیچکس طرف ما نمگیرد. اگر همین اتفاق سد سازی ها ی ترکیه و ریز گردها زمان شاه اتفاق میافتاد یا یک اشاره ای ترکیه جفت میکرد و انعطاف نشان میداد
  • IR ۰۹:۵۶ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    72 83
    پس گرفتن کوه های آرارات . هرات و اروند . متصل کردن خاک سوریه و عراق به ایران . و عدم انتقال آب از اصفهان و خوزستان و انتقال آب از دریا به مرکز ایران راه حل مشکل است .
  • IR ۱۰:۰۴ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    18 27
    دقیقا
  • IR ۱۰:۰۵ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    72 82
    امروز جلوی ترکیه را نگیرید فردا به جز سوریه و عراق فکر تجاوز به ما هم میکند . صادرات فولاد را ممنوع کنید و تجهیزات نظامی قوی بسازید .
  • IR ۱۰:۱۶ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    40 37
    آفرین درودبرشما من به عنوان یک مدرس دانشگاه به مقاله شما نمره ۲۰ می دهم وبه احترام شما قیام می کنم ومی ایستم که اینچنین دلسوزانه نگاشته اید
  • US ۱۰:۲۰ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    88 90
    مسئله فقط هم آب نیست . ترکیه سیاستهای توسعه طلبانه و بسیار خطر ناکی دارد که سال گذشته در قفقاز جنوبی علنا از آنها پرده برداشت
  • ایرانی IR ۱۰:۳۱ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    راه حل فقط تصرف آذربایجان است و بس.
  • IR ۱۰:۳۴ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    47 6
    در تلویزیون ساخت آب انبارها در مسیر سیلابهای فصلی در مناطق کویری در گذشته را دیدم به نظر می رسد: - با افزایش توان فناوریهای جدید بتوان با روشهایی مختلف حداکثر قابل استحصال آب فروریخته باران را جمع آوری و بصورت بهینه استفاده کرد. - ابهای بازفراوری شده را برای صنایع و حتی کشاورزی استفاده کرد - صنایع جدید آب بر را در کنار دریا تاسیس کرد. - کشاورزی نوین را توسعه داد البته تمام این موارد نیازمند بهره برداری از دانش و فناوری روز و البته توسعه علمی و فناورانه بومی است که سرمایه گذاری مناسب را می طلبد زیرا اکثر کشورهای پیشرفته دنیا در مناطقی هستند که تنش آبی زیادی را تجربه نکرده اند. باید و باید و باید وزارت آب و فاضلاب داشته باشیم . باید و باید و باید شورای عالی آب با ریاست و شراکت خود روسای قوای سه گانه داشته باشیم. باید و باید و باید به سرعت برای اوضاع اسفناک آب و خاک کشور دست بکار شویم. جنگ آب در خاورمیانه حتمی است اگر امروز نجنبیم و نهضت آب در کشور راه نیاندازیم غرب روی جنگ آب در کشورهای مسلمان حساب ویژه ای باز کرده است. جنگ مصر و اتیوپی(نیل) جنگ ایران و ترکیه(ارس) عراق و ترکیه ...
  • ارومیه IR ۱۰:۳۹ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    35 71
    پیشنهاد من به همه نخبگان و دانشمندان و مسولان این است که موضوع ایرانرود یعنی آبراه خلیج فارس تا دریای خزر را به جد پیگیر باشند که هم بحث ترانزیت کالا می باشد و هم بحث تامین آب مناطق مختلف ایران با موضوع شیرین سازی ! البته می توان هزینه احداث را با مشارکت کشورهای روسیه و چین و کشورهای آسیای میانه تامین کردومنافع آنها را هم در نظر گرفت وبا این طرح ترکیه را خلع سلاح کرد
  • پارسا IR ۱۰:۵۶ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    39 54
    در دنیای ثابت شده نباید زیاد خودتو بزرگ جلوه بدی و در کانون توجه فرار گیری ،ترکیه با سیاستهای غلط چند سال گذشته میلیارها دلار از منابع ارزی خودش رو به باد داد و حالا میخواد با حربه آب که کاری بسیار خطرناک است، زیانهای خود را جبران کند اون هم در زمانی که به جنگ آب معروفی شده ،درگیر جنگ نفت به اتمام رسیده و جای خود رو به جنگ آب داده ،در صورت ادامه مشگل ریزگردها ترکیه منتظر جنگی بزرگ باشد اون هم نه با یک کشور بلکه با چند کشور
  • ایسل IR ۱۱:۱۲ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    24 5
    بله خدا رو شکر دیگه اب رو هم نمیخوریم
  • محمد IR ۱۱:۳۳ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    29 16
    سلام تهدید را باید به فرصت تبدیل مرد هرچند بیست سال قانون گذاران ما در خواب بودند اما در مقابل هر سد ساخته شده در ترکیه باید در سواحل دریای عمان یک مرکز آب شیرین کن بزرگ احداث شود راستی مل چرا بجای صادرات نفت استراتژی فروش آب را به کشورهای منطقه دنبال نمی کنیم
  • شاهان IR ۱۱:۵۱ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    41 47
    ایران باید از طریق گاز و راه ترانزیتی که اجازه میده صادرات کنه محدود وسختگیرانه با ترکیه برخورد کنه خیلی سخت
  • محمد IR ۱۲:۰۲ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    15 32
    دولت ها باید به حقوق همسایگان خود احترام بگذارند و بستن آب در بالا دست و عدم رعایت حقابه با توجه به اثرات اقتصادی،اجتماعی و زیست محیطی که بر پهنه وسیعی از کشورهای مجاور آن هم به مقاصد سیاسی ،شمشیر از رو بستن است و باید پاسخی در خور داده شود .خدا رو چه دیدی شاید اون همه آب پشت سدها باعث ترک برداشتن آنها بشه و مجبور بشن آب رو باز کنند.!!!!!
  • ایوب IR ۱۲:۰۸ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    37 25
    واقعاً از استاد گرامی آب خاک متشکریم کاملآ علمی ومسالمت آمیز و عاقلانه راه‌های مبارزه با بحران ریزگرد را نشان می دهد و نحوه برخورد دوستانه وحل مشکل را معرفی مثل بعضی ها هم مردم را تشویق به دشمنی با ترکها که باعث رنجش اقوام میشودوهم دولت را به فکر جنگ جدال سوق می‌دهند خیلی ممنون از انسان‌های واقع بین
  • س IR ۱۲:۱۰ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    32 2
    به نظرمن اول باید استفاده ازاب قانونمند شود یعنی جلوی هدررفت اب ومصرف نادرست گرفته شود دوم کشت بعضی محصولات که اب زیادی می‌طلبند محدود وحتی ممنوع شود مثلا درحومه همه شهرها مردم اقدام به ساختن ویلا باغ کرده اند درحالیکه خودشون ساکن شهرند وتنهاهفته یادوهفته ای وحتی ماه یاسالی یکی دوبار به انجا میروندولی چاه حفرکردندواستخروباغ وباغچه ایجاکردندمن خودم صدهانفر ازاین دست میشناسم اینهاباید جمع اوری یامحدودبشه سوم تصفیه اب دریاها برای ابیاری ومصارف غیرشرب انجام شودواب های شیرین رودخانه ها برای فقط نوشیدن و پخت وپزمصرف شود واب هایی که براثربارش های هرچند کم برزمین جاری میشه ذخیره سازی بشه چهارم درخانه ها روزانه مقدارزیادی اب فاقد موادشوینده والاینده راهی فاضلاب میشه مثلا ینفردستش یااستکانش رواب میکشه بدون استفاده ازصابون این ابها درمخازن جمع اوری وتصفیه وبازیافت بشه یادرابیاری باغچه وفضای سبز محله استفاده بشه وبافرهنگ سازی واگاه کردن مردم ازهمکاری عموم در مصرف بهینه اب استفاده بشه
  • گلممد IR ۱۲:۱۹ - ۱۴۰۱/۰۳/۰۵
    76 44
    اونایی که میلیاردها دلار پول ایران رو بردند هزینه تفریح وخرید املاک ومستقلات در ترکیه کردن تا با ارزآوری دولت ترکیه سدهایی بسازند تا مردم ایران وعراق در خشکسالی وریزگردها نابود شوند پاسخگو باشند الان همه لالمونی گرفتن