به گزارش خبرگزاری خبرانلاین به نقل از ایرنا، جشنواره فیلم فجر در سومین دهه، فراز و نشیب های متفاوتی را تجربه کرد. در این دهه جشنواره شاهد کشمکش میان سیاست و هنر، تلاش برای همترازی با استانداردهای بینالمللی، واکنش مخاطبان و اهمیت روزافزون نگاه مردم به او بود.
دوره بیستم؛ سالِ «ارتفاع پست» و جایزهای برای ژان لوک گدار
در بیستمین دوره جشنواره فیلم فجر که در بهمن ۱۳۸۰ برگزار شد، علیرضا رئیسیان با فیلم «ایستگاه متروک» یکی از چهرههای شاخص بخش مسابقه بود و همراه با آثار دیگری مانند «آرزوهای زمین» وحید موسائیان، «نامههای باد» علیرضا امینی، «شام آخر» فریدون جیرانی، «قارچ سمی» رسول ملاقلیپور، «مربای شیرین» مرضیه برومند، و «بمانی» داریوش مهرجویی، رقابت سختی را تجربه کرد.
این دوره برای بهمن فرمانآرا نیز اهمیت خاصی داشت، چرا که با فیلم «خانهای روی آب» توانست رکوردی تازه بهدست آورد و پس از دو فیلم پیاپی، سیمرغ بهترین فیلم را کسب کند. فیلم اجتماعی «ارتفاع پست» ساخته حاتمیکیا توانست با جلب نظر تماشاگران، جایزه فیلم برگزیده مردم را از آن خود کند. در کنار اینها، ناصر تقوایی با «کاغذ بیخط» جایزه ویژه هیات داوران را گرفت اما آن را با پیامی اعتراضی بازگرداند. بیشترین جوایز سیمرغ شامل کارگردانی، فیلمنامه، بازیگری و چهرهپردازی به فیلم «من ترانه پانزده سال دارم» رسول صدرعاملی رسید.
ناصر تقوایی با «کاغذ بیخط» جایزه ویژه هیات داوران را گرفت اما آن را با پیامی اعتراضی بازگرداند
در بخش بینالملل، حضور آثار شاخص و هنرمندان جهانی برجسته بود؛ سیمرغ بهترین فیلم به «در ستایش عشق» اثر ژان لوک گدار تعلق گرفت و جک نیکلسون برای بازی در «قول» بهترین بازیگر شناخته شد. از چهرههای برجسته حاضر، داریوش خنجی، فیلمبردار شناختهشده هالیوود، بود که پس از ۲۸ سال به ایران بازگشت و در نشست «تجربه یک مدیر فیلمبرداری» با هیات داوران حضور یافت. این دوره همچنین با بزرگداشت کیانوش عیاری، گلچهره سجادیه و پرویز پرستویی و ارائه بخش ویژه «منظری از سینمای افغانستان» همراه بود.
از بازیگران فعال این دوره، لیلا حاتمی و گوهر خیراندیش بودند که در «ارتفاع پست» و «مربای شیرین» ایفای نقش کردند. دبیری جشنواره به عهده محمدمهدی عسگرپور بود و همزمان جشنواره در شیراز نیز برگزار شد تا ترکیبی از آثار ملی و بینالمللی و احترام به سینماگران قدیمی و جدید به نمایش گذاشته شود.
دوره بیست و یکم؛ ظهور فرهادی با «رقص در غبار»
با شروع دوره بیست و یکم، تغییرات ملموسی در ساختار جشنواره رخ داد؛ اضافهشدن بخش مسابقه مستند و فیلم کوتاه دامنه جشنواره را گستردهتر کرد و تلاش شد با استانداردهای بینالمللی همترازی داشته باشد. برخی جوایز تخصصی مانند فیلمبرداری، گریم و تدوین حذف شدند و به جای آنها، دو جایزه «بهترین دستاورد هنری و فنی» ارائه شد تا آثار با نگاه جامعتر ارزیابی شوند.
از نکات مهم این دوره، ظهور اصغر فرهادی با «رقص در غبار» بود که جایزه ویژه هیات داوران بخش بینالملل را به خود اختصاص داد
در بخش بینالملل، جوایز کلاسیک حذف شد و جایزه تازهای با عنوان «بینالمذاهب» معرفی شد که سیمرغ بلورین آن به رضا میرکریمی برای «اینجا چراغی روشن است» و دیپلم افتخار به کمال تبریزی برای «فرش باد» تعلق گرفت.
در این دوره، دو فیلم شاخص «دیوانهای از قفس پرید» ساخته احمدرضا معتمدی و «اینجا چراغی روشن است» ساخته میرکریمی در کانون توجه بودند؛ «دیوانهای از قفس پرید» سیمرغ بهترین فیلم و نیکی کریمی جایزه بهترین بازیگر زن را گرفت و حبیب رضایی بهترین بازیگر مرد شد و جایزه کارگردانی نیز به میرکریمی رسید. در بخش فیلمهای اول، «کاگومان» محمد رسولاف هر دو جایزه اصلی بهترین فیلم و کارگردانی را دریافت کرد.
از نکات مهم این دوره، ظهور اصغر فرهادی با «رقص در غبار» بود که جایزه ویژه هیات داوران بخش بینالملل را به خود اختصاص داد. با این حال، تغییر ناگهانی معاون سازمان سینمایی و برخی آثار شایسته که نامزد نشدند، حاشیههایی ایجاد کرد.
دوره بیست و دوم؛ از «مارمولک» تا برگزیدهشدن نعمتالله در بخش فیلم اولیها
بیست و دومین جشنواره، با بازگشت محمدمهدی عسگرپور و دبیری علیرضا رضاداد همراه بود و شور و هیجان زیادی در میان مخاطبان ایجاد کرد. در این دوره، بهترین فیلم از نگاه تماشاگران با ۹۳ درصد آرا انتخاب شد و مراسم اختتامیه با نمایش نمایشی از محمد رحمانیان همراه بود.
در بخش فیلمهای اول، حمید نعمتالله با «بوتیک» جایزه بهترین فیلم را گرفت
در بخش جوایز، داریوش مهرجویی با «میهمان مامان» بهترین فیلم را دریافت کرد و «دوئل» احمدرضا درویش بیشترین سیمرغها و جوایز فنی و کارگردانی را کسب کرد. جوایز بازیگری پراکنده میان آثار مختلف تقسیم شد؛ بهرام رادان برای «شمعی در باد»، گوهر خیراندیش برای «رسم عاشقکشی»، و کامبیز دیرباز و مریلا زارعی برای «دوئل» و «سربازان جمعه» موفق به دریافت جوایز شدند. در بخش فیلمهای اول، حمید نعمتالله با «بوتیک» جایزه بهترین فیلم را گرفت.
از نظر مخاطبان، کمدی «مارمولک» کمال تبریزی بیشترین استقبال را داشت و سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را گرفت. در بخش بینالملل، جایزه بینالمذاهب به «مارمولک» رسید و «گاو خونی» بهروز افخمی نیز دو جایزه ویژه هیات داوران و بهترین بازیگر نقش دوم مرد را برای عزتالله انتظامی به دست آورد.
دوره بیست و سوم؛ سایه توقیف بر سر حاتمیکیا
بیست و سومین جشنواره، در آخرین سال دولت اصلاحات و وزارت احمد مسجد جامعی برگزار شد و با نوعی محافظهکاری همراه بود. علیرضا رضاداد دبیر جشنواره بود. افتتاحیه جشنواره نیز با اجرای داریوش کاردان و اختتامیه هم با اجرای حسین پاکدل برگزار شد.
فیلمی از ابراهیم حاتمیکیا، «به رنگ ارغوان»، چند روز مانده به جشنواره توقیف شد و جای خود را به «رستگاری در هشت و بیست دقیقه» سیروس الوند داد
بخش بینالملل با دو بخش تازه «سینمای آسیا» و «سینمای معناگرا» توسعه یافت و تعداد سانسهای نمایش فیلمها به هفت رسید. در بخش جوایز، «خیلی دور خیلی نزدیک» رضا میرکریمی جایزه بهترین فیلم هیات داوران را گرفت و «بید مجنون» مجید مجیدی چندین سیمرغ دریافت کرد. پرویز پرستویی بهترین بازیگر نقش اول مرد شد و فرشته صدرعرفایی بهترین بازیگر زن.
فیلم مستند-داستانی کیانوش عیاری درباره زلزله بم، جایزه ویژه هیات داوران را گرفت و پنج مستند مرتبط با این حادثه در بخش «بم زنده میماند» نمایش داده شد. در بخش بینالملل، جایزه سینمای معناگرا به آثار ایرانی تعلق گرفت و «کافه ترانزیت» جایزه بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر نقش اول زن را دریافت کرد.
حاشیههای دوره بیست و سوم نیز پررنگ بود؛ بار دیگر فیلمی از ابراهیم حاتمیکیا، «به رنگ ارغوان»، چند روز مانده به جشنواره توقیف شد و جای خود را به «رستگاری در هشت و بیست دقیقه» سیروس الوند داد، این فیلم در فهرست اولیه نبود اما با قرار گرفتن در لیست، نامزد چند رشته شد.
دوره بیست و چهارم؛ اضافهشدن فیلمنامه اقتباسی و اهدای سمند و پراید
بیست و چهارمین جشنواره، با آغاز دولت محمود احمدینژاد برگزار شد. افتتاحیهی جشنواره با اجرای ژاله صادقیان و حضور شهردار تهران، محمدباقر قالیباف برگزار شد.
دبیری جشنواره همچنان بر عهده علیرضا رضاداد بود. در بخش مسابقه، آیدا پناهنده با «آن دستها» دیده شد و مونا زندیحقیقی برای «عصر جمعه» سیمرغ بهترین فیلم اول را گرفت.جایزه بهترین فیلم بلند سینمایی به «به نام پدر» ابراهیم حاتمیکیا اهدا شد.
این دوره با چند ابتکار جدید نیز همراه بود؛ برای اولین بار جایزه بهترین فیلمنامه اقتباسی اضافه شد که محمد نوریزاد برای «شاهزادهی ایرانی» (بر اساس داستانی از شاهنامه) آن را دریافت کرد. در بخش بینالملل، فرشته طائرپور برای «وقتی همه خواب بودند» جایزه بهترین فیلم معناگرا را گرفت و «چهارشنبهسوری» اصغر فرهادی بهترین فیلم از نگاه تماشاگران شد.
اختتامیهی جشنواره با اجرای حسین پاکدل برگزار شد و پرویز پرستویی برای دومین سال پیاپی، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد را برای بازی در «به نام پدر» دریافت کرد. حمیدرضا پگاه نیز عنوان پرکارترین بازیگر جشنواره را کسب کرد. اختتامیهی بخش بینالملل با اجرای احمد نجفی برگزار شد و برای نخستین بار، با رایزنی هیات داوران با وزیر صنایع، به برگزیدگان جشنواره، سمند و پراید اهدا شد.
دوره بیست و پنجم؛ درخششِ «روز سوم» و اختتامیه پرحاشیه
بیست و پنجمین جشنواره، یکی از پرحاشیهترین مراسم اختتامیه را تجربه کرد. جایزه بهترین فیلم به «روز سوم» محمدحسینی لطیفی رسید و برای نخستین بار جایزه بهترین کارگردانی میان دو فیلم تقسیم شد؛ «روز سوم» و «مینای شهر خاموش» امیرشهاب رضویان.
بهرام رادان بهترین بازیگر نقش اول مرد و باران کوثری بهترین بازیگر زن شد. فیلم «فرش ایرانی» به کارگردانی پانزده کارگردان برجسته، سیمرغ ویژهای دریافت کرد و اختتامیه با ناهماهنگی و اعتراض هنرمندان همراه بود.
دوره بیست و ششم؛ وقتی دو نام پس از اعلام اسامی هیات داوران تغییر کرد
در این دوره، مجید شاهحسینی دبیری جشنواره را بر عهده داشت و برای اولین بار بخشهای مختلف جشنواره نامهای مستقل گرفتند: «در جستوجوی حقیقت» برای سینمای معناگرا، «جلوهگاه شرق» برای سینمای آسیا، «جام جهاننما» برای بخش بینالملل، «جلوههای مقاومت» برای سینمای فلسطین، «شاعر تصاویر» برای مرور آثار برگمان و «چشم واقعیت» برای سینمای مستند.
مهمترین حاشیههای این دوره شامل حذف دو فیلم «خاک آشنا» ساخته بهمن فرمانآرا و «صد سال به این سالها» ساخته سامان مقدم بود که به دلیل ممیزی و ملاحظات امنیتی از جشنواره کنار گذاشته شدند
کارتهای خبرنگاری به بارکد مجهز شدند تا ورود و خروج اصحاب رسانه آسانتر و کنترلشدهتر شود، و روزهای نمایش فیلمهای ملی برای اولین بار از سینمای بینالملل جدا شد.
جایزه بهترین فیلم به «به همین سادگی» رضا میرکریمی رسید و هنگامه قاضیانی بهترین بازیگر زن شد. امین حیایی بهترین بازیگر مرد برای «شب» شناخته شد و جوایز مکمل به مهتاب نصیرپور و محسن تنابنده رسید.
تماشاگران بیشترین رای را به کمدی «همیشه پای یک زن در میان است» کمال تبریزی دادند. در بخش بینالملل، «کنعان» مانی حقیقی منتخب تماشاگران شد اما سیمرغ به فیلم آمریکایی «۱۴۰۸» اهدا شد.
مهمترین حاشیههای این دوره شامل حذف دو فیلم «خاک آشنا» ساخته بهمن فرمانآرا و «صد سال به این سالها» ساخته سامان مقدم بود که به دلیل ممیزی و ملاحظات امنیتی از جشنواره کنار گذاشته شدند. دیگر حاشیه این دوره، تغییر نام دو داور پس از اعلام اسامی هیات داوران بود و شب اختتامیه به دلیل شلوغی، ناهماهنگیها و اعتراض هنرمندان به برخی تصمیمات، پر تنش برگزار شد.
دوره بیست و هفتم؛ حضور «درباره الی» و داوری حاتمیکیا
بیست و هفتمین جشنواره، در آستانه انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد و سعی شد بدون حاشیه شدید باشد. بخشی برای آثار ویدیویی اضافه شد و مجید شاهحسینی دبیری دوره را برعهده گرفت. جایزه بهترین فیلم به «تردید» واروژ کریممسیحی رسید و «دربارهی الی» اصغر فرهادی جایزه بهترین کارگردانی را گرفت. شهاب حسینی و لیلا حاتمی به ترتیب جوایز بهترین بازیگر مرد و زن را دریافت کردند.ابراهیم حاتمیکیا با فیلم «دعوت» در جشنواره حاضر شد اما باتوجه به اینکه خود دربین داوران حضور داشت، فیلمش از بخش سینمای ایران کنار گذاشته شد
ابراهیم حاتمیکیا با فیلم «دعوت» در جشنواره حاضر شد اما باتوجه به اینکه خود دربین داوران حضور داشت، فیلمش از بخش سینمای ایران کنار گذاشته شد و به هیچ یک از بخش های دیگر نیز راه نیافت.
مهمترین حاشیه این دوره مربوط به فیلم «دربارهی الی» و حضور گلشیفته فراهانی با ظاهر متفاوت در فرش قرمز «مجموعه دروغها» بود که منجر به حذف فیلم از جشنواره شد. با این حال، دستور مستقیم رئیسجمهور باعث بازگشت فیلم به فهرست جشنواره شد.
اجرای اختتامیه این دور نیز بر عهده محمدرضا شهیدیفرد بود و مرحوم استاد محمود فرشچیان نیز در آن حضور داشت.
آغاز تحریم هنرمندان، حاشیه و اعتراض؛ وقتی فضا سیاسی شد
سال ۸۸، سالی پرالتهاب و پرحاشیه برای سینمای ایران بود. جامعه هنری و مردم به دلیل حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری به دولت جدید بدبین بودند و چند هفته پیش از آغاز جشنواره، بحث تحریم آن در میان هنرمندان داغ بود. گسترش شبکههای اجتماعی و انتشار تصاویر و فیلمهایی از حاشیههای جشنواره، اوضاع را پیچیدهتر میکرد. دوره بیست و هشتم جشنواره فیلم فجر، مصادف با ایام عزاداری محرم و صفر، از ۵ تا ۱۵ بهمن برگزار شد.
برای اولین بار، جشنواره دارای مکانی مشخص برای اصحاب رسانه شد؛ برج میلاد به عنوان سالن اکران فیلمها و برگزاری نشستهای خبری انتخاب شدوزیر ارشاد و معاون سینمایی نیز تغییر کرده بودند و دولت تلاش داشت با باز کردن فضاهای فرهنگی، بخشی از اعتماد از دست رفتهی هنرمندان را بازگرداند، اما توقیف برخی فیلمها و اعتراضهای پیش از جشنواره نشان داد که این هدف بهطور کامل محقق نشد و هیات داوران جشنواره فیلم فجر حتی با خطر منحل شدن مواجه بود. ساختار کلی جشنواره به دلیل فضای ملتهب تغییر چندانی نکرد، اما مسئولان تلاش کردند رویداد را خوشرنگ و لعاب نشان دهند.
برای اولین بار، جشنواره دارای مکانی مشخص برای اصحاب رسانه شد؛ برج میلاد به عنوان سالن اکران فیلمها و برگزاری نشستهای خبری انتخاب شد و این رویه تا چند دوره ادامه یافت. از این دوره فروش بلیط سینماهای مردمی نیز به صورت اینترنتی انجام شد و بخش سیمرغ بلورین بهترین پویانمایی برای نخستین بار به جشنواره اضافه شد.
در این دوره ابراهیم حاتمیکیا پس از چند دوره ناکامی، با فیلم توقیفی «به رنگ ارغوان» موفق شد سه سیمرغ اصلی جشنواره را از آن خود کند: بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران.
انتظار میرفت جایزه بهترین بازیگر مرد نیز به حمید فرخنژاد برسد، اما این سیمرغ به محسن تنابنده برای فیلم «هفت دقیقه تا پاییز» رسید. نگار جواهریان برای بازی در «طلا و مس» سیمرغ بهترین بازیگر زن را دریافت کرد و نقشهای مکمل نیز به مهدی فقیه برای «ملک سلیمان» و شیرین یزدانبخش برای «لطفاً مزاحم نشوید» تعلق گرفت.
حضور فیلم «به رنگ ارغوان» در بخش مسابقه، شش سال پس از ساخت و با وجود توقیف طولانی، برای اولین بار در تاریخ جشنواره اتفاق افتاد
فیلم «وقتی همه خوابیم» بهرام بیضایی نیز در سه رشته فنی موفق به دریافت سیمرغ شد. حضور فیلم «به رنگ ارغوان» در بخش مسابقه، شش سال پس از ساخت و با وجود توقیف طولانی، برای اولین بار در تاریخ جشنواره اتفاق افتاد. این حرکت، اگرچه برخلاف قوانین جشنواره بود، توجه رسانهها و هنرمندان را به خود جلب کرد و اهمیت آثار توقیفی در سینمای ایران را نشان داد.
این دوره از جشنواره با حاشیههای فراوانی همراه بود؛ از عدم انتشار اسامی اعضای هیات داوران گرفته تا اعتراض هنرمندان برجستهای همچون عباس کیارستمی، مینو فرشچی، فرهاد توحیدی، اصغر فرهادی و فاطمه گودرزی به داوری جشنواره.
برخی داوران، مانند مسعود جعفری جوزانی، حتی در اختتامیه حضور پیدا نکردند. اکران فیلمها با استقبال کم تماشاگران مواجه شد و شور و هیجان همیشگی جشنواره دیده نشد. نشست خبری برخی آثار مهم مانند «به رنگ ارغوان» و «طلا و مس» برگزار نشد و برخی دیگر به نزاع کشیده شد. رخشان بنیاعتماد نیز به دلیل نمایش فیلم مستندش بدون اجازه، اعتراض کرد.
مراسم اختتامیه با درگیری میان حراست و خبرنگاران همراه بود و حتی تغییر برخی برگزیدگان جوایز فرعی یک روز پس از اختتامیه، آخرین حاشیه این دوره بود. با تلاش مسئولان برای جلب رضایت هنرمندان، سعی شد همه آثار حداقل در یک رشته نامزد شوند و اثری به طور کامل نادیده گرفته نشود، اما واقعیت این بود که فضای سیاسی و فشارهای امنیتی، بر انتخابهای داوری اثرگذار بود.
«جدایی» در جشنواره، حواشی «گزارش یک جشن» و توقیف «خانه پدری»
بیست و نهمین دوره، سال ۱۳۸۹ برگزار شد. در این دوره پنجاه فیلم در سانسهای مختلف به نمایش درآمدند، یعنی تقریباً دو برابر دورهی قبل.
سیمرغ بلورین بهترین فیلم و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد به «جرم» و حامد بهداد رسید، جایزه بهترین بازیگر مرد به مهدی هاشمی برای دو فیلم «آلزایمر» و «آقا یوسف» تعلق گرفت، سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول زن به ویشکا آسایش برای «ورود آقایان ممنوع» رسید و سیمرغ بهترین بازیگر نقش مکمل زن به مهناز افشار برای فیلم «سعادتآباد» اهدا شد. جایزه بهترین فیلمنامه هم به «خانه پدری» کیانوش عیاری رسید، فیلمی که تا هفت سال بعد امکان اکران پیدا نکرد.
جایزه بهترین فیلمنامه هم به «خانه پدری» کیانوش عیاری رسید، فیلمی که تا هفت سال بعد امکان اکران پیدا نکرد
«جدایی نادر از سیمین» علاوه بر سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران و بهترین کارگردانی، جوایز دیگری مانند فیلمبرداری و دیپلم افتخار بازیگر مکمل مرد و زن را نیز به خود اختصاص داد.
حاشیهها نیز کم نبودند. حضور کوتاهمدت اسدالله نیکنژاد، کارگردان ایرانی مقیم آمریکا، در هیات داوران و سپس انصراف او به دلیل انتشار شایعات درباره فعالیتهای پیشینش، یکی از حاشیههای مهم بود. همچنین دو فیلم «پایاننامه» ساخته حامد کلاهداری و «فرزند صبح» بهروز افخمی در نشستهای خبری و اکران با جنجالهایی همراه شدند.
«فرزند صبح» تا امروز هم با حاشیههایی درگیر است و هنوز اکران نشده. فیلم ابراهیم حاتمیکیا، «گزارش یک جشن»، که به اتفاقات پس از انتخابات ۸۸ پرداخته بود، از سوی داوران نادیده گرفته شد و حتی پس از ۱۵سال هنوز اجازه اکران نگرفته است.
این دهه آسمان پر ستاره جشنوارهست و میتوان از بازیگران پرکار آن به محمدرضا فروتن، هدیه تهرانی، رضا کیانیان، مهناز افشار، بهرام رادان و نیکی کریمی اشاره کرد. اما در کنار این بازیگران، کارگردان های پرکاری هم هستند که فیلم هایشان چراغ جشنواره را روشن نگاه میداشت و هنوز هم در لیست فیلم های خوب ما قرار دارد، مانند: حسن فتحی، داریوش مهرجویی، علیرضا رئیسیان، بهمن فرمانآرا، رسول ملاقلیپور و مصطفی کیایی.
دهه هشتاد با تمام فراز و فرودها، علیرغم موضع گیریهای سیاسی و فرهنگی و آشفتگی های این دهه، سال های خوبی برای جشنواره فجر بود. چراغ جشنواره هنوز پر فروغ بود. بر خلاف حال و روز سال های اخیرش. سینما و عاشقانش، بازیگران و کارگردانانش و تمامی اهالی آن، هنوز که هنوز است شیرینی آن روز های جشنواره را به یاد دارند و شور و اشتیاقی آن چنان میخواهند؛ ما هنوز هم به امید روزهای روشن پراشتیاق جشنواره هستیم.
59243
نظر شما