به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، اربعین کلیمی از اول ذیقعده تا دهم ذیحجّه است. زمانی که حضرت موسی کلیم به کوه طور رفت و چهل روز مهمان خداوند بود و در این ایام به مناجات پرداخت.
چرا میگویند چله کلیمیه یا موسویه؟
اصطلاح «چِلّه کلیمیه» یا «چِلّه موسویّه» به ماجرای خلوت و عبادت چهلروزهٔ حضرت موسی علیهالسلام اشاره دارد. واژهٔ «کلیمیه» از لقب «کلیمالله» (یعنی کسی که خدا با او سخن گفت) گرفته شده و «موسویّه» هم منسوب به نام حضرت موسی علیهالسلام است.
ریشهٔ این تعبیر در قرآن است. خداوند میفرماید:
﴿وَوَاعَدْنَا مُوسَیٰ ثَلَاثِینَ لَیْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً﴾(سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۴۲)
«و ما با موسی سی شب وعده گذاشتیم و آن را با ده شب دیگر کامل کردیم، پس میعاد پروردگارش به چهل شب تمام شد.»
بر اساس این آیه، حضرت موسی برای مناجات و دریافت الواح تورات، چهل شب از قوم خود فاصله گرفت و در خلوتی الهی به عبادت و آمادگی معنوی پرداخت. این «چهلروز/شب خلوت» در سنتهای عرفانی و دینی الهامبخش شد و به عنوان الگویی برای تهذیب نفس شناخته شد.
به همین دلیل، در فرهنگ اسلامی—بهویژه در عرفان—هر نوع خلوت و ریاضت چهلروزه را به یاد این واقعه «چِلّه موسویّه» یا «چِلّه کلیمیه» مینامند؛ یعنی چلهای که به شیوه و یاد حضرت موسی انجام میشود.
پس نامگذاری آن، هم به عدد چهل (که در سیر و سلوک معنوی اهمیت دارد) و هم به الگوی قرآنیِ خلوت حضرت موسی برمیگردد.
آیا در منابع اسلامی به این چله اشار شده است؟
این چله نشینی در منابع دینی بهعنوان یک دستور مستقل و صریح نیامده، بلکه از کنار هم قرار گرفتن چند اصل معتبر دینی شکل گرفته است. ریشهٔ اصلی آن به ماجرای خلوت چهلشبانهٔ حضرت موسی علیهالسلام با خداوند برمیگردد که قرآن کریم میفرماید:
﴿وَوَاعَدْنَا مُوسَیٰ ثَلَاثِینَ لَیْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً﴾
یعنی خداوند برای مناجات، سی شب را با ده شب دیگر کامل کرد تا این دوره به چهل شب برسد. از سوی دیگر، در روایات نیز بر اهمیت اخلاص در یک دورهٔ چهلروزه تأکید شده است؛ چنانکه آمده:
«مَا أَخْلَصَ عَبْدٌ لِلَّهِ أَرْبَعِینَ صَبَاحًا إِلَّا جَرَتْ یَنَابِیعُ الْحِکْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَی لِسَانِهِ»
یعنی هر کس چهل روز خود را برای خدا خالص کند، چشمههای حکمت از دلش بر زبانش جاری میشود. بر این اساس، اهل سلوک و برخی عالمان اخلاق با الهام از این دو منبع، برنامههایی به صورت چهلروزه تنظیم کردهاند و به اعتبار ارتباط آن با سیرهٔ حضرت موسی، آن را «چلهٔ کلیمیه» نامیدهاند. بنابراین این تعبیر بیشتر یک اصطلاح تربیتی و عرفانی است که پشتوانهاش مفاهیم قرآنی و روایی است ، نه اینکه بهصورت یک دستور مشخص و مستقل در متون اولیه دینی بیان شده باشد.
چله کلیمیه در کدام زمان باید گرفته شود؟
طبق برخی روایات، این چهل روز از «اول ماه ذی القعده» آغاز شده و در «دهم ماه ذی الحجه» پایان یافت. (شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، ج 2 ص 96)
دستور خاصی برای این چهل روز سفارش شده است؟
بزرگان اخلاق وقتی از «چله» (از جمله آنچه به نام چله کلیمیه شناخته میشود) صحبت میکنند، اصل را روی اصلاح نفس و مراقبه مداوم میگذارند، نه صرفاً انجام یکسری اذکار یا اعمال . البته هر ذکر و دعایی که شخص را به رحمانیت خداوند نزدیک میکند بسیار مفید است، اما در واقع، چله گرفتن یعنی یک برنامه فشرده برای خودسازی؛ و مهمترین محور آن چیزی است که در اخلاق اسلامی به آن گفته میشود:«مراقبه، محاسبه و مجاهده با نفس»
نکات مهم از بزرگان اخلاق درباره چله
1. مراقبه دائمی (قبل از عمل)
میرزا جواد آقا ملکی تبریزی تأکید میکند:
انسان باید قبل از هر کار مراقب باشد که آیا این عمل مورد رضای خدا هست یا نه!
چله بدون مراقبه، فقط «گذشت زمان» است، نه سلوک به تعبیر ایشان، اصل راه همین است که: انسان دائماً خود را در محضر خدا ببیند
2. محاسبه نفس (بعد از عمل)
مرحوم سید ابن طاووس (ره) بر این نکته تأکید دارد که: هر روز باید کارهای خود را حسابرسی کنی، اگر خطا کردی، جبران کنی، اگر موفق بودی، شکر کنی.
این کار باعث میشود چله، تبدیل به یک فرآیند واقعی تغییر شود، نه یک برنامه ظاهری
3. ترک گناه، مهمتر از انجام ذکر
آیتالله بهجت جملهای دارد که خلاصه کل سلوک است:
«ترک گناه، از هر ذکری بالاتر است»
یعنی: اگر کسی هزار ذکر بگوید ولی مراقب گناه نباشد، چلهاش اثر عمیق نمیگذارد، اما کسی که واقعاً گناه را کنار بگذارد، حتی با عمل کم، پیشرفت میکند.
4. استمرار، نه سختگیری افراطی
امام خمینی در مباحث اخلاقی خود تأکید دارد:
برنامهای انتخاب کن که بتوانی ادامه بدهی، افراط در ریاضت، باعث خستگی و رها کردن مسیر میشود
چله موفق یعنی: کم ولی مداوم، ساده ولی عمیق
5. نیت خالص (اخلاص)
در سنت اخلاقی، یک اصل بسیار مهم وجود دارد که در روایات هم آمده:
اگر کسی چهل روز عملش را برای خدا خالص کند، حکمت از قلبش بر زبانش جاری میشود
بزرگان اخلاق این را محور چله میدانند: نه فقط تعداد اذکار و اعمال را بلکه خالص شدن نیت، هر چند که اذکار و اعمال هم بسیار مهم هستند.
منبع:حوزه
نظر شما