گروه اندیشه: دکتر وحید احسانی (حوزه معاونت فرهنگی اجتماعی دانشگاه رازی) با نوشتن یادداشتی در «نامه فرهنگ رازی»، با تکیه بر مفهوم «دیالکتیک تنش» و با وامگیری از اسطوره سیزیف، به نقد ساختاریِ پدیده «امتیازیشدن فرهنگ» در دانشگاههای کشور میپردازد. نویسنده که خود معاون فرهنگی دانشگاه رازی است، فاش میکند که چگونه بخش عمدهای از زمان و توان نخبگان دانشگاهی، صرف فرآیند فرساینده، موازی و مکانیکیِ پالایش دادههای اکسل، صدور گواهیهای صوری و محاسبه امتیاز برای نشستهای مجازی میشود؛ جلساتی که طبق نظرسنجیها، ۸۶ درصد حاضران تنها برای کسب امتیاز و بدون توجه به محتوا در آن شرکت میکنند. متن نشان میدهد که چگونه این بروکراسی عریض و طویل، مانع اصلی پیگیری طرحهای خلاقانه است. نویسنده با ارائه راهکارهای کوتاهمدتِ ساختاری، درمان ریشهای این آنتروپی و فرسایش سرمایه انسانی را در تغییر پارادایم سیاستگذاران بالادستی و توقف این بیگاری آشکار میداند. این یادداشت را در ادامه می خوانید:
****
از آنجا که این مسئله ابعاد مختلفی دارد؛ برخی ابعاد آن به سیاستگذاران بالادستی نظام علم و پژوهش کشور، برخی جنبههایش به معاونان و مدیران فرهنگی دانشگاههای کشور و برخی به عموم دانشگاهیان مربوط میشود، بهتر دیدم سخنم را در قالب یادداشت در فضای عمومی منتشر کنم.
سیزیف (قهرمان افسانهای یونان که محکوم شد سنگ بزرگی را تا نزدیک قلهای ببرد و قبل از رسیدن به پایان مسیر، شاهد بازغلتیدن آن به اول مسیر باشد؛ و این چرخه تا ابد برای او ادامه داشت)
بخش عمدهای از زمان و توان ما در معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه رازی صرف صدور و ارسال گواهی فرهنگی برای دانشگاهیان شرکتکننده در انواع نشستهای فرهنگی میشود و این کار بهویژه در مورد نشستهای مجازی زحمتی دوچندان دارد.
جدول اکسل حاوی اسامی حاضران در یک نشست مجازی دربرگیرنده نامهایی است که بعضا، ناقص، حاوی عنوانها یا عبارتهای زائد، با حروف انگلیسی و … هستند. علاوه بر این، بسیار پیش میآید که یک فرد خاص چند بار از اتاق خارج و دوباره وارد شده است و از این رو، هر بار ورودش یک ردیف مجزا به خود اختصاص داده است و گاهی در هر بار ورود نام خود را به صورت متفاوتی (ولو تفاوتی اندک) درج کرده است.
پس از تجمیع ردیفهای مربوط به یک شخص در قالب یک ردیف واحد و تجمیع زمانهای حضور ردیفهای مربوط در ردیف نهایی متخص آن فرد، باید تک تک اسامی در اتوماسیون اداری دانشگاه جستجو شوند تا در مورد هر شرکتکننده اوّلاً، مشخص شود عضو دانشگاه رازی است یا نه، ثانیاً، هیئت علمی است یا کارمند و ثالثاً، نام و نام خانوادگیاش به صورت کامل (مطابق آنچه در اتوماسیون هست) تایپ شود.
همچنین، لازم است زمان مفید هر ردیف (حذف زمانهای حضور پیش از شروع و پس از اتمام نشست) تعیین و پس از تجمیع زمانهای حضور مفید ردیفهای چندگانه مربوط به هر شخص، اشخاصی که حداقل زمان مفید حضور در جلسه را دارا بودهاند مشخص شوند.
اینها صرفا بخش کوچکی از فرایند بسیار پیچیده و زمانبر صدور و ارسال گواهیهای فرهنگی است. جزئیات کاملتر این فرایند را میتوانید در فایل پیوست شده به انتهای متن حاضر ملاحظه بفرمایید.ارسال گواهی هر شخص برای او از طریق اتوماسیون اداری نیز بخش زمانبر دیگری است.
پس از ارسال گواهیها نیز هر یک از دانشگاهیان باید همین گواهیها را در برخی سامانههای دانشگاه بارگذاری یا در قالب پرونده فرهنگی به معاونت فرهنگی تحویل دهد.پروندهها بررسی و نهایتا امتیاز فرهنگی هر شخص بر اساس آییننامههای مربوط محاسبه میگردد. پرسش اصلی این است که «چرا؟!»؛ «اختصاص این همه زمان و توان برای این کار واقعاً چه ضرورت یا فایدهای دارد؟»
نگارنده اصولاً «امتیازیکردن فرهنگ» را اشتباه و بسیار مضر میدانم؛ دلایل این ادّعا را در نشست «آسیبشناسی سیاست پاداشدهی در نظام علم و فناوری کشور» (دانشگاه رازی، ۱۱ آذر ۱۴۰۳) توضیح دادهام و از تمام مدیران وزارت عتف، دانشگاهیان، دغدغهمندان و علاقهمندان دعوت میکنم یک ساعت وقت بگذارند و فایل تصویری سخنرانی مربوط (پیوست شده به انتهای نوشتار حاضر) را ببینند.
در بخشی از این سخنرانی، با طرح دو پرسش از حدود ۱۸۰ شرکتکننده در نشست خواستم بگویند به نظر آنها آیا شرکتکنندگان در نشستهای فرهنگی دانشگاه با علاقه شرکت میکنند و به مباحث گوش میدهند یا صرفاً برای دریافت گواهی میآیند و اصولاً به محتوای جلسه توجهی ندارند. حدود ۱۷ درصد از حاضران در این نظرسنجی ساده شرکت کردند که خود گویای واقعیت بود و تنها ۱۴درصد از پاسخگویان گزینه اوّل را انتخاب کرده بودند. پیوند (لینک) گزارش کاملتر این نظرسنجی در انتهای متن درج شده است.
بر این اساس، بهویژه برای این بنده خدا، صرف زمان و توان زیاد برای صدور و ارسال گواهیهای فرهنگی یک بیگاری بسیار آزاردهنده است.
این در حالیست که در بخش فرهنگی ایدهها و طرحهای زیادی داشتهام که مورد توجه نیز قرار گرفتهاند و صرفاً به عنوان یک شاهد، در یکی از بخشهای جشنواره جریان وزارت علوم (ارزیابی فعالیتهای فرهنگی-اجتماعی دانشگاهیان کشور) در سال ۱۴۰۴ به عنوان برگزیده اوّل انتخاب شدم.
به عبارت دیگر، وزارت علوم از یک سو، این بنده خدا را به عنوان یک فعال فرهنگی اجتماعی دانشگاهی برگزیده و مورد تقدیر قرار داده است و از سوی دیگر، عمده توان و زمانم را به یک بیگاری فرهنگی اختصاص داده و با این کار، برای پیگیری ایدهها و طرحهای خلاقانه و اثرگذاری فرهنگی بهشدّت محدود کرده است.
مسئله شخصی نیست؛ به طور کلّی، گویا تحت عنوان «فرهنگ» ساختار عریض و طویلی در وزارت علوم و دانشگاهها ایجاد شده که عمده کارش شده است صدور و ارسال گواهی فرهنگی و ارزیابی امتیاز فرهنگی برای دانشگاهیانی که اگر الزام این ساختار بر آنان برای کسب حداقلی از امتیاز فرهنگی نبود، اصولاً در بسیاری از این نشستها شرکت نمیکردند (و بدیهی است چنین شرکت کردنی هم چگونه خواهد بود).
ایکاش برآورد شود که در نتیجه این فرایند سیزیفوار، در مجموع دانشگاههای کشور روزانه چندده هزار گواهی فرهنگی صادر و روزانه چندین هزار امتیاز فرهنگی به دانشگاهیان اختصاص مییابد و با توجه به زمان و توان فراوانی که صرف این فرایند میشود، واقعاً تأثیر آن چه بوده است و اصلاً چه میتواند باشد.
چه باید/میتوان کرد؟
درمان اساسی بیماری «امتیازیشدن فرهنگ» در دانشگاههای کشور نیازمند تغییر رویکرد بنیادین سیاستگذاران بالادستی (شورای عالی انقلاب فرهنگی و …) است و از این رو، صرف زمان و توان برای آن را به مثابه «آب در هاون کوبیدن» میدانم و از آن میگذرم.
در سطح وزارتی و سازمانی، موارد زیر به ذهنم میرسد:
۱-سامانه برگزاری نشستهای مجازی فرهنگی به گونهای طراحی شود که از یک سو، معاونت فرهنگی بتواند خروجی شرکتهای هر شخص در نشستهای فرهنگی را برای هر بازه زمانی مورد نظر دریافت کند و از سوی دیگر، هر شخص نیز بتواند مستقیما گواهی مورد نظرش را استخراج کند (که اگر صرفا برای ارائه به معاونت فرهنگی باشد دیگر موضوعیت نخواهد داشت).
۲-اگر مورد بالا امکانپذیر نبود یا تا قبل از تحقق آن، در سامانه مجازی برگزاری نشستهای فرهنگی دانشگاه، برای هر یک از دانشگاهیان (هیئت علمی و کارمند) یک کد تعریف شود، افراد با کد خود وارد شوند و سامانه، نام هر شخص را خودش درج کند (با چند بار ورود و خروج هم نام به صورت کاملا یکسان درج خواهد شد). در این صورت، تفکیک هیئت علمی، کارمند، آقا و خانم هم میتواند در سامانه مشخص باشد.
۳-اگر موارد بالا مقدور نبود یا تا قبل از تحقق آنها، در نظر گرفتن یک متن واحد برای گواهی تمام دانشگاهیان بدون تفکیک، هیئتعلمی، کارمند، آقا و خانم. وقتی هدف صرفا این است که فرد برگهای را نهایتا دوباره به خود ما تحویل دهد تا امتیاز مربوط را به او اختصاص دهیم، به عنوان مثال، کافیست ابتدای متن بنویسیم «جناب آقای/سرکار خانم دکتر/مهندس …» تا اینکه بخواهیم همه این حالتها را تفکیک کنیم.
۴-علاوه بر مورد ۳، به اعضای هیئت علمی و کارمندان دانشگاه اعلام شود که در نشستهای مجازی فرهنگی، نامی که هنگام ورود به نشست ثبت میکنند عینا در گواهی درج خواهد شد و لذا مسئولیت وجود واژهها یا عبارتهای زائد در گواهی فرهنگی آنها به عهده خود آنهاست. در این حالت، بعد از تجمیع سیستمی اسامی حضار، برای تمام آنها گواهی ایجاد میشود امّا فقط مواردی که نام صحیح و در اتوماسیون اداری دانشگاه موجود باشد برای آن شخص ارسال میگردد (مابقی حذف میشوند).
پیوستها
- فرایند صدور گواهی فرهنگی (این فایل جهت آموزش این فرایند به همکاران جدیدی که قرار است به این کار کمک کنند تهیه شده است)
- گزارش یک نظرسنجی دانشگاهی (گزارش نظرسنجی از دانشگاهیان در این خصوص که آیا دانشگاهیان با علاقه در نشستهای فرهنگی شرکت میکنند و به مباحث توجه دارند یا صرفا برای دریافت گواهی فرهنگی میآیند و به مباحث توجهی ندارند).
- فایل تصویری سخنرانی با عنوان «آسیبشناسی سیاست پاداشدهی نظام علم و فناوری کشور» (دانشگاه رازی، ۱۱ آذر ۱۴۰۳) در سایت «نامه فرهنگ رازی» قابل مشاهده است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما