به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، تشویق به ازدواج و حفظ عفت و پاکدامنی، از توصیههای مهم قرآن کریم برای ساماندهی زندگی فردی و اجتماعی است. قرآن در کنار تأکید بر فراهم کردن زمینه ازدواج برای افراد مجرد، کسانی را که فعلاً امکان ازدواج ندارند نیز به صبر، عفت و خویشتنداری دعوت میکند.
خداوند در آیات ۳۲ و ۳۳ سوره نور میفرماید:
«وَ أَنْکِحُوا الْأَیامی مِنْکُمْ وَ الصَّالِحِینَ مِنْ عِبادِکُمْ وَ إِمائِکُمْ إِنْ یَکُونُوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللهُ واسِعٌ عَلِیمٌ. وَ لْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لا یَجِدُونَ نِکاحاً حَتَّی یُغْنِیَهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ...»
یعنی: «پسران و دختران بیهمسر و غلامان و کنیزان شایسته (ازدواج) خود را همسر دهید. اگر تنگدست باشند، خداوند از فضل خود بینیازشان میگرداند و خداوند گشایشگر داناست. و کسانی که (وسیله) ازدواج نمییابند، پاکدامنی و عفت پیشه کنند، تا آنکه خداوند از کرم خویش آنان را بینیاز نماید.»
قرآن؛ ابتدا زمینه ازدواج، سپس توصیه به عفت
در این آیات، ابتدا سخن از فراهم کردن زمینه ازدواج است و پس از آن، توصیه به عفت و پاکدامنی مطرح میشود. همین ترتیب نشان میدهد که از نگاه قرآن، صرفاً سفارش کردن جوانان به دوری از گناه کافی نیست؛ بلکه خانواده و جامعه نیز باید برای ازدواج افراد مجرد اقدام کنند.
واژه «ایامی»جمع «أیّم» است و به فردی گفته میشود که همسر ندارد؛ چه زن باشد و چه مرد، و چه ازدواج نکرده باشد و چه پیشتر همسر داشته و اکنون بیوه باشد.
از این منظر، کمک به ازدواج دیگران یکی از ارزشمندترین شکلهای واسطهگری اجتماعی به شمار میرود. در روایتی نیز آمده است کسی که برای ازدواج فردی اقدام کند و او را داماد یا عروس کند، در سایه عرش الهی قرار خواهد داشت. این روایت در تفسیر نورالثقلین نقل شده است.
مسئولیت خانواده در فراهم کردن زمینه ازدواج
بر اساس این نگاه، مسئولیت ازدواج تنها بر عهده خود جوانان نیست؛ بلکه خانواده و جامعه نیز در این زمینه وظیفه دارند. اگر پدر و مادری با وجود داشتن امکانات لازم، از فراهم کردن زمینه ازدواج فرزند خود خودداری کنند و در نتیجه فرزندشان گرفتار گناه شود، در گناه او شریک خواهند بود؛ این نکته در تفسیر مجمعالبیان مطرح شده است.
اسلام ازدواج را نهادی مقدس و مورد تأکید میداند و آن را در مسیر حفظ سلامت اخلاقی و اجتماعی انسان قرار میدهد. در این نگاه، تجرد به خودی خود فضیلت محسوب نمیشود و تشکیل خانواده جایگاه مهمی در سبک زندگی دینی دارد.
از سوی دیگر، ترس از فقر نباید بهانهای برای ترک ازدواج باشد. قرآن وعده میدهد که اگر افراد به دلیل تنگدستی از ازدواج هراس دارند، خداوند میتواند آنان را از فضل خود بینیاز کند. بنابراین، نگاه قرآن تنها اقتصادی نیست، بلکه ازدواج را عاملی برای گشایش و برکت در زندگی نیز معرفی میکند.
در روایتی از پیامبر اکرم(ص) آمده است:
«مَنْ تَزَوَّجَ فَقَدْ أَحْرَزَ نِصْفَ دِینِهِ»
یعنی: «هر کس ازدواج کند، نیمی از دینش را حفظ کرده است.»
(کافی، ج ۵، ص ۳۲۸)
در روایت دیگری نیز آمده است:
«مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَی اللهَ طَاهِراً مُطَهَّراً فَلْیَلْقَهُ بِزَوْجَةٍ»
یعنی: «هر کس دوست دارد در قیامت خدا را پاک و پاکیزه ملاقات کند، همسر اختیار کند.»
(النوادر راوندی، ص ۱۲)
همچنین در تفسیر نورالثقلین روایتی نقل شده که بر فضیلت عبادت فرد متأهل تأکید دارد و بر اساس آن، دو رکعت نماز فردی که همسر دارد، از هفتاد رکعت نماز فردی که همسر ندارد برتر دانسته شده است.
اگر امکان ازدواج نیست، راه قرآن چیست؟
قرآن در کنار توصیه به ازدواج، برای کسانی که فعلاً امکان تشکیل زندگی مشترک ندارند نیز راهکار مشخصی ارائه میکند: عفت و خویشتنداری.
آیه میفرماید:
«وَ لْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لا یَجِدُونَ نِکاحاً حَتَّی یُغْنِیَهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ»
یعنی کسانی که امکان ازدواج ندارند، باید پاکدامنی پیشه کنند و تا زمانی که خداوند از فضل خود شرایط بینیازی آنان را فراهم کند، از گناه و بیعفتی دوری کنند.
بنابراین، نداشتن همسر مجوزی برای عبور از مرزهای اخلاقی و شرعی نیست. در عین حال، مسئولیت حفظ عفت فقط بر دوش فرد مجرد گذاشته نشده است؛ خانواده و جامعه نیز باید در فراهم کردن شرایط ازدواج نقش خود را ایفا کنند.
انتخاب همسر؛ تصمیمی برای تمام زندگی
تأکید بر ازدواج به معنای توصیه به ازدواج عجولانه و بدون شناخت نیست. در انتخاب همسر نباید اجازه داد احساسات بر عقل و تدبیر غلبه کند. لازم است پیش از تصمیم نهایی، افراد با یکدیگر گفتوگو کنند، تحقیق و مشورت داشته باشند و با دقت درباره انتخاب خود تصمیم بگیرند.
بخش قابل توجهی از اختلافات خانوادگی میتواند از انتخاب نادرست و بدون شناخت همسر ناشی شود. همسر، شریک زندگی انسان است و انتخاب او میتواند آثار خود را تا پایان عمر و حتی از منظر باورهای دینی تا قیامت بر جای بگذارد.
از همین رو، آشناییهای سطحی و تصمیمهای شتابزده، بدون شناخت کافی از شخصیت، اخلاق، باورها و تواناییهای طرف مقابل، نمیتواند مبنای مناسبی برای تشکیل یک زندگی پایدار باشد.
پیامهای آیات درباره ازدواج و پاکدامنی
از آیات ۳۲ و ۳۳ سوره نور میتوان نکات و پیامهای متعددی درباره خانواده، ازدواج و عفت استخراج کرد:
. خانواده و جامعه در برابر ازدواج افراد بیهمسر مسئولیت دارند. فرمان «وَ أَنْکِحُوا» نشان میدهد که این موضوع تنها یک مسئله فردی نیست.
. ازدواج در اسلام جایگاهی مقدس و مورد تأکید دارد. تکرار فرمان به فراهم کردن زمینه ازدواج، اهمیت این موضوع را نشان میدهد.
. پیشقدم شدن برای ازدواج منحصر به یک طرف نیست. از این آیات میتوان دریافت که اقدام برای فراهم شدن ازدواج نباید الزاماً از سوی یک طرف خاص صورت گیرد.
. صرفاً توصیه به ترک نگاه حرام کافی نیست. در کنار دستور به کنترل نگاه، برای فراهم شدن زمینه ازدواج نیز فرمان «أَنْکِحُوا» آمده است.
. زنان بیوه نیز باید مورد توجه قرار گیرند. واژه «الْأَیامی» تنها به دختران ازدواجنکرده اختصاص ندارد و افراد بیهمسر، اعم از زن و مرد، را دربرمیگیرد.
. صلاحیت اخلاقی و توانایی اداره زندگی اهمیت دارد. تعبیر «وَ الصَّالِحِینَ» نشان میدهد که در انتخاب همسر، شایستگی و صلاحیت باید مورد توجه قرار گیرد.
. جامعه با حمایت از افراد صالح برای ازدواج، میتواند جوانان را به سمت صلاح و مسئولیتپذیری سوق دهد. در این نگاه، قرار گرفتن در مسیر تشکیل خانواده و زندگی سالم، خود میتواند انگیزهای برای اصلاح رفتار باشد.
. در اصل نیاز به تشکیل زندگی مشترک، تفاوتی میان افراد وجود ندارد. آیه در کنار اشاره به مردان و زنان، از غلامان و کنیزان نیز سخن میگوید و اصل نیاز انسانی به ازدواج را مورد توجه قرار میدهد.
. فقر نباید مانع ازدواج شود. قرآن با تعبیر «إِنْ یَکُونُوا فُقَراءَ» تأکید میکند که تنگدستی نباید به تنهایی مانع تشکیل خانواده شود.
. نداشتن ثروت، عیب عروس و داماد نیست. ملاک ارزش انسانها صرفاً وضعیت اقتصادی آنان نیست.
. خداوند وعده گشایش داده است. عبارت «یُغْنِهِمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ» امید به فضل و گشایش الهی را در مسئله تأمین زندگی پس از ازدواج تقویت میکند.
. نداشتن امکان ازدواج، مجوز گناه نیست. کسانی که فعلاً شرایط ازدواج را ندارند، به «استعفاف» و پاکدامنی سفارش شدهاند.
. هرجا خطر لغزش بیشتر باشد، تأکید بیشتری بر مراقبت لازم است. به همین دلیل، در آیه به طور مشخص درباره افرادی که امکان ازدواج ندارند، فرمان به عفت داده شده است؛ چراکه افراد مجرد ممکن است بیشتر در معرض برخی لغزشهای اخلاقی قرار بگیرند.
. حفظ عفت عمومی یک مسئولیت جمعی است. جوانان باید خود را حفظ کنند و خانواده و حکومت نیز برای تسهیل ازدواج اقدام کنند. در کنار آن، افراد برخوردار و ثروتمندان جامعه نیز باید در رفع موانع اقتصادی و حمایت از تشکیل خانواده نقش داشته باشند؛ چنانکه در ادامه آیات، موضوع «وَ آتُوهُمْ مِنْ مالِ اللهِ» مطرح شده است.
در مجموع، این آیات تصویری جامع از سبک زندگی دینی در حوزه ازدواج و خانواده ارائه میکنند؛ تصویری که در آن، از یک سو تشکیل خانواده و فراهم کردن زمینه ازدواج مورد تأکید قرار دارد و از سوی دیگر، کسانی که هنوز امکان ازدواج ندارند به عفت، صبر و خویشتنداری دعوت میشوند. در چنین الگویی، مسئولیت حفظ سلامت اخلاقی جامعه تنها بر دوش فرد نیست و خانواده، جامعه و افراد توانمند نیز در این مسیر وظیفه دارند.
منبع: کتاب سبک زندگی اسلامی براساس تفسیر نور، صفحات ۱۲۷ تا ۱۳۰.
نظر شما