مشروطه
-
مشروطه بعد از ۱۲۰ سال به روایت تصویر؛ وقتی عکسها سخن میگویند
سینمانمایشگاه عکس «مشروطه» با تمرکز بر رخدادهای شهر تبریز و نخستین دورههای مجلس شورای ملی، فرصتی برای تأمل در نسبت میان گذشته و امروز فراهم آورده است.
-
به مناسبت صدوششمین سالروز مرگ در زیرزمین با گلوله قزاقها
راز «آزادیستان»؛ شیخ محمد خیابانی، او تجزیهطلب بود یا میهنخواه؟ / روایت ظهور و سقوط روحانی تجددخواه
تاریخ ایرانصدوشش سال پیش در چنین روزی، شیخ محمد خیابانی، پیشوای آزادیخواه تبریز، در هیاهوی سیاسی دولت «آزادیستان» به خون نشست. مردی که از سنگر روحانیت تا کرسی مجلس مشروطه و خیابانهای تبریز، سودای ایرانی سربلند و آزاد را در سر داشت، امروز پس از گذشت بیش از یک سده، همچنان در میان روایتهای موافق و مخالف، سیمایی بحثبرانگیز اما تأثیرگذار از یک میهنپرست رنجدیده باقی مانده است.
-
علیرضا ملایی توانی نویسنده «زندگینامه سیاسی آیتالله طالقانی»
آیتالله طالقانی در برخی موارد از بازرگان نیز نواندیشتر و معتدلتر شد
تاریخ ایرانفضایی که طالقانی در آن به دنیا آمد و خانوادهای که در آن رشد کرد، تا حدودی سیاسی شده بود. خانواده او با مرحوم مدرس و شخصیتهای روحانی نواندیش آن دوره ارتباطاتی داشتند.
-
به مناسبت نودوهشتسالگی
نبرد بر سر خزانه؛ چگونه «بانک ملی» از دل بحرانهای مشروطه بیرون آمد؟
تاریخ ایرانتأسیس بانک ملی ایران، نقطه عطفی در گذار از اقتصاد وابسته به امتیازات خارجی به سوی نهادسازی بومی بود. این مسیر پرفراز و نشیب، از پیشنهادهای نافرجام در دوره قاجار تا بحرانهای مالی مجلس اول مشروطه و کارشکنیهای قدرتهای بیگانه را در بر میگرفت. این نوشتار به بازخوانی لایههای پنهان این مبارزه میپردازد؛ از نقش محوری مطبوعات و تجار تا مشارکت زنان در حمایت از این مطالبه ملی.
-
شورشیترین زن بازار تبریز
تاریخ ایرانداستان زینب پاشا سالهاست با روایتهایی از مبارزه، زنان مسلح و شورشهای نان بازگو میشود اما وقتی پای اسناد به میان میآید، مرز میان واقعیت تاریخی و روایتهای بعدی چندان روشن نیست.
-
نوید کلهرودی: «روشنفکری دینی» سروش شکست خورد / مجموعهای از ایدهها و تصورات ریشهدار از مشروطه تا امروز تداوم یافتهاند
اخبار کافه خبرنوید کلهرودی، دانشآموخته اندیشه سیاسی دانشگاه تهران، معتقد است برای فهم سرنوشت مشروطیت باید به «خیال اجتماعی» ایرانیان نگاه کرد؛ به مجموعهای از ایدهها و تصورات ریشهداری که از مشروطه تا امروز تداوم یافتهاند.
-
نوید کلهرودی: ریشه شکلگیری شورای نگهبان در تفکرات شیخفضلالله نوری است / او نگران تجدد بود
اخبار کافه خبرنوید کلهرودی در این گفتوگو از نگاه شیخ فضلالله به مشروطه و نگرانی او از پیامدهای تجدد سخن میگوید.
-
نگاهی به «روایت و تجدد در ایران معاصر» نوشته سیدرضا حسینی
روایتهایی که مشروطه را ساختند / این کتاب از نقش تخیل اجتماعی در شکلگیری اندیشه سیاسی میگوید
اخبار اندیشهروایت و تجدد در ایران معاصر در نهایت، مخاطب را به تأمل در پرسشهایی فراتر از دوره مشروطه دعوت میکند: آیا سیاستگذاریها و تصمیمهای سیاسی همواره عقلانیاند؟ روایتها چگونه شهروندان را اقناع میکنند؟ و حاکمان و کنشگران سیاسی چگونه با ساختن یا تکیهکردن بر روایتها، واقعیت اجتماعی را توضیح میدهند؟
-
ببینید| شاه را خدا برمیگزیند یا ملت؟/ ناسازهای در قلب مشروطه
اخبار کافه خبرنوید کلهرودی در این گفتوگو بر این است که «الهیات سیاسی جدید در ایران نتوانست مفاهیم ملت، قانون و نمایندگی را به صورت نظری تبیین کند و درنهایت قافیه را به الهیات سیاسی قدیم باخت.»
-
در گفتوگو به مناسبت صدوبیستسالگی مشروطه بررسی شد
نوید کلهرودی: مشروطه شکست خورد چون نتوانست از «شاه» عبور کند/ توجیه شیخ فضلالله نوری برای ایستادن کنار محمدعلیشاه، خیلی هم غلط نیست
تاریخ ایران۱۲۰ سال پس از انقلاب مشروطه، مسئله محدود کردن قدرت و جایگزین کردن حاکمیت قانون بهجای اراده فردی همچنان یکی از پرسشهای اصلی سیاست ایران است. نوید کلهرودی معتقد است ناکامی مشروطه را باید در تداوم «ایده شاهی» و ناتوانی نیروهای تحولخواه در ساختن بدیلی نظری و نهادی برای آن جستوجو کرد؛ الگویی که به باور او از قاجار تا پهلوی و جمهوری اسلامی به شکلهای متفاوت بازتولید شده است.
-
پارلمان علیه آزادی؟ / چرا روح «مشروطه» از قانونگذاریهای اخیر رخت بربسته است؟
تاریخ جهانپارلمان زمانی واقعاً در سنت مشروطه قرار میگیرد که فقط محل اعمال قدرت اکثریت نباشد، بلکه یکی از مهمترین ابزارهای مهار قدرت عمومی و حفاظت از حقوقی باشد که دولت، مجلس و حتی اکثریت نمیتوانند به دلخواه خود آنها را از انسان سلب کنند.
-
رازهای کتاب ممنوعه؛ چرا محمدرضا شاه دستور مصادره خاطراتِ مصطفی فاتح را صادر کرد؟
تاریخ ایرانمصطفی فاتح، چهرهای که شاه او را عامل بیگانه خواند و کتابش را توقیف کرد، در اثری ماندگار به کالبدشکافیِ سقوط تنها دولت ملیِ پس از مشروطه میپردازد.
-
آیا فرمانِ عزلِ مصدق قانونی بود؟
تاریخ ایرانآیا محمدرضا شاه پهلوی در چارچوب قانون اساسی مشروطه حق عزل محمد مصدق را داشت، یا فرمان او اقدامی برخلاف جایگاه تشریفاتی سلطنت بود؟ بررسی اصول قانون اساسی، عملکرد دولت مصدق و تجربه مشروطه ایران، پرسش پیچیدهای را پیش میکشد که پاسخ آن تنها با دوگانه «کودتا» یا «دولت قانونی» روشن نمیشود.
-
سند/ متمم قانون اساسی مشروطه با دستخط و امضای محمدعلیشاه
تاریخ ایرانبه مناسبت ۱۴ مرداد، بخشی از سند ۱۶ صفحهای متمم قانون اساسی مشروطه مشتمل بر ۱۰۷ اصل که در سال ۱۳۲۵ قمری به توشیح محمدعلیشاه رسید، از گنجینه آرشیو ملی ایران معرفی میشود.
-
سایه اقتصادینیا در نشست مجله سیاستنامه بررسی کرد
از حماسهسازی تا شعر صلح/ ریشه ادبیات دفاع مقدس در مشروطه و اشغال ایران توسط متفقین
اخبار اندیشه اقتصادینیا در این نشست با تبیین پیوند عمیق و زبانی میان «شعر انقلاب» و «شعر جنگ»، نشان داد که استعارههای محوری ادبیات دفاع مقدس ریشه در سنتهای شعری مشروطه و دوره اشغال ایران توسط متفقین دارند. وی با رد یکدست بودن ادبیات جنگ، آن را به دو جریان «رسمی-ترویجی» برای تهییج و افکارسازی، و «نقادانه-انسانی» متمرکز بر ویرانی، سوگ، مهاجرت و فقر تقسیم کرد. در نهایت، اقتصادینیا با تحلیل تغییر لحن ادبیات از حماسه به تردید در سالهای پایانی و پیدایش «شعر صلح» پس از پایان نبرد، تاکید کرد که آثار و پیامدهای روانی و اجتماعی جنگ هرگز محدود به جغرافیای جبههها نبوده و تا سالها در حافظه جمعی جامعه باقی میماند.
-
هدف میرزای نائینی در مشروطیت، مهار استبداد قاجار و حاکمیت قانون بود
اخبار دینمیرزای نائینی هدف علمای دین از حمایت از مشروطه را مهار استبداد شاهان قاجار، حاکمیت قانون، تحقق عدالت و کوتاه کردن دست بیگانگان میدانست.
-
عکس/ جشن مشروطهخواهان در سفارت انگلستان برای سالروز تولد مظفرالدینشاه
تاریخ ایراندر توضیح عکس نوشته شده: جشن مولود اعلیحضرت مظفرالدینشاه در سردر سفارت انگلیس زمانی که ملت در آنجا متحصن بودند به جهت مشروطیت.
-
مشروطه ناتمام است؛ اگر همچنان نسل زد را زیر فرش جارو کنیم
تاریخ ایراناگر مشروطه هنوز پروژهای ناتمام است، شاید نخستین گام برای تکمیل آن این باشد که به جای سخن گفتن از مردم، به خود مردم گوش بدهیم؛ حتی وقتی سخنشان با آرمانهای ما همخوان نیست.
-
فرمانروایی به مثابه امر بشری ماندگارترین دستاورد جنبش مشروطه!
اخبار اندیشه شاهان قاجار اگرچه اعتبار معنویِ همتایان صفوی خود را نداشتند، اما همچنان در تواریخ و اندرزنامهها، با صفاتی فرا انسانی ستایش میشدند و از آنها با عنوان سایه خداوند بر روی زمین یاد میشد. اما مشروطه، گسل بزرگی بر این دیدگاه ها ایجاد کرد. برای اولین بار در ایران، اقتدار شاه محدود شد و او از مقام شامخ فرازمینی فروافتاد. اصل ۴۴ قانون اساسی مشروطه، شاه را از هرگونه مسئولیت اجرایی محروم کرد و آن را به کابینه سپرد.
-
مشروطه از نگاه دیپلماتهای روسی
تاریخ ایرانمجموعه دوجلدی «کتاب نارنجی» گزارشهایی را گرد آورده که وزارت خارجه روسیه تزاری درباره تحولات ایران در سالهای انقلاب مشروطه تهیه کرده است. گزارشها از زمان امضای فرمان مشروطیت در سال ۱۲۸۵ آغاز میشوند و تا پنج سال بعد، یعنی ۱۲۹۰، ادامه پیدا میکنند.
-
احمد مسجدجامعی: مشروطه مسئله امروز ماست/ علی بهرامیان: از دل ایده شکست مشروطیت، ایدئولوژیهای ویرانگری سربرآورد
تاریخ ایرانکاظم موسوی بجنوردی: اساس جنبش مشروطیت را میتوان پاسخی به عقبماندگی ایران و آغاز کوششها به جانب ترقی جامعه دانست و این تکاپو تا امروز همچنان ادامه یافته است.
-
در نشست تخصصی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بررسی شد؛ «مشروطه و اندیشه توسعه در ایران»؛ بازخوانی یک پرونده ۱۲۰ ساله
محقق داماد از شیخ انصاری تا مونتسکیو گفت؛ آیا ریشه مشروطیت و تفکیک قوا در فقه شیعه بود؟ / معمای ۱۲۰ ساله؛ چرا قطار توسعه ایرانیان هنوز به مقصد نرسیده
اخبار اندیشهداریوش رحمانیان: تاریخ جریان تنظیمات و اصلاحگرایی، دولتزده است و با غیبت مردم همراه است و تجدد ایرانی گرفتار یک آفت مهلک شده است که همانا گرفتاری در کلانروایت دولت است. مصلحان ما در فکر ساختن دولت نیرومند هستند و نه مردم نیرومند. چرا برنامههای توسعه ما باید دولتزده باشد؟ بنیاد و بیخ توسعه یک کشور مردماند و مردممحوری و مردمبنیادی و مردمپایهای باید در اندیشه توسعه ایران جای میگرفت چنانکه انقلاب مشروطه گفتمان مردمباور و مردمگراست.
-
تجدیدِ عهد با خاطراتِ نوستالژیک!
نقدی بر سخنانِ هاشم آقاجری در نشست «بازخوانی مشروطه»
تاریخ ایرانبه نظر میرسد نگرشی که آقاجری دارد، برآمده از همان نگرشی است که برایِ نمونه در آبان ۱۳۵۸ منجر به اشغالِ سفارتِ آمریکا شد.
-
محمد بیطرفان در نشست «بازخوانی مشروطه در افق ایران امروز» خانه اندیشمندان علوم انسانی
شهر را باید شهروند اداره کند/ مردم ایران عمل خلاف قانون را زرنگی می دانند/ گذار از استبداد به دموکراسی؛ تولد شهروند ایرانی
اخبار اندیشهچرا ما شهر مدرن نداشتیم؟ زیرا شهر مدرن با مشارکت مردم شکل میگیرد. وقتی مشارکتی وجود نداشته باشد و مردم نمایندهٔ خود را انتخاب نکنند، نسبت به اتفاقاتی که در شهر میافتد حسیاست خاصی نخواهند داشت. کما اینکه امروزه هم این حساسیت در میان بسیاری از شهروندان وجود ندارد و اگر اتفاق خلاف قانونی بیفتد، آن را به زرنگی نسبت میدهند...اگر ما مشارکت نکنیم و خودمان را کنار بکشیم، وضعیت همین میماند؛ همان گرهای که ۱۲۰ سال پیش باز نکردیم و تا به امروز هم باز نشده است. باید شهر بهگونهای باشد که شهروند آن را اداره کند.
-
در نشست تخصصی «بازخوانی مشروطه در افق ایران امروز» مطرح شد
«ایران متعلق به همه ایرانیان است»؛ درس فراموششده مشروطه برای امروز / از بیاعتمادی و فساد تا مهاجرت نخبگان همچنان باقی است
تاریخ ایرانعلیرضا ملایی توانی در نشست «بازخوانی مشروطه در افق امروز» مشروطه را نه فقط یک رویداد تاریخی، بلکه نخستین پاسخ جدی ایرانیان به مسئله مدرنیته و راهی ناتمامِ آزادی خواند.
-
در نشست «بازخوانی مشروطه در افق ایران امروز»
هاشم آقاجری: ۱۲۰ سال پس از مشروطه همچنان در تعلیق بین رعیتبودگی و شهروندی هستیم/ انقلاب ۵۷ محصول منطقی کودتای ۲۸ مرداد بود
تاریخ ایرانسیدهاشم آقاجری در نشست «بازخوانی مشروطه در افق ایران امروز» با تأکید بر اینکه «مشروطیت، پروژهای ناتمام است»، گفت ایران پس از ۱۲۰ سال هنوز از ایده شهروندی به واقعیت آن گذر نکرده و همچنان در تعلیق میان رعیتبودگی و شهروندی مانده است. او با بازخوانی نسبت مشروطه، دولت و جامعه، ریشه بسیاری از بحرانهای امروز ایران را در ناتمامماندن همان پروژه تاریخی دانست.
-
در مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی
نشست تخصصی «مشروطه و اندیشۀ توسعه در ایران» برگزار میشود
تاریخ ایراندر این نشست که اسماعیل شمس دبیر علمی آن است، کاظم موسوی بجنوردی، منصوره اتحادیه، مصطفیٰ محقق داماد، احمد مسجدجامعی، علی بهرامیان، نصرالله صالحی، سیمین فصیحی، داریوش رحمانیان، اسماعیل حسنزاده، حسن حضرتی، علیرضا ملایی توانی، عباس قدیمی قیداری، جواد مرشدلو و گودرز رشتیانی سخن خواهند گفت.
-
خوانشی تحلیلی بر کتاب «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟»
علی میرسپاسی و گذر از «افسانه ملی حقارت» و چرخه عقب ماندگی/ بازخوانی مدرنیته ایرانی / چرا باید پرسش تاریخی ایرانیان تغییر کند؟
اخبار اندیشهپس چه اتفاقی افتاد؟ روایتی متعادل و حتی مثبت، در گذر زمان- بهویژه از دوران پهلوی به بعد- به «افسانهی ملی حقارت» تبدیل شد. و هرچه بیشتر تکرار شد، ما را بیشتر در «لحظهی عباسمیرزایی» حبس کرد: لحظهای ابدی از پرسیدن «چرا عقب ماندیم؟» بدون یک قدم حرکت به جلو. نکتهی اصلی برای میرسپاسی این نیست که آیا آن گفتوگو رخ داد یا نه. پرسش او عمیقتر است: چگونه یک روایت تاریخی به ابزار بازتولید مداوم احساس حقارت تبدیل میشود؟ آن هم دربارهی مردی که در عمل سیاسیاش- اعزام محصلان به اروپا، اصلاح ارتش، و بنیانگذاری راههای نوسازی- نمونهی کنشگری خردمندانه بود، نه انفعال.
-
نامههایی که از جنایات روسها در تبریزِ یک قرن پیش پرده برمیدارند
تاریخ ایران«نامههایی از تبریز» مدت زیادی از تاریخ مشروطیت را دربرنمیگیرد، ولی بادقت زیاد به ذکر جزئیات وقایع یکی از بحرانیترین ادوار مشروطیت در تبریز میپردازد. این نامهها در بحبوحه یاس و ناامیدی و در روزهای تاریک اشغال روسها نوشته شده است.
-
نظام کسب و کار، مقوم تقویت مدیریت قاجاری
استبداد خیرخواه خطرناک تر از استبداد شرور/ دلیل اصلی شکست ایران در توسعه؛ کسبوکارهای ما «مشروطه» نمیشوند/ دربار قاجار در شرکت های خصوصی ایران
اخبار اندیشهگروه اندیشه: مرتضی امیرعباسی روانکاو برند، در مقاله ای که در اختیار خبرگزاری خبرآنلاین قرار داده، نشان می دهد که چگونه موسسات مدرن ایرانی، هنوز در دوره استبداد صغیر قاجار طی طریق می کنند و قبل از یک شرکت مدرن دربار قاجار را به ذهن متبادر می سازند. از این جا معلوم می شود که چرا در ایران توسعه و قانون حاکم نمی شود. از نظر امیرعباسی در بسیاری از سازمانهای ما، مرز میان ساختار و شخص کاملاً از بین رفته است. اغلب شرکتها یک «حضرت مؤسس» دارند که خود را همزمان قانونگذار، مجری، دادرس و حتی مفسر سلیقه میداند. از رنگ پیک موتوری و لوگو گرفته تا استراتژیهای کلان، همهچیز باید از فیلتر ارادهی مبارک ایشان بگذرد. در چنین فضایی، بدنه کارشناسی دیگر سرمایه انسانی متخصصی که توسعه ایجاد کند نیست؛ آنها به فراشباشیان مدرن و عملهاکرهای تنزل پیدا میکنند که فقط منتظرند تا فرمان ملوکانه صادر شود و چشم بگویند.