۷ نفر
۷ بهمن ۱۳۹۷ - ۱۳:۲۰
اخذ عوارض استفاده از تونل شهری، سیاستی منصفانه یا ظالمانه؟

پرداخت عوارض عبور و مرور برای تهرانی ها موضوعی تازه نیست و ساکنان این شهر با آن آشنایی دیرینه دارند.

تهران شناس نامی، جعفر شهری حکایت می کند که در روزگاری نه چندان دور که تهران حصار و دروازه هایی داشت و ورود به شهر و حتی خروج از آن مانند امروز بی حساب و کتاب نبود، ماموران «نواقل» که در در دروازه های شهر مستقر می شدند، وظیفه داشتند از بار و مرکب مسافران عوارض بگیرند. دولت غالبا عواید دروازه ها را به اجاره واگذار می کرد و به قول امروزی ها، این کار را بیرون سپاری کرده بود. تا همین چند وقت پیش هم برای استفاده از بزرگراه تهران-کرج باید عوارض پرداخته می شد و همچنان برای استفاده از بزرگراه هایی چون پردیس، ساوه و قم پرداخت می شود. در یک دنیای خیالی همه چیز می تواند مجانی باشد اما دنیای واقعی عرصه کمبودها و محدودیت هاست.

ظرفیت پراید بیشتر از ۵ نفر نیست، البته شاید ۸ نفر هم بتوانند سوارش شوند اما مسافران دیگر نباید انتظار کیفیت سواری و ایمنی داشته باشند. خیابان ها، بزرگراه ها، پل ها و تونل های شهری هم همین وضعیت را دارند. از مسوولان ترافیک شهر انتظار می رود با سیاست ها، برنامه ها و ابزارهای مناسب، ترافیک یا آمد و شد شهری را مدیریت کنند. یکی از این ابزارها «قیمت گذاری راه» Road pricing یا هزینه استفاده از راه و مسیر است که می توان در تعبیری خودمانی آن را «عوارض راه» بنامیم. این عوارض، هزینه های مستقیمی هستند که برای استفاده از راه ها و مسیرها مانند بزرگراه ها و تونل ها دریافت می شوند. این عوارض برای تحقق اهدافی چون تامین مالی زیرساخت های حمل و نقلی، یا به عنوان ابزار مدیریت تقاضای سفر برای کاهش ساعت پیک رفت و آمد و ترافیک همراه آن یا دیگر پیامدهای منفی همراه با سفر جاده ای مانند آلودگی هوا و انتشار گازهای گلخانه ای وضع می شوند. از همین رو اگر شهرداری تهران به دنبال بهبود وضعیت ترافیک شهر باشد یکی از ابزارهایی که می تواند استفاده کند، عوارض راه است. البته از آن جایی که عموما سیاست مداران ما برای جلب محبوبیت وعده های خیالی ارزانی و فراوانی داده اند، طرح بحث اخذ عوارض و هزینه بیشتر در روزگاری هم که مردم زیر فشار گرانی و تورم هستند، شجاعت زیادی می طلبد.

اما واقعیت این است که تا ابد به بازی جلب رضایت همگان به هزینه نابودی شهر و منابع آن نمی توان ادامه داد و باید مدیران شهری مردم را در جریان واقعیت های اداره شهر و هزینه های سنگین آن قرار دهند. همچنین انصاف نیست که حقوق گروه هایی مانند کودکان، عابران پیاده، دوچرخه سواران و استفاده کنندگان از حمل و نقل عمومی به سبب اولویت وسایل نقلیه شخصی پایمال شده و مورد بی توجهی قرار گیرد. در حال حاضر گروه های معموال کم درآمدی که از حمل و نقل عمومی مانند اتوبوس و مترو استفاده می کنند بدون هیچ پرسشی هزینه های استفاده از آن ها را پرداخت می کنند اما زمانی که همین مساله برای خودروهای شخصی طرح می شود، آن چنان اعتراضات بالا می گیرد که معمولا طراحان سیاست ها و برنامه های جدید مانند اخذ عوارض استفاده از تونل و بزرگراه از ترس، حرف های خود را پس می گیرند. در حالی که تمامی تجهیزات و تاسیسات ترافیکی شهرداری با بودجه عمومی ساخته و نصب شده و این از انصاف دور است که از گروهی که هزینه و آلودگی کمتری تولید می کنند مانند مسافران مترو، هزینه دریافت و از گروهی دیگر که آلودگی و مشکل بیشتری را برای شهر ایجاد می کنند مانند صاحبان خودروهای شخصی، هزینه ای دریافت نکرد. تجربه شهرهایی مانند لندن یا استکهلم که خواسته اند ترافیک خود را مدیریت کنند نشان می دهد که یکی از ابزارهای موثر تغییر رفتارهای ترافیکی و تشویق مردم به استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی، پیاده روی و دوچرخه سواری، دریافت هزینه های ترافیکی از خودروهای شخصی در قالب طرح های محدوده ترافیک است.

شهرهای بزرگ دنیا اکنون به دنبال اهدافی چون تغییر رفتار استفاده از وسایل نقلیه موتوری شخصی به انتخاب هایی چون پیاده روی، دوچرخه سواری و حمل و نقل عمومی هستند. ماشین سوارهای شخصی باید بپذیرند که دوران سروری آن ها به پایان رسیده، آن ها دیگر در اولویت نیستند، موضوعاتی چون ایمنی مسیر، فضای شهری، اولویت حمل و نقل عمومی، عابران پیاده و دوچرخه سوارها اهمیت بیشتری نسبت به آن ها دارند. تاکنون شهر هزینه های زیادی برای خودروهای شخصی کرده است، ساخت انواع بزرگراه ها، پل ها و تونل ها نمونه ای از این هزینه های هنگفت است.

در حال حاضر تونل های شهری مسیرهای اختصاصی خودروهای سواری هستند، اتوبوس ها، دوچرخه سوارها و موتورسوارها نمی توانند از آن ها استفاده کنند و از انصاف دور است که تسهیلات خاصی برای تنها یک گروه از شهروندان به شکل مجانی تامین شود.

از همین رو در کشورهای زیادی استفاده از تسهیلات خاص را همراه با پرداخت هزینه کرده اند. برای مثال کشورهایی مانند آمریکا، آفریقای جنوبی، بریتانیا، ایرلند، استرالیا، بلژیک، هلند، آلمان، مالزی و هنگ کنگ در شهرهای بزرگشان، عبور از بیشتر تونل های شهری همراه با پرداخت عوارض است. در آمریکا از معروفترین تونل های شهری می توان به تونل بروکلین-بتری اشاره کرد که هزینه استفاده از آن برای خودرو ۸.۵ دلار و برای موتورسیکلت ۳.۵ دلار است و آن هایی که عضو سامانه الکترونیک پرداخت عوارض هستند برای خودرو ۵.۷۶ دلار و برای موتور سیکلت ۲.۵۱ دلار می پردازند. در نیویورک هفت تونل شهری هستند که استفاده از آن ها با پرداخت عوارض ممکن است. البته در دورانی که با شهروندانی آگاه سروکار داریم، باید روش های مدیریتی کهنه را به دور بریزیم که یکی از آن ها سیاست گذاری ها و تصمیم گیری های یک طرفه و ناگهانی است. بهترین و کارشناسی شده ترین تصمیمات هم اگر در موردش اطلاع رسانی نشده باشد و پیشتر از فیلتر نقد و مباحثه عمومی عبور نکرده باشد، قربانی موج مخالفت و اعتراض های احساسی خواهد شد و از آن جایی که بوروکراسی محافظه کار است از آن ها عقب نشینی خواهد کرد.

برای مثال باید تصمیم گیران موضوعات زیر را در تصمیمات ترافیکی شان توضیح دهند: شفافیت در باره عوارض دریافتی و چگونگی هزینه کرد آن برای بهبود و نگهداری تاسیسات و ابزارها، تاثیر آن در افزایش ظرفیت حمل و نقل عمومی، تشریح دستاوردها و پیامدهای مثبت طرح مانند کاهش ترافیک، بهبود کیفیت هوا، مدیریت بهتر ترافیک، تامین هزینه های نگهداری تاسیسات و تجهیزات شهری و البته پیامدهای به ظاهر منفی آن مانند افزایش هزینه های استفاده از خودروهای شخصی. زمانی که اجماعی نسبی در باره درستی تصمیمی به دست آمده باید بدون ترس و با شجاعت آن را پیاده کرد. شاید اشکال مدیران ترافیک شهری ما این است که به ابعاد اجتماعی تصمیم گیرهای خود بی توجهند و فقط به ملاحظات فنی و اقتصادی فکر می کنند. مردم نشان داده اند اگر به نکات و مسائل آن ها در تصمیم گیری توجه شود مانند معافیت ها برای رانندگان خودرهای عمومی چون تاکسی و درستی تصمیمی را بپذیرند در پرداخت هزینه های آن شراکت خواهند کرد.

* جامعه‌شناس

کد خبر 1226283

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 6 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 9
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 1
  • IR ۱۴:۲۰ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
    1 0
    مطابق معمول دوستان خلط مبحث مي نمايند در جاهايي كه در كشور هاي ديگر عوارض اينچنيني گرفته مي شود براي تونلها و راههايي است كه توسط بخش خصوصي ساخته شده و بخاطر خدمات اضافي كه شهروند استفاده مي كند پولي مي پردازد نه براي خدمتي كه پول ان بصورت عوارض، ماليات و يا مجوزهاي مختلف، فروش زميني كه براي پارك در نظر گرفته شده بود ، و موارد مانند آن هزينه ان قبلا از مردم اخذ شده است يعني از بودجه عمومي و پول همين مردم ساخته شده است. در اين موارد اخذ پول براي يك خدمت عمومي بي معني است حتي اگر بنفع پاكيزگي هوا و مواردي از اين دست باشد.
  • IR ۱۴:۲۳ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
    2 0
    واقعیت اینه که عرضه نداری بکش کنار و پیاده شو لطفا
  • FR ۱۴:۲۵ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
    2 0
    شهرداری ابتدای ایجاد هر محله ای عوارض آسفالت کردن هر کوچه پس کوچه ای را می‌گیرد و از همه چیز در آن کوچه در چند مرحله تا ابد عوارض نوسازی می‌گیرد سپس از بودجه دولت مرکزی هم پول می‌گیرد سپس مثلا بابت فرودگاه روی هر بلیط پول می‌گیرد و در حالیکه همه چیز از جیب مردم احداث شده شما جوری نوشتید که انگار بخش خصوصی سرمایه گذاری کرده و همه دارن مجانی استفاده می‌کنند
  • NL ۱۵:۲۴ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
    1 0
    در کشور های دیگر اون تونل ها و بزرگراه ها با سرمایه بخش خصوصی ساخته شده نه با پول مردم،شما چرا پول گرفتن را از بقیه یاد میگیرید و ارائه خدمات به روز و استاندارد را یاد نمیگیرید
  • NL ۱۵:۲۵ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
    1 0
    برای دریافت عوارض یک شرکت باید تونل را اجاره کنه معلوم نیست اون شرکت مال کدام اقازاده هست
  • NL ۱۵:۲۷ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
    1 0
    فقط یک مرفه بی درد از افزایش قیمت سوخت و دریافت عوارض بیشتر از مردم حمایت میکنه
  • NL ۱۵:۳۵ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
    1 0
    اون نیویورک که مثال میزنی 26 خط مترو و همچنین بیشتر از 256 خط اتوبوس رانی و ناوگان تاکسیرانی قوی داره بعدش در نیویرک به دلیل عدم وجود جای پارک و داشتن سیستم حمل و نقل قوی مردم از سیستم حمل نقل عمومی استقبال کردند نه اینجا که تا یک بارون میزنه همه تاکسی ها دربست میرند، اونجا تاکسی ها تاکسی متر دارند و با میل راننده کرایه مشخص نمیشه بعدش در مورد عوارض که گفتی اون 8.5 دلار معادل حدود 40 دقیقه کار یک کارگر ساده هست که اگر اون کارگر هر 30 روز هفته را با ماشین سر کار بره فقط 10 درصد حقوقش را برای عوارض داده
  • IR ۱۷:۵۳ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
    0 0
    اول از همه این آقا به این پرسش پاسخ بده چرا شهرداری به هیات ها ی مذهبی کمک مالی می‌کنه مگر نهادهای دیگه نیستند . وضعیت کارمندان نامريی شهرداری چی شد و املاک شهرداری که بذل و بخشش میشه آیا بهتر نیست که با ریشه کن کردن فساد در شهرداری هزینه ها رو کاهش بدید و میلیاردها پول رو صرف خدمات شهری کنید با این وضعیت فجیع در شهرداری اگر سر هر کوچه هم عوارضی بزارید بازم پول کم میارید
  • محمد IR ۱۲:۰۴ - ۱۳۹۷/۱۱/۰۸
    0 0
    اینکه از پول خود مردم جاده ساخته بشه و البته وظیفه اشون هم هست که بسازند و باز پول دریافت کنند ظالمانه ترین منطق ممکنه. در ضمن سیاست گزاری های غلط و عدم مدیریت صحیح منجر شده تا تهران به یک رشد سرطانی برسد و جمعیت آن به زودی به بیست میلیون نفر هم خواهد رسید. هزاران دانشگاه در این شهر تاسیس شده و اکثر فارغ التحصیلان دیگر به شهر خودشان برنمیگردند. چرا باید از شهرستانها سرباز گرفته بشه که اونها هم اکثر مایل به بازگشت به شهر خودشان نیستند. مسائل مختلف دیگری هم دخیل هست مثل توسعه یافتگی و برند سازی برای سایر شهرها. چه اقدام موثری انجام شده؟