چرا با واژه‌های فرهنگستان شوخی می‌کنند؟

ایسنا نوشت: مصطفی عاصی معتقد است، در واژه‌گزینی برای واژه‌های عمومی باید دقت بیشتری شود تا مورد پسند مردم باشد و جنبه شوخی پیدا نکند.

استاد پژوهشگاه علوم انسانی و رئیس پیشین انجمن زبان‌شناسی ایران درباره واژه‌هایی که اخیرا توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی جایگزین شده‌اند و شوخی‌هایی که در فضای مجازی با آن‌ها می‌شود اظهار کرد: اصولا ما ملت شوخ‌طبعی هستیم و مردم در همه زمینه‌ها با نگاه طنز به مسائل نگاه می‌کنند، در نتیجه این فقط خاص واژه‌های فرهنگستان نیست، بلکه ما در زمینه‌های دیگر هم می‌بینیم که مردم خلاقیت نشان می‌دهند و لطیفه و شوخی درست می‌کنند و به کار می‌برند. این خصلت ایرانی است.

او افزود: اما نکته دیگر این است که مردم گاهی اوقات فراموش می‌کنند که این شوخ‌طبعی را کجا باید به کار برد. شوخی کردن با مسائل جدی شاید باعث از بین رفتن اهمیت‌شان شود. یکی از این مسائل جدی به نظر من بحث زبان فارسی به‌عنوان زبان مشترک، رسمی و ملی ما است؛ این را یا قبول داریم یا نداریم. فکر می‌کنم به جز افرادی که نگاه خیلی خاص دارند، اغلب پذیرفته‌ایم که زبان فارسی یک عامل بزرگ فرهنگی و در حقیقت ابزاری برای احراز هویت ما در جهان است.

عاصی زبان فارسی را یکی از مهم‌ترین عوامل وحدت، انسجام و تداوم فرهنگ ما در طول تاریخ دانست و گفت: اگر به اهمیت زبان فارسی توجه کنیم، آن وقت زیاد درست نمی‌بینیم که درباره آن شوخ‌طبعی به خرج دهیم. از سوی دیگر، اگر قبول داشته باشیم که زبان فارسی زبان مشترک همه ایرانیان و اقوام این سرزمین با زبان‌های مادری‌ گوناگون است و برای بیان مفاهیم علمی، آموزش در سطح مدارس و دانشگاه به زبانی رسا و توانا نیاز داریم، آن‌گاه برای توانمندسازی و غنای واژگان آن نیز اهمیت بیشتری قائل خواهیم شد.

این زبان‌شناس سپس با بیان این‌که هر زبانی همیشه با توجه به نیازهای اهل زبان و خواست و تلاش کاربران آن زنده مانده و رشد می‌کند، اظهار کرد: در طی قرن‌ها و در مقاطع مختلف، اهل فرهنگ، ادب و اندیشه برای اعتلای زبان فارسی تلاش کرده‌اند. تنها در دوره فارسی نو که از بیش از هزار سال پیش آغاز شده تا به‌امروز، بزرگانی در عرصه علم و ادب کمر به زنده‌نگه داشتن و گسترش زبان فارسی بسته‌اند. از فردوسی، ناصرخسرو، غزالی و شاعران و نویسندگان بزرگ دیگر تا دانشمندانی مانند بوعلی سینا و ابوریحان که خدمات‌ زیادی به غنای زبان فارسی و رشد واژگان علمی آن کرده‌اند. روندی که تا کنون ادامه یافته‌است و اتفاقاً امروزه اهمیت بیشتری نیز پیدا کرده است. نخست به دلیل این‌که ما در دورانی هستیم که سرعت پیشرفت علوم بسیار زیاد شده است و در تمام زمینه‌های علمی مفاهیم، واژه‌ها و اصطلاح‌های جدید به وجود می‌آید و هر زبانی ناچار است واژه‌هایی برای بیان آن‌ها بسازد و به کار برد؛ ما هم باید برای فارسی چنین کاری کنیم. دیگر آن‌که گسترش و پیشرفت‌های چشم‌گیر فناوری اطلاعات و شبکه‌ها و ابزارهای نوین ارتباطی و پیدایش رایاسپهر شرایط تازه و فرصت بی‌مانندی را برای بالندگی و جهانی شدن زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون به‌وجود آورده که ما نیز با بهره‌گیری عالمانه و هوشمندانه می‌توانیم زبان فارسی را به جایگاه شایسته و درخور آن در جهان برسانیم.

او ادامه داد: اهل زبان و کسانی که به‌خصوص با ادبیات و زبان‌شناسی آشنا هستند، بیشترین سهم را می‌توانند در این زمینه داشته باشند. و این‌جاست که به واژه‌گزینی نیاز پیدا می‌کنیم؛ واژه‌گزینی کاری است که به عهده فرهنگستان گذاشته شده و وظیفه اصلی فرهنگستان یافتن واژه‌های مناسب برای مفاهیم علمی است. حجم واژه‌های تخصصی علمی و فنی نسبت به واژه‌های عمومی با کاربرد روزمره بسیار بیشتر است. البته در واژه‌گزینی برای واژه‌های عمومی باید دقت بیشتری شود تا مورد پسند مردم باشد و احتمالاً جنبه شوخی پیدا نکند و مردم نسبت به آن‌ها حساسیت نداشته باشند. در مورد واژه‌های علمی اصلاً چنین نیست. واژه‌های علمی به وسیله متخصصان و در مجامع علمی و در منابع و نوشتگان علمی به کار می‌رود و مشکلی ندارد. در همه رشته‌های علمی مجموعه‌ای از اصطلاحات و واژه‌های علمی (یا ترمینولوژی) داریم که به‌شکلی قاعده‌مند و منظم (سیستماتیک) ساخته می‌شوند و به‌راحتی به کار می‌روند.

مصطفی عاصی درباره راهی که واژه‌های گزینش‌شده جدی گرفته شده و به کار برده شوند نیز گفت: این واژه‌هایی که بیشتر مورد شوخ‌طبعی مردم قرار می‌گیرد، واژه‌های عمومی است که کاربرد همگانی دارد. یکی از راه‌هایی که می‌شود کاری کرد تا این واژه‌ها جدی گرفته شوند این است که فرهنگستان یا کسان دیگری که به صورت آزاد و مستقل واژه‌سازی یا واژه‌گزینی می‌کنند بکوشند واژه‌های عمومی را خوش‌آوا، خوش‌ساخت و تا جای ممکن شفاف برگزینند تا مردم به راحتی آن‌ها را بپذیرند. اما بسیار مهم است که توجه داشته باشیم در کار واژه‌گزینی در یک سو متخصصان و زبان‌شناسان و ادیبان هستند که واژه‌های برابر یا معادل را از منابع غنی زبانی و فرهنگی موجود پیدا می‌کنند یا خود می‌سازند و باید بیشترین کوشش را بکنند تا واژه‌های مناسب و مقبول با به‌کارگیری همه قواعد و سازوکارهای ساختمان زبان بسازند. در سوی دیگر مردم هستند. اگر اصل واقعیت زبان و احترام به فرهنگ ملی نزد مردم اهمیت داشته باشد، واژه‌گزینی را به عنوان یک نیاز فرهنگی می‌پذیرند و دیگر با آن شوخی نمی‌کنند بلکه از آن پشتیبانی هم می‌کنند.

او در توضیح بیشتر بیان کرد: اگر عزم جدی برای واژه‌گزینی و تقویت زبان فارسی وجود داشته باشد، مردم به راحتی واژه‌ها را می‌پذیرند، از آن‌ها استقبال می‌کنند و هیچ مشکلی هم با آن‌ها ندارند. اما اگر این عزم جدی نباشد یا اهمیت این موضوع درک نشود، نمی‌توان انتظار بیشتری داشت. وجود فضای علمی و جوّ سالم و محترمانه فرهنگی نیز می‌تواند نقد منصفانه و سازنده را جایگزین شوخی و تمسخر کند. در چنین فضایی داوری‌ها بر پایه معیارهای منطقی و همراه با خردورزی خواهد بود و واژه‌گزینی  امری ملی و فراتر از سوگیری‌های فردی، سلیقه‌ای و غرض‌ورزی شخصی دانسته شده، همه مردم دلسوزانه در آن شرکت خواهند کرد.

۲۴۱۲۴۱

کد خبر 1392535

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 0 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 17
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 3
  • IR ۰۹:۴۲ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    52 3
    اصلاً با شما شوخی نداریم. این واژه های ناآشنا و بی مفهوم را وارد زبان فارسی نکنید فقط برای اینکه بگید کاری انجام داده ایم
    • IR ۱۱:۵۶ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
      4 39
      کنار گود نشستن و حذفی اندیشیدن و نظر دادن که چاره کار نیست. این گونه نظر دادن در باره فرهنگستان و اعضای آن دور از جوانمردی است.
    • IR ۱۲:۱۶ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
      53 1
      وقتی این به اصطلاح فرهنگستان زبان ، دو پاراگراف بیانیه داد هفته پیش درباره واژه های جدیدش، من شمردم در دو پاراگرافش 40 کلمه عربی پیدا کردم. وقتی درک اینها از زبان بیگانه ، فقط زبان های غربی مثل انگلیسی و فرانسه است، و زبان عربی را گاهی از زبان فارسی هم عزیزتر میدانند و در واژه سازی حتی از کلمات عربی استفاده میکنند!! ما مردم این به اصطلاح فرهنگستان را پاسدار زبان خود نمیدانیم و نتیجه اش هم این میشود هر بار کلمه سازی میکنند با موجی از تمسخر مواجه میشوند. اینها به فکر زبان فارسی نیستند، به فکر منافع سیاسی هستند. اینها اگر فکر زبان فارسی بودندف در چهار کلمه «فرهنگستان زبان و ادب فارسی»، دو کلمه اش یعنی نصفش عربی نبود. ادب کلمه عربی است و فارسی هم عربی شده کلمه پارسی است!
  • IR ۰۹:۵۷ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    38 1
    چون در سال کلی پول از بیت المال میگیرن تا یه مشت کلمات مسخره تحویل بدن و به هیچ جا هم پاسخگو نیستن
  • IR ۱۰:۰۶ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    29 3
    واژه بی معنی ومن دراوردی واقعا خنده داره
  • IR ۱۱:۵۳ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    36 2
    اکثر واژه های که جایگزین شده اند اصلاً توسط مردم استفاده نمی شوند مثل رایانه یا بالگرد که هنوز هم کامپیوتر و هلی کوپتر مورد استفاده قرار می گیرد. جایگزینی واژه های علمی مثل پاندمی و تقسیم میتوز و ... کاملاً اشتباه و در واقع قطع ارتباط دانش آموزان و دانشجویان با منابع علمی بین المللی است.
    • IR ۱۴:۱۲ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
      6 17
      با این استدلال نبایدهیچ کوششی برای پاسداری از زبان فارسی کرد.خدا بیامرز صادق هدایت واژه پیشنهادی"باشگاه" را توسط فرهنگستان به جای" کلوب" ریشخند می کرد.
  • IR ۱۱:۵۹ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    7 1
    اکثر واژه هایی که جایگزین شده اند اصلاً بوسیله مردم استفاده نمی شوند مثل رایانه یا بالگرد که هنوز هم کامپیوتر و هلی کوپتر مورد استفاده است. در مورد واژه های علمی مثل پاندمی و تقسیم میتوز و ... جایگزینی کاملاً اشتباه و در واقع قطع امکان ارتباط دانش آموزان و دانشجویان با منابع علمی بین المللی است.
  • IR ۱۳:۱۵ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    11 5
    به نظرم واژه های خوب انتخاب شده فدای تعدادی واژه بد شده اند
  • حسین IR ۱۳:۲۲ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    18 1
    تمام فعالیت فرهنگستان زبان فارسی خارج نمودن واژه های انگلیسی واروپایی از زبان فارسی است که درآنهم موفق نبوده است در حالیکه می بینیم واژه های عربی در زبان فارسی جولان می دهند وهرروز از روز پیش تعدادشان بیشترمی شود.دانشمندان محترم فرهنگستان که با واژه های فارسی آشنا هستندوقتی در نوشتارشان از تعداد زیادی لغات عربی استفاده می کنند از مردم عامی چه گله ای دارند؟فرهنگستان اگر می خواهد نگهبان زبان پارسی باشد واز زبان پارسی پاسداری کند باید یک دفتر نمایندگی در صدا وسیما ویک نماینده در کلیه رسانه ها داشته باشد تا کلیه نوشتارها را از نظر عدم وجود واژه های بیگانه راکنترل نماید.این فرهنگستان با وضعیت فعلی فقط جنبه نمایشی دارد وکارآمد نیست.
  • IR ۱۴:۰۲ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    2 28
    برخی از مردم دچار بیماری «نوواژه‌هراسی»‌اند. از واژه‌های تازه می‌ترسند. زمانی، با نوواژه‌های «دانشگاه» و «شهرداری» و ... همین شوخی‌ها می‌شد. اهل فن باید نظر بدهند. در میدان تخصص توده مردم نیست.
    • IR ۱۵:۳۰ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
      39 1
      یه عده هم که در فرهنگستان نشسته اند ... دچار بیماری «واژه انگلیسی هراسی» هستند و چشم شون را روی اینهمه کلمه عربی بیگانه می بندند و حتی برای معادل سازی از کلمات عربی کمک میگیرند. نمیدونم ارادت شون به زبان عربی چیه؟
    • IR ۱۸:۰۰ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
      9 2
      بله اهل فن باید نظر بدهد؛ چنانچه دکتر کزازی و مانند ایشون در زمره ی اهل فن به حساب میومدند، اونوقت میشه گفت اهل فن...
  • علی IR ۲۱:۳۳ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    1 12
    ادب واژه ای پارسی است نه عربی بیشترنگرش کنید
    • IR ۲۲:۲۸ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
      7 0
      بله جدیداً در زبان پارسی اختراع شده؛ ادب، ادیب، مؤدب، تأدیب، ادبا، ادبیات ... !
    • FR ۲۲:۴۷ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
      8 0
      دوست عزیز ادب واژه عربی است . برای مطالعه بیشتر این مقاله چاپ شده در «پژوهشنامه علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی 1381 شماره 33» ، با عنوان واژه ادب و موضوعات علوم ادبی، را مطالعه کنید. از لینک زیر http://ensani.ir/fa/article/142897/%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C همینطور توجه شما را به این بیت شعر عربی که کلمه ادب در آن آمده جلب میکنم: نحن فی المشاه ندعوا الجفلی لا تری الآدب فینا ینتقر یعنی ما در قشلاق دعوت عام می کنیم و آدب ما در دعوت به طعام تبعیض قائل نمی شود.
  • محمد IR ۲۳:۰۳ - ۱۳۹۹/۰۳/۰۷
    5 14
    پیشنهاد میکنم در فرهنگستان از استادان زبان های محلی هم استفاده شود . چه بسا در گویش های محلی لغات گوشنواز تری از این لغات وجود داشته باشد . هر چند ته قلبم میگویم این لغات ناآشنای فارسی به منظور دیگری اختراع میشوند طوری که حتی شعرای فارسی زبان هم نتوانند برای آن قافیه و وزن پیدا کنند ....این یعنی سکوت شعر فارسی