به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در مواجهه با مسئله سرگرمی در سبک زندگی اسلامی، معمولاً نگاهها بهسرعت به سمت مفاهیمی مانند اتلاف وقت، لهو و لعب یا غفلت از مسئولیتها میرود.
هرچند این ملاحظات در جای خود قابل توجهاند، اما تقلیل مسئله سرگرمی به این عناوین، باعث میشود لایههای عمیقتر آن نادیده گرفته شود. مسئله اصلی در تحلیل دینی سرگرمی، نسبت آن با توحید و جایگاه انسان در نظام معنایی عبودیت است.
بنابر روایت حوزه، در سبک زندگی اسلامی، میل انسان به تفریح و سرگرمی نه انکار میشود و نه سرکوب؛ بلکه هدایت میشود. انسانِ موحد حتی در اوقات فراغت نیز در حال «زیستنِ معنادار» است و سرگرمی قرار نیست او را از مسیر عبودیت خارج کند یا در تعارض با حرکت او به سوی کمال انسانی قرار گیرد. از این منظر، سرگرمی زمانی مسئلهدار میشود که بهخودیِخود یا در پیامدهای فردی و اجتماعیاش، انسان را به غفلت، وابستگیهای ناسالم و دلبستگیهای هویتساز کاذب بکشاند؛ دلبستگیهایی که بهتدریج جای ارزشهای اصیل را میگیرند و روح توحید را تضعیف میکنند.
اصل اعتقادی توحید در حوزه سرگرمی، انسان را متوجه این حقیقت میسازد که اوقات فراغت نیز بخشی از میدان تربیت روح و شکلگیری شخصیت است. از این رو، مؤمن نباید در این عرصه، اسیر الگوهایی شود که کرامت انسانی او را نادیده میگیرند یا به ابزاری برای مصرف، تخلیه هیجانیِ بیهدف و انفعال تبدیل میکنند. بسیاری از سرگرمیهای رایج در جهان معاصر، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم، حامل نوعی سلطهپذیری فرهنگی و ذهنیاند؛ سرگرمیهایی که از طریق الگوسازیهای مصرفزده، عادیسازی سبک زندگی مادیمحور و تقویت وابستگی روانی، انسان را در چارچوب نظامهای مسلط سیاسی، اقتصادی و رسانهای بازتولید میکنند.
از منظر توحیدی، مشکل اینگونه سرگرمیها صرفاً در «وقتگیر بودن» یا «سطحی بودن» آنها خلاصه نمیشود، بلکه در این نکته اساسی است که انسان را به پذیرش ناخودآگاه ارزشها و ساختارهایی سوق میدهند که با اصل نفی طاغوت و استقلال فکری و معنوی ناسازگار است. چنین سرگرمیهایی، هرچند در ظاهر بیضرر و حتی ضروری جلوه داده میشوند، در عمق خود میتوانند به تضعیف اراده، مسئولیتگریزی و فروکاستن انسان به موجودی منفعل و مصرفکننده بینجامند.
بر این اساس، نگاه انتقادی دین به برخی اشکال سرگرمی، نه از سر مخالفت با شادی و فراغت، بلکه ناشی از دغدغه حفظ توحید، کرامت انسانی و جهتمندی زندگی مؤمنانه است. بازاندیشی در الگوهای سرگرمی، بخشی جدی از بازسازی سبک زندگی اسلامی در جهان معاصر به شمار میآید؛ بازاندیشیای که میکوشد میان نشاط، معنا، آزادی و عبودیت، نسبتی متوازن و آگاهانه برقرار کند.
سیدعبدالله میرخندان
نظر شما