به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین ، یادداشتی که از نظرتان می گذرد مروری است بر مهمترین عناصر هویت و تاریخ ایران. این مطلب که در خبرگزاری ایبنا تهیه شده در باره اندیشه های دکتر ناصر تکمیل همایون جامعهشناس و تاریخنگار ایرانی و استاد پژوهشکده تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است.
****
اینکه هر فرد بداند که کیست و چه نقشی دارد، خود را قادر میسازد بر نیازمندیها، تمایلات، تواناییها، ضعفها، استعدادها و مسئولیتهایش معرفت یابد. این معرفت او را از سردرگمیها، آشفتگیها و رنجهای روانی رها میسازد. هویت تعریفی است که فرد از خود و وجود خود میکند و به پرسشهایی چون چیستم و چه میخواهم پاسخ میدهد. از طریق هویت به ابعاد شخصیت خود، نوعی هماهنگی و انسجام نسبی میبخشد و از نظر روانی و رفتاری در زمان و مکان، موضعیابی میکند.
انسانها در کنار هویت فردی خویش، دارای هویت جمعی نیز بودهاند که آنها را به جمع بزرگتری پیوند میداده است. این هویت جمعی با شکل سیاسی زندگی انسان همساز بوده است. زمانی که انسانها در قالب قبیلهای زندگی میکردند، هویت جمعی خویش را در پیوند با قبیله و ارزشهای آن تعریف میکردند. تحول زندگی قبیلهای به واحدهای سیاسی جدید، مفهوم هویت جمعی انسان را نیز متحول کرد. شکلگیری امپراتوریها، مفهوم جدیدی از هویت جمعی را ایجاد نمود که هویتهای فردی و قبیلهای تا حد زیادی در درون آن مستحیل شدند.
بیگمان، پیشینه مسئله هویت به آغاز تاریخ انسان باز میگردد. از دیرباز، انسانها به دنبال تعریف و شناسایی خویش، قبیله، قوم و ملیت و نیز کشف تمایزات خود از دیگران بودهاند. مفهوم هویت، در حقیقت پاسخی به سوال چه کسی بودن و چگونه شناسایی شدن است. پاسخ به این سوالات است که یک فرد انسانی را از همنوع خود متمایز مینماید، ارزشهای او را از ارزشهای دیگری ممتاز میکند، تعلق فرد به گروه خاصی را نشان میدهد و بالاخره اینکه هویت جمعی او را تعریف نموده و نشان میدهد که او کیست؟ به چه جامعهای و به چه ارزشهایی تعلق دارد؟ سوالات فوق در درون چارچوبهای سیاسی و اجتماعی مختلف، پاسخهای متفاوتی را دریافت میکند. بر این اساس، هویت فردی و جمعی انسانها تا حد زیادی محصول شرایط اجتماعی و سیاسی آنهاست و این زیست اجتماعی و سیاسی انسانهاست که پرسشها و نیز پاسخهای آنها را درباره خودشان شکل میدهد.
کتاب «ایران جان» با عنوان کامل «هویت فرهنگی و ملی ایرانیان» نوشته ناصر تکمیل همایون توسط انتشارات نگارستان منتشر شده است.
از دوران ساسانیان که به دلیل بازماندههای تاریخی مانند خداینامهها، مورخان صدر اسلام و دسترسی به اسناد دقیق، ما را در معرفی و تحلیل دورانهای گذشته یاری رساندهاند، به ویژگیهای این دوران آگاهی پیدا کردهایم. این اطلاعات بر وقایع زمان اشکانیان نیز نور افکندهاند.
اگرچه ایرانزمین به دلیل تنوع مناطق جغرافیایی و وجود اقوام مختلف، منشأ تنوع فرهنگی و پارهفرهنگی بوده است، اقدامات حکومتهای مرکزی و به وجود آمدن جادهها و راههای ارتباطی جدید تا حد زیادی مردم را به یکدیگر نزدیک کرده است. این اقدامات به ویژه در دوران هخامنشیان تاثیر بزرگی در ایجاد انسجام فرهنگی داشته است.
همچنین، وقوع تداخلهای فرهنگی بین اقوام و فرهنگها (فرهنگی و بیگانه) در برخی موارد میتواند منجر به تحولاتی در فرهنگها شود. برخی از این تداخلها میتوانند باعث بیداری فرهنگی و خویشتنیابی گردند. به عنوان مثال، تداخل فرهنگی با مقدونیان و سلوکیان به ویژه با استفاده از عناصر فرهنگی هلنیسم، یکی از عواملی بود که پیشرفت پارتیان را به مقداری که به اقوام غیرایرانی با ثروتها و فرهنگ غنی دلالت کنیم، تحت تأثیر قرار داد. این اقوام میتوانستند از منابع خود بهرهبرداری کنند و به موقعیتهای مهمی در حکومت ایرانزمین دست پیدا کنند.
ناصر تکمیل همایون (متولد ۱۳۱۵ در قزوین) جامعهشناس و تاریخنگار ایرانی و استاد پژوهشکده تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است. او در سالهای ۱۳۳۳–۱۳۳۷ دوره کارشناسی فلسفه و علوم تربیتی و کارشناسی ارشد علوم اجتماعی را در دانشگاه تهران گذراند و دوره دکترای تاریخ و دکترای جامعهشناسی را به ترتیب در سالهای ۱۳۵۱ و ۱۳۵۶ در دانشگاه پاریس به پایان برد.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما