با مرگ استاد داریوش صفوت، در کمتر از یک سال گذشته، سه شاگرد طراز اول ابوالحسن صبا که به نوعی از او به عنوان یکی از معماران موسیقی ایرانی یاد می­شود،به دیار باقی شتافتند.

استاد حسن کسایی که اواخر خرداد 91 درگذشت،استاد همایون خرم که شامگاه 28 دی درگذشت و استاد صفوت که او هم در پایان ماه فروردین دل به دیار باقی داد. اکنون از جمع شاگردان صبا شاید تنها استاد ابراهیم قنبری مهر را بتوان نام برد که باقی است و  خوشبختانه در دیداری که سال گذشته به همراه استاد بهداد بابایی با این بزرگ سازسازی داشتم،سرزنده و با طراوت بود. صفوت در مجموعه شاگردان مرحوم صبا از این جهت یگانه بود که دیگران عمدتا به فراگیری ویلن در نزد او پرداختند و صفوت سه تار و سنتور. حتی نقل قولی از صبا درباره صفوت بیان شده که از او به عنوان یکی از دقیق­ترین و بهترین شاگردان خود یاد کرده است.
کار بزرگاستاد داریوش صفوت همانا شکل دهی به مرکز حفظ و اشاعه موسیقی بود. اگر چه نباید از این نکته غافل شد که حضور مدیری با کیاست چون قطبی در تلویزیون، و فهمش از هنر و موسیقی و البته شناخت عمیقش از افراد سبب شد تا صفوتی که با یک پیشنهاد در جیب به سراغ مدیر تلویزیون رفت،با دست پر از آن دیدار برگشت و مرکزی را سامان داد که نضج و ریشه گرفتن و برآمدن یکی از مهمترین جریانهای هنری موسیقی در تاریخ هنر ایران را سبب شد.اما از این نکته هم نباید غفلت کرد که صفوت به دلیل درک مناسب از تحولات زمان خود و نگاه تجربی و علمی به موسیقی کلاسیک و سنتی ایران،به همراه مدیریت در دو مرکز موسیقی(دانشگاه تهران و مرکز حفظ و اشاعه)توانست در دوره ای 12 ساله ظرفیت­هایی را فعال کند که بعدها دیگر تکرار نشد. بعد از او مرکز حفظ و اشاعه مدیران بسیاری را دید که جز نام و پوسته­ای از این مرکز چیزی از خود بر جای ننهادند تا سال 88که آن هم باقی نماند و تعطیل شد ،اگر چه میوه هایی که درختش را صفوت کاشته و آبیاری کرده بود، پرثر و برکت خیز همچنان سایه خود را بر سر جامعه موسیقی گسترده است.
درک صفوت از هنر سننتی و فضایی که برای آموزش و رشد آن فراهم آورده بود و نیز دعوت از برخی از چهره­های نامی عرصه موسیقی و نوازندگی برای تدریس در این مرکز(همانند استاد نورعلی خان برومند و دیگر بزرگان) به همراه شکار استعدادهای جوان و روبه رشدی چون علیزاده،مشکاتیان،لطفی،شجریان،کیانی­نژاد،رضوی سروستانی و ذوالفنون ... نهضتی را در موسیقی سبب شد که هنوز هنرمندان موسیقی از شکوه و خیرگی آن دوره با حسرت یاد می­کنند.این مجموعه وقتی در کنار استاد کاملی چون نورعلی­خان برومند قرار گرفتند، در نهایت سبک و شیوه­ای خاص را در موسیقی رواج و رونق دادند که بعدها به سبک و شیوه مرکز حفظ و اشاعه معروف شد.سماجت و پی­گیری و البته انضباط آهنینی که صفوت در این مرکز ایجاد کرده بود، مجموعه افراد را به این سمت سوق داد که بتوانند استعدادهای خود را به خوبی شکوفا کنند و هر یک راهی نو را در موسیقی ایرانی رقم زنند.
این که برخی از بزرگان موسیقی همانند استاد زنده­یاد پرویز مشکاتیان،محمدرضا لطفی و علیزاده ،کیانی و مرحوم ذوالفنون از صفوت و کار و تاثیر او به نیکی یاد می­کنند دلیلش در همین ماجراست. وگرنه هستند استادانی که مسن­تر از صفوت بودند و هنوز هم در قید حیاتند اما کمتر کسی شاگرد آنها بودن را برای خود افتخاری می­داند.
از مجموعه مقالات و کتاب­هایی که استاد صفوت نوشته و سخنرانی­هایی که در چند محفل از خود به یادگار گذاشته است،می­توان نگاه نسبتا غیرمنعطف او به ردیف و موسیقی سنتی را استخراج کرد. او را باید مرد سنت­ها نام نهاد که با هر گونه تغییری از در مخالفت در می­آمد ،اما در همان محدوده­ای که شناگری می­کرد ،فهم و درکی عمیق از خود بروز داد. شاید این نقل قول استاد شهرام ناظری از ایشان درباره صدایشان معروفتر از سایر نقل قول­ها باشد که آقای ناظری در گفت وگویی بانگارنده گفتند که استاد صفوت می­گفتند« آقای ناظری یک دندانه­هاو جنسی در صدا و حنجره  توست که در هیچ خواننده دیگری نیست و  گویی از اعماق تاریخ ایران باستان برخواسته و جنس صدایت را اساطیری کرده است و مبادا این صدا را خراب کنی؟»
اگر چه درباره دکتر صفوت و دیدگاه­های او درباره موسیقی ،حداقل در یک دهه ،گذشته اختلاف نظر و انتقاداتی وجود دارد،اما بر این نکته همگان اتفاق نظر دارند و به خصوص شاگردان او که ،صفوت به دنبال راهی برای آشتی میان هنر موسیقی واخلاق بود و به گمان نگارنده می­خواست با مددگیری از عرفان ایرانی  و مطالعاتی که در فلسفه اسلامی و عرفان داشت،چنین چسب و پیوندی را میان این دو مقوله ایجاد کند.رساله او درباره عرفان و موسیقی ایرانی و کتاب ها و مقالات دیگری که نوشت، و نیز سلوک فکری و منش شخصی­اش ،همه گواهی است بر تلاشش در رسیدن به این هدف.
در سال­های پایان عمر او متاسفانه مدیران هنری و فرهنگی او را به گوشه­ای راندند و حتی در برخی مواقع جلوی سخنرانی ساده او در تالار وحدت را گرفتند ،البته خود مرحوم صفوت هم  به نوعی اشراق و گوشه­نشینی خو گرفته بود و در این سال­ها کمتر از لاک خودخواسته بیرون می­آمد. جز برخی کتاب­های قدیمی او که با ویرایش­هایی تازه بازانتشار شد، تقریبا دیدگاه تازه­ای از او منتشر نشده است،اما قطعا مردی با چنین نظم و انضباطی نمی­تواند در گنجینه خاطرات و داشته­هایش از موسیقی گوهرهای نابی نداشته باشد. به قطع و یقین آنچه از او برجای مانده و می­ماند، و البته رسیدگی به میراث معنوی که او از خود بر جای گذاشته از جمله دست­نوشته­ها و دیدگاه­های منتشر نشده­اش، می­تواند بر بخشی از تاریخ مهم موسیقی ایران نوری تازه بتاباند.
بعد از تحریر: دکتر صفوت در اخلاق شخصی و سلوک رفتاری چهره ای منحصر به فرد داشت،حداقل در میان اهل موسیقی،اهل جار و جنجال نبود. جایزه یا همان نشان  لژیون دونور را او هم از دستان ریئس جمهور یا وزیر فرهنگ فرانسه گرفته بود و درجه آن هم بسیار بالاتر از همین نشانی  بود که دیگران  دریافت کردند و بابتش لشگرکشی رسانه ای انجام دادند. او این جایزه و نشان را کنج منزلش گذاشت و جایی هم بیان نکرد تا نشان دهد مردی است مستغنی و با روحی بی نیاز از این گونه تشویق ها و ترغیب ها. یادش گرامی باد و روحش شاد.
برای دسترسی سریع به تازه‌ترین اخبار و تحلیل‌ رویدادهای ایران و جهان اپلیکیشن خبرآنلاین را نصب کنید.
کد خبر 287198

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
8 + 6 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 2
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • فرهود صفرزاده IR ۱۴:۰۱ - ۱۳۹۲/۰۱/۲۸
    9 1
    با سلام ضمن تشکر از اینکه یادی از شادروان داریوش صفوت به میان آمد، یادآور میشود: 1- آن مرحوم هنرمندی تأثیرگذار بود و در آینده بیشتر از تأثیر او بر موسیقی ایران، بحث و صحبت خواهد شد. 2- مصاحبۀ مهم و صریحی از او در هفته نامۀ «شهروند امروز» (1387/5/6 ش 56) چاپ شده بود که مطالعۀ آن میتواند مفید باشد. خدایش بیامرزد.
  • رهرو IR ۱۵:۳۶ - ۱۳۹۲/۰۱/۲۹
    5 5
    دو نظربرای پیشرفت موسیقی وجود داشت. یکی مربوط به دکتر صفوت که موسیقی اصیل ایرانی را هنری مربوط به خواص می دانست و عقیده داشت که نباید عمومی شود و دیگری هوشنگ ابتهاج که می خواست موسیقی ایرانی برای عوام اجرا شود و بنوعی موسیقی سنتی خلقی شود. گذشت زمان نشان داد نظر صفوت صحیح بود و موسیقی سنتی توان خلقی شدن و این که جایگزین پاپ شود را نداشت و در این سالها فرسوده و نخ نما شد و از مسیر اصلی دور شد و حتی کیفیت موسیقی قدیم را نیز از دست داد.