وقتی امیر کبیر 100 تومان برای چاپ یک کتاب جغرافی داد!

بنده نمی دانم یک صد تومان در سال 1266 ق (1850 میلادی و 1228 ش) چه قدر بوده، اما حدس می زنم که خیلی زیاد بوده است. امیر کبیر برای ترجمه یک کتاب جغرافی فرنگی و چاپ آن این مبلغ را داد که نشان دهد قصدش برای توسعه علم جدی و عزمش قطعی است.

بارها ازپرداخت هزینه های تحقیق و پژوهش به عنوان مهم ترین زمینه ساز پیشرفت علمی سخن گفته شده است. همه در این باره اتفاق نظر دارند، اما در عمل، یا پول قابل توجهی به این امور اختصاص داده نمی شود، یا اگر هم بشود، غالبا بر اثر فساد اداری یا افکار نادرست و مدیریت افراد غیر متخصص، همان مبالغی نیز که هست، به هدر می رود.

شاید یکی از بهترین کارها، هزینه کردن برای تأسیس دانشگاه ها و مدارس جدید، ایجاد رشته های تازه، استخدام دانشجویان زبده که در داخل و خارج تحصیلاتی دارند و امتیازی بر اقران خود، و نیز هزینه کردن برای کتابخانه و آزمایشگاه و جز اینهاست.

البته الان نزدیک به هشتاد سال است که این کارها را انجام می دهیم، پیشرفت هایی هم داشته ایم، اما به دلیل نداشتن یک استراتژی مشخص و مدیریت مستمر، فراز و فرودهای فراوانی در این زمینه داشته ایم و داریم.

می دانیم که بنیاد علم جدید در دوره صدارت کوتاه امیر کبیر گذاشته شد، زمانی که پایه های اولیه دارالفنون ریخته شد و بعد از مدتی این مرکز علمی سرپا شد و اساسی برای شکل گیری دانش های نوین در این کشور گردید.

آن زمان، شاید مصلحت اقتضاء می کرد که استادان بنامی را از فرنگ بیاورند تا مجبور نباشند این همه دانشجو به خارج از کشور بفرستند. این کار انجام شد و بدون شک، اساس علم نوین در ایران توسعه یافت. البته دانشجویانی هم رفتند و برخلاف زمان ما ، بسیاری بازگشتند و نقش مهمی در نو کردن ایران و تأسیس مراکز دانشی داشتند.

اما اکنون دیگر کسی در فکر آوردن استاد نیست، سهل است که بسیاری از راه های ارتباطی دیگر برای توسعه علوم هم که مهم ترین آنها اینترنت است، همچنان مبغوض است. این میراث ضد غربی شدن ما در کنار محاسنی که داشته، و آن اتکای به خود بوده، آسیب های فراوانی به ما زده که یکی هم همین است که مثل این که هر کسی خارجی است گویا قصد نیست و نابود کردن ما را دارد! می دانم که کسانی اینها را ساده انگاری خواهند دانست، اما چه کنم، شاید این بار دیگران اشتباه کنند.

بگذاریم. در حال جستجو در باره عبارتی از کتابی با نام جهان نما بودم. اثری جغرافیایی که شخصی به نام فلوغون رافائیل انگلیزی نوشته و زمان امیر کبیر از فرانسه به فارسی ترجمه شده است. بالاخره نسخه ای از آن را در کتابخانه محدث ارموی که زیر مجموعه کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران است، یافتم.

خاتمه کتاب نکته جالبی داشت که به بحث اول این یادداشت مربوط می شود، هزینه کردن برای کار پژوهش و چاپ. مترجم نوشته است که وقتی کتاب را ترجمه کرد آن را به امیر کبیر تقدیم کرد و او نیز نقدا یک صد تومان بابت هزینه چاپ آن به وی پرداخت کرد.

عبارت مترجم را با هم بخوانیم:

این است مجملی از آنچه ترجمه شد در احوال معرفت عالم و دول و ملل از کتب فرنگیان که در ایران متداول نبود. بعد از شش ماه زحمت که از زبان فرانسه به لسان فارسی درآوردم. دو نسخه از آن نوشته هدیه آستان حضرت ظل اللهی و درگاه جناب آصف جاهی نمودم. بعد از قبول بضاعت مزجات و تحسین بر حسن نسخه منحصره و نوازشات وافره بر این نامقبول، چون نفع این کتاب را اعم می خواست که تمامی خواص ممالک محروسه ـ صانها الله عن الحدثان ـ از آن بهره یاب شوند، بر حسب اذن و اشاره جناب جلالتماب شوکت و صرامت انتساب آصف دوران، خدایگان اجل، شخص اول دولت ایران دستور معظم اتابیک اعظم سرکار امیر کبیر ـ ادام الله تعالی ایام اجلاله ـ که موازی یک صد تومان جهت خرج باسمه، نقد انعام فرمودند این کتاب مستطاب را به دارالطبع برده منطبع گردانیدم و شش نقشه بر حسب تقسیم اقالیم پنج گانه بر آن الحاق کردم که اقلا حدود ولایات هر دولت معین شود. ...

تمام شد عمل استکتاب و انطباع در سنه 1267 هجری بعد از انقضای یک سال از زمان ترجمه در دارالسلطنه تبریز در کارخانه آخوند ملاصالح تبریزی

 رسول جعفریان

 

 

کد خبر 356251

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 13 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 26
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • م.ک IR ۰۹:۳۳ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    67 0
    ضمن توجه از مطلبی که نوشتید و داغ ما را تازه کردید آیا اساسا می شود امیرکبیری را که هدفش گسترش علم در جامعه ایران بود با دوران ما که بنیاد قدرت بر بی خبری است مقایسه کرد؟
    • بی نام A1 ۱۳:۰۲ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
      29 1
      امير كبير بنيانگذار ايران نوين
    • بی نام IR ۰۹:۰۵ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۱
      21 1
      ایران ،جامعه ای نخبه کش دارد
  • بی نام IR ۰۹:۴۰ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    14 0
    حالا باید بیاد 100 تا کتاب جغرافی بدهد تا ان صد تومن ان موقعش را پس بگیرد...
  • س A1 ۱۰:۲۰ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    10 0
    عه چه جالب برای پیدا کردن جهان نما به همچین سندی دست پیدا کردید؟ این مطالب را میخوانیم ما دانشجویان فقط افسوس می خوریم کسانی که مسئول هستند خواهشا ی فکر بکنند.
  • منصور IR ۱۳:۳۲ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    17 0
    گندم نان هر من هزار مثقالی در سال 1845 میلادی در تبریز برابر با پنج شاهی بوده چالز عیسوی تاریخ اقتصادی ایرانترجمه یعقوب آژند ص532 در سال 1900 گوشت هر من 5 کیلویی در تهران 13 قران ودر اصفهان6.55 قران و. در همدان8 قران بودهیعنی 55 سال بعد . نرخ برابری هر پوند استر لینگ در 30 دسامبر 1845 میلادی معادل 21.6 قران بوده ص536 همان. امروز هر پوند 55000 ریال است .با این حساب به شرط عدم اعتراض به برابری قدرت خرید صد تومان برابر 254629 تومان میشود. اما در مورد خرید گندم خیلی رقم اوج می گیرد.
  • منصور IR ۱۴:۱۹ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    7 0
    در فرض دوم مترجم زحمت کش همه صد تومان خود برابر با 1000 قران را میل دارد گوشت گوسفند بخرد در سال 1847 هر من تبریز آن برابر بایک قران و سه شاهی بوده ص 532 همان .هزار قران انعام قدرت خرید 4854 کیلو گوشت گوسفند را در آن سال داشته.اگر در سردخانه می گذاشت و الان میفروخت هر کیلو به 32000 تومان انعام در یا فتی او به نرخ گوشت گوسفند برابر با155328000 تومان می شد یعنی 155 ملیون تومان.که انعام بسیار خوبی است. این روش بر مبنای برابری قدرت خرید بر مبنای جنسی واحد است.
  • منصور IR ۱۴:۳۰ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    24 0
    در فرض دوم مترجم زحمت کش همه صد تومان خود برابر با 1000 قران را میل دارد گوشت گوسفند بخرد در سال 1847 هر من تبریز آن برابر بایک قران و سه شاهی بوده ص 532 همان .هزار قران انعام قدرت خرید 4854 کیلو گوشت گوسفند را در آن سال داشته.اگر در سردخانه می گذاشت و الان میفروخت هر کیلو به 32000 تومان انعام در یا فتی او به نرخ گوشت گوسفند برابر با155328000 تومان می شد یعنی 155 ملیون تومان.که انعام بسیار خوبی است. این روش بر مبنای برابری قدرت خرید بر مبنای جنسی واحد است.
    • befermatooo A1 ۱۹:۲۰ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
      5 4
      به هر دو نظرت مثبت دادم اما حوصله ای داری این همه تایپ کنی و در اخر خبرآنلاین تصمیم میگیره که بزاره واسه نمایش یا نه که اون بستگی به حال طرف داره .
  • ثقلین IR ۱۶:۰۶ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    35 2
    حضرت استاد تشکر مجدد بسیار جالب بود. رحمت الهی بر این مرد الهی. تاسف بر متحجران روحانی نمای ترمز بریده ای که در سخنان خود این مرد را از بنیانگذاران لیبرالیزم و...در ایران دانستند.
    • بی نام IR ۱۲:۴۷ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۱
      6 2
      لیبرالیسم بهترین نوع تفکر سیاسیه کتابهای جان لاک رو بخون بعد نظر بده. ببینید آخر کی شما همتون لیبرال میشید
  • بی نام IR ۱۹:۵۷ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    10 0
    جانا سخن از زبان ما می گویی. در اسلام باید علم را در چین هم جستجو کرد اما ما خود را از نزدیکترین راهها برای جستجوی آن محروم کرده ایم.
  • بی نام A1 ۲۱:۱۴ - ۱۳۹۳/۰۲/۳۱
    25 5
    داستان ساقط کردن دولت امیرکبیر و بعد سر به نیست کردنش توسط چاپوسان دربار و مزدوران بیگانه با دستور شاه احمق، برای من از عاشورا هم غم انگیز تر است.
  • بی نام A1 ۰۴:۲۱ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۱
    6 3
    آن زمان تقریبا هر 3 دلار می شده یک تومان ایران. امیرکبیر آن زمان چیزی حدود یک میلیون تومان برای چاپ این کتاب کمک کرده است
  • حسن A1 ۱۴:۳۴ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۱
    2 0
    ضمن تشکر از استاد ارجمند جناب آقای دکتر جعفریان، امیدوارم هر کجا که هستید همیشه منشاء خیر و برکت باشید. ارادتمند
  • سعید IR ۰۰:۴۳ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۲
    1 0
    سلام در مثل مناقشه نیست و ای کاش دوستان به جای تبدیل نرخ از سالی ب سالی بیشتر ب محتوا توجه داشتند در دوره‌ای که فقدان علم بود، امیر کبیر با تدابیری تلاش داشت کشور رو با تازه های علم همراه کنه امروز هم نیاز داریم که علاوه بر پیشتازی در عرصه علم در عرصه عمل و صنعت نیز هم پای قوی ترین کشورها حرکت کنیم شاید امروز نیاز باشه بیش از این که به پیشرفت تئوری علم توجه بشه، تلاش‌ها در جهت پیشرفت عملی علم باشه به امید روزی که قدرت علم رو داشته باشیم یا حق
  • بی نام A1 ۰۵:۰۶ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۲
    0 0
    الان دوره ایست که ازآدم داناوبینامیترسندوبه لطائف الحیل سعی درفراری دادن اوازمملکت می کنندبه زبان بی زبانی میگویندسری که دردنمی کندچرادستمال ببندند
  • منصور IR ۰۷:۵۳ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۲
    1 0
    قیمت هر اونس طلا یعنی هر اونس سی ویک ممیز یکدهم گرم در سال 1845 میلادی در بورس نیویورک برابر با 21 دلار بوده و الان حدود 1300 دللر است.اما برای تعییین ارزش صدتومان ایران در سال 1845 باید از روش برابری فدرت خرید یا purchasing power parity method استفاده کرد که نیاز اساسی آن داشتن آمار است...
  • علی A1 ۰۸:۰۳ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۲
    0 0
    با تشکر از استاد که هر از چند گاهی با نوشتن مطالبی با سند و مدرک تاریخی دست برخی از هوچیگران را باز می کنند
  • بی نام A1 ۱۱:۰۰ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۲
    1 0
    بهشت ارزانی تو باد ای استاد عزیز
  • محمد جعفر اسلامی A1 ۱۸:۳۷ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۲
    1 1
    سلام بی شک صد و بیست تومان ارزشی بسیار دارد چرا که بنا بنقل برخی ازمصادر در دوره‌ای قریب به همان زمان جناب عباس میرزا به شیخ احمد احسائی هزار تومان می دهد تا دیون خود را ادا کند و از او خانه ای در بهشت میخرد معلوم نیست که هزار تومان چقدر با ارزش بوده که عباس میرزا فرزند فتحعلیشاه این مبلغ را به شیخ احسائی میدهد تا خانه ای از او در بهشت خریداری کند. در دوره‌ی قاجار از این اقدامات بس زیبا چند نمونه شکل گرفته که یکی از مهمّترین آنها را که در نوع خود بی نظیر است نامهٔ دانشوران ناصری است.
  • محمد جعفر اسلامی A1 ۱۸:۴۰ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۲
    1 2
    نکته ی دیگر اینکه ما حالا قبول داریم خاندان قاجار بدبدبد اما هیچ فراموش نمیکنیم که شاهان قاجار در دفاع از علمای شیعه وقتی اخراج ایشان در بلدهٔ بحرین و عربستان صورت گرفت شاه ایشان را با افتخار قبول و کمک های مالی بسیاری نمود حتی برخی از علمای بحرین و عربستان را ملازم خود قرار داد. اما حال ببنیم تعصّب شیعی در این زمان چقدر است؟ به نخبگان فکری شیعه چقدر توجه میشود؟
    • بی نام A1 ۲۰:۱۰ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۴
      2 0
      آقا اسلامی اول این که مستند و دقیق تر حرف بزنید. اخراج کدام عالم و چه زمانی؟ دوم این که در تعامل بین حکومت و علما، همیشه این رویه بوده که به علما کمک می کردند و مخصوص به حکومت قاجار نبوده. بنابراین کار شاهان قاجار «دفاع از علما» نبوده بلکه در چارچوب روابط تعریف شده ای بوده است. فتحعلی شاه از میرزا محمد اخباری، شیخ احمد احسایی و شیخ جعفر کاشف الغطاء پذیرایی و کمک مالی می‌کرد. کار شیخ احمد احسایی باز هم سابقه دارد. در کرمانشاه نیز بهشت را به قیمت 200 تومان برای محمدولی میرزا تضمین کرد. کمترین حمایت مالی از شیخ احمد یا ... نتیجه اش این بود که وی یا بقیه علما در بین مریدان پرشور حامیان خوبی برای حاکم یا شاه دست و پا می‌کردند. این حمایت فقط مخصوص علما نبود.
    • بی نام A1 ۲۰:۲۷ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۴
      2 1
      نکته دیگر آن که، حتما می‌دانید که صوفیه در دربار فتحعلی شاه و به خصوص محمدشاه نفوذ بسیار گسترده‌ای داشتند و مورد حمایت شاه بودند. میرزای قمی در زمان فتحعلی شاه دلش از این قضایا خون است. همان عباس میرزا پس از جنگ‌های ایران و روس به علت عملکرد علما و تحت تأثیر صوفیه و کمی هم شاید به خاطر دلگیری قائم مقام از علما، تا حد زیادی از علما رویگردان شد. به طور کل قدرت مطلقه شاهان قاجاریه و ... علمایی مطیع می‌پسندید، نمونه موردی سید محمدباقر شفتی در اصفهان را مطالعه بفرمایید. به علت اقتدار، مکنت و ... فتحعلی شاه سه مرتبه و محمد شاه دو مرتبه برای شکست هیمنه او به اصفهان لشکر کشیدند. به علت این که با دربار سازگاری نداشت. بنابر این، رابطه حکومت و علما یک رابطه تعریف شده بود.
    • بی نام A1 ۲۰:۲۹ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۴
      2 1
      به هر حال، این دید سنتی و خوشبینانه به این گونه امور را بنده قبول ندارم. اما قبول دارم که تعصب شیعی و توجه به نخبگان شیعی کمتر شده است.
  • سعید AE ۲۳:۳۲ - ۱۳۹۳/۰۳/۰۹
    1 0
    درود بر امیرکبیر مرد شهادت و قانون