شاخص شفافیت بینالمللی (Transparency International-TI) درک فساد (Corruption Perception Index-CPI) کشورها را بر حسب درجه فساد موجود در میان مقامات اداری و سیاستمداران، رتبهبندی مینماید. این شاخص یک شاخص ترکیبی میباشد که بر مبنای دادههایی در ارتباط با فساد که توسط آمارگیری از کارآفرینان و کارشناسان برجسته در سازمانهای مختلف انجام میگیرد، محاسبه میشود. این شاخص منعکسکننده نظرات کارآفرینان و تحلیلگران در سراسر جهان است.
شاخص درک فساد (CPI) بر روی فساد در بخش عمومی (شامل دولت) متمرکز شده است و فساد را سوءاستفاده بخش عمومی و دستگاههای دولتی از منافع افراد جامعه تعریف میکند. آمارگیریهایی که برای تهیه این شاخص انجام میگیرد سؤالاتی را در رابطه با سوءاستفاده قدرت دستگاههای دولتی و عمومی از منافع خصوصی مردم مورد پرسش قرار میدهد. این سؤالات به طور مثال، در رابطه با رشوهگیری توسط دستگاههای دولتی است. نظرسنجیها همه موارد فساد مدیریت و فساد سیاسی کوچک و بزرگ را شامل میشود. عدد این شاخص (CPI) بین صفر تا 10 است که از مجموع نظرسنجیها و ارزیابیها به دست میآید. کشوری با کمترین نمره دارای بالاترین درجه فساد و بالعکس کشوری با بالاترین نمره دارای کمترین درجه فساد است. این شاخص بیش از 10 سال است تهیه میشود که هماکنون محاسبه شاخص برای 180 کشور انجام میگیرد و این کشورها از نظر فساد رتبهبندی میشوند. وقتی وضعیت فساد در هر کشور در دو سال مقایسه میشود باید به نمره (و یا عدد) شاخص آن کشور توجه شود چرا که رتبهبندی آن کشور لزوماً به معنی بهتر یا بدتر شدن وضعیت فساد در آن کشور نیست. به دلیل آنکه ممکن است تعداد کشورهای جدیدی در فاصله یک سال مورد ارزیابی قرار گرفته باشند.
براساس این شاخص در سال 2008 ایران در بین 13 کشور منطقه خاورمیانه پس از عراق و سوریه دارای بدترین نمره (3/2) وضعیت فساد است نمره سوریه 1/2 و نمره عراق 3/1 است- در بین این کشورها قطر با نمره 5/6 دارای بهترین وضعیت فساد است. رتبه ایران بین 180 کشور مورد بررسی 141 ام و رتبه قطر 28 ام بوده است.
قابل ذکر است نمره شاخص درک فساد (CPI) برای ایران در سال 2003 برابر 0/3 و رتبه ایران بین 133 کشور، 78 ام، در سال 2004 نمره ایران برابر 9/2 و رتبه آن در بین 147 کشور، 87ام، در سال 2005 نمره ایران برابر 9/2 و رتبه آن در بین 159 کشور، 88 ام، در سال 2006 نمره ایران برابر 7/2 و رتبه آن در بین 163 کشور، 106 ام، در سال 2007 نمره ایران 5/2 و رتبه آن در بین 180 کشور 131 ام و در سال 2008 نمره ایران 3/2 و رتبه آن در بین 18 کشور 141ام بوده است. روند شاخص درک فساد از سال 2008 برای ایران نشان میدهد که ایران هم از نظر نمره و هم از نظر رتبه در بین کشورهای جهان و منطقه وضعیت بدتری داشته است؛ به طوری که نمره ایران که در سال 2003 برابر ./3 بود در سال 2008 به 3/2 کاهش داشته است و رتبه ایران که در سال 2003 بین 133 کشور، 78 ام بوده است در سال 2008 بین 180 کشور به 141ام رسیده است.
آخرین نتایج شاخص درک فساد(CPI) که در ماه سپتامبر 2008 از طرف سازمان شفافیت بینالمللی (TI) منتشر شده است نشان میدهد که فاصله این شاخص بین کشورهای ثروتمند و فقیر همچنان بسیار زیادی است. در گزارش این سازمان توصیه شده است که کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه باید در مسئولیتهای خود جهت مبارزه با فساد سهیم شوند. بهبود زیرساختها، بهداشت و تحصیلات، کمک زیادی به مبارزه با فساد مینماید.
نتایج این شاخص در سال 2008 برای 180 کشور و بر مبنای 14 نظرسنجی از کارآفرینان و کارشناسان انجام گرفته است و ارقام بین صفر تا 10 میباشد که صفر نشان دهنده بیشترین سطح شاخص درک فساد و 10 دارای کمترین سطح شاخص درک فساد است.
از نتایج کشورها، همبستگی زیادی بین فساد و فقر مشاهده میگردد. 40 درصد از کشورهایی که دارای نمره زیر 3 هستند، براساس طبقهبندی بانک جهانی جزو کشورهایی با درآمد پایین میباشند. سومالی و میانمار دارای نمرههای به ترتیب 1 و 3/1 و دانمارک، سوئد و نیوزلند دارای نمره 3/9 (بالاترین نمره) هستند.
از مهمترین راهحلهای مبارزه با فساد در کشورها، بهبود شفافیت مدیریت مالی و خاتمه دادن به مصونیت فساد اداری مسئولان دولتی است. سیستم قضایی مستقل و ماهر بر مبنای قوانین ضدفساد، میتواند اطمینان سرمایهگذاران را جلب نماید. دولتها نباید از مسئولان دولتی فاسد حمایت و یا به آنها کمک کنند. نهادهای مدنی میتوانند نقش مهمی در کنترل فساد داشته باشند. دولتها باید معیارهایی جهت مبارزه با پولشویی تعیین کنند تا از دزدیدن داراییهای ناشی از فساد جلوگیری کنند. این کار توسط یک سیستم بانکی پیشرفته امکانپذیر است.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات استراتژیک
نظر شما