اندیشه مدرن

علل ترقی اروپاییان و انحطاط مسلمانان / میرزای نائینی و بازخوانی مفهوم ترقی در آستانه مشروطه / دستاورد اندیشه ترقی خواهی نائینی برای خاورمیانه

اخبار اندیشهنایینی می گفت: لکن، حسن ممارست و مزاولت و وجودت استنباط و استخراج آنان و بالعکس، سیر قهقرائی و گرفتاری اسلامیان به ذل رقیت و اسارت طواغیت امت و معرضین از کتاب و سنت، مآل امر طرفین را به این نتیجۀ مشهود و حالت حالیه منتهی ساخت و حتی مبادی تاریخیۀ سابقه هم تدریجاً فراموش و تمکین نفوس ابیه، مسلمین را از چنین اسارت و رقیت وحشیانه، از لوازم اسلامیت پنداشتند

منصور صفت‌گل در چهل‌وپنجمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن»

ایران همواره در حال تجدد بوده است / ایران هیچگاه تحت استعمار غرب قرار نگرفت

اخبار اندیشهصفت‌گل گفت: «به نظر می‌آید که ایران همواره در حال نو شدن بوده و می‌توان گفت جامعه ایران همواره در حال تجدد بوده است. این روایت با آن چیزی که تجدد در ایران را محدود به این دویست سال می‌داند در تضاد است. ایران به حکم تاریخ و جغرافیا همواره در معرض امواج نوگرایی و نوسازی بوده است. به همین جهت چیزی که در طی این دو قرن در ایران رخ می‌دهد ادامه تجدد در دوران صفوی است.»

در برنامه «سه مانع فرهنگی پیش‌روی توسعه ایران» توسط استاد دانشگاه شهید بهشتی مطرح شد

روایت سریع‌القلم از ناکارآمدی حکمرانی در ایران / ایرانیان مصرف کننده تکنولوژی مدرن و نه فرهنگ آن/ آشفتگی نظری مانع شکل گیری سیستم منسجم در ایران

اخبار اندیشهاستاد اقتصاد سیاسی بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی گفت: جامعه ایرانی آیفون، خودروی مدرن و برج را دوست دارد، اما نظم، قانون‌پذیری و چارچوب‌مندی لازمه مدرنیته را به سختی می‌پذیرد...حدود ۳۰۰ کتاب وجود دارد که به‌طور علمی بررسی کرده‌اند چرا توسعه‌یافتگی از انگلستان و سپس شمال فرانسه و آلمان آغاز شد و بعد به کل اروپا و سپس مناطق مختلف دنیا منتقل شد. بنابراین توسعه‌یافتگی پدیده‌ای ایرانی، آسیایی، آفریقایی یا آمریکای لاتین نیست؛ این پدیده در یک جغرافیای خاص و با روندی تکاملی شکل گرفته و امروز با چهار انقلاب صنعتی به وضعیت فعلی رسیده است.

نگاهی به کتاب «تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران»

آنان که به خورشید تمدنی ایران جان بخشیدند / روایت ایرج افشار از خدمت خاص اردکانی در نشر کتاب / کشف حقایق مواجهه ایران با فرهنگ غرب

اخبار اندیشهمولف برای تدوین این سه مجلد، در مدت ده‌سال، بیش از یکصدوهفتاد و چند منبع، مأخذ و مکتوب را بررسی کرده، که از آن جمله است؛ دوره‌های مجلات و روزنامه‌های معتبر کشور از آغاز تا تاریخ نشر این اثر، نشریات خصوصی دانشکده‌ها و وزارتخانه‌ها و سفرنامه‌های خارجیان.

چگونه سبک زندگی مدرن، روابط عاطفی خانواده‌ها را کم‌رنگ کرد؟

اخبار دینزندگی مدرن و تقلید از سبک‌های غربی، روابط خانوادگی و اجتماعی ایرانیان را به تدریج سرد کرده است. صله‌ارحام کمتر شده، جمع‌های خانوادگی جای خود را به صفحه‌نمایش و بازار داده و بسیاری از سنت‌های نیکوی گذشته به فراموشی سپرده شده است. آیا بازگشت به سبک زندگی اسلامی می‌تواند خانواده‌ها را از این سردی نجات دهد؟

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی حکم داد

انتصاب مسئول اطلاع رسانی کنگره نکوداشت علامه واعظ‌زاده خراسانی

اخبار اندیشهعلی متقیان مدیرعامل موسسه فرهنگی مطبوعاتی ایران به عنوان مسؤل اطلاع رسانی کنگره نکوداشت علامه واعظ زاده خراسانی معرفی شد . 

نامهای فاطمه و زهرا در سالهای اخیر هم در رتبه های نخست است؟/ چرا شهید مطهری از نطرات مخالف دین نمی ترسید و امروز از سختان شبهه آمیز هراس وجود دارد؟

خانوادههفته گذشته سازمان ثبت احوال در سایت خود این خبر را منتشر کرد که بیشترین نامگذاری دختران در کشور با نام مبارک حضرت فاطمه زهرا (س) صورت می‌گیرد که رتبه اول فراوانی نام دختران در کشور متعلق به نام مبارک فاطمه با بیش از 5/4 میلیون نفر و رتبه دوم متعلق به نام مبارک زهرا با ۳ میلیون نفر در کشور است. مریم، معصومه و زینب رتبه‌های بعدی انتخاب نام دختران قرار دارند.

به مناسبت سالروز درگذشت محمدعلی فروغی

استفاده ابزاری فروغی و استبداد از یکدیگر/ نقد بیماری «سیاه و سفید بینی»؛احیای فروغی و طرد شریعتی / ذکاءالملک در شب استبداد متجددمآبانه ما

اخبار اندیشهفروغی نخست وزیری نبود که صرفا گوش به فرمان استبداد جدید بنشیند، بلکه می‌خواست اهداف و نیات تجددخواهانه‌اش را با ابزار استبداد جدید نیز دنبال کند. به عبارت دیگر، اگر استبداد نو از او استفاده ابزاری می‌کرد او نیز از استبداد جدید استفاده ابزاری می‌کرد. او مغز متفکر تجددمآبی مستبدانه و استبداد متجددمآبانه بود. فروغی نظریه‌پرداز تجدد برای ایران و ایرانِ متجدد بود، ناسیونالیستی مدرنیست.

اطلاعیه تغییر زمان همایش «اندیشه ایران، هویت ایرانی»

اخبار اندیشهروابط عمومی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران اعلام کرد که همایش «اندیشه ایران، هویت ایرانی» به مناسبت روز جهانی فلسفه، که مقرر بود در تاریخ سه‌شنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۴ از ساعت ۹ تا ۱۷ برگزار شود، به دلیل شرایط نامساعد آلودگی هوا، به تاریخ سه‌شنبه ۱۸ آذرماه ۱۴۰۴ موکول شد.

پیام فیلسوف ایرانی به مناسبت روز جهان فلسفه

رضا داوری اردکانی: می‌توان با روشن شدن چراغی به ظلمت شب پایان داد/ از این اکنون به آسانی نمی‌توان عبور کرد/ پایان روزگار کانت، هابس، دکارت و بیکن

اخبار اندیشهرضا داوری اردکانی : ما وارث فلسفه دوره اسلامی هستیم و کم‌وبیش با فلسفه اروپایی هم آشنا شده‌ایم، اما روزگارمان میل و رغبتی به فلسفه ندارد و گردش امور چنان است که حتی به خرد و دانایی نیز احساس نیاز نمی‌شود. دوران بی‌نیازی از خرد دوران عجیبی است. این دوران هرچه باشد مجال مناسبی برای روکردن به فلسفه نیست. هرچند که وقتی این احساس به نهایت شدت برسد می‌توان به روشن شدن چراغی امید بست که به ظلمت شب تاریک پایان دهد و نگذارد که جان‌ها به ستوه آید؛ ولی چنین حادثه‌ای کمتر پیش می‌آید.

بررسی کتاب و کتابخوانی و علل اضمحلال آن در ایران

فراستخواه از زوال طبقه متوسط فرهنگی و کاهش کتابخوانی گفت / مطالعه تمدنی، معاصرساز، مسئله‌محور یا دگرگون‌ساز، و سبک زندگی یعنی چه؟

اخبار اندیشهمقصود فراستخواه چهار گونه خواندن تمدنی، معاصرساز، دگرگون‌ساز و سبک زندگی را به‌عنوان میراث تاریخی و اجتماعی ما صورت‌بندی می‌کند و از زوال طبقه متوسط فرهنگی، زوال اوقات فراغت، فروپاشی مرجعیت فکری و فرسایش حیات ذهنی به‌عنوان موانع تازه بر سر راه خواندن نام می‌برد.

اعلام مراسم ختم و بزرگداشت ابراهیم رزاقی/جزییات

اقتصاد کلانمراسم سوم درگذشت استاد بازنشسته اقتصاد دانشگاه تهران فردا برگزار می‌شود.

ابراهیم رزاقی درگذشت

بازار مالیابراهیم رزاقی، اقتصاددان ایرانی درگذشت.

 سیدصادق حقیقت به مناسبت پنجمین سالروز درگذشت استاد فقید دانشگاه تهران اندیشه هایش را بررسی کرد

چرا نسل «زد» گفتمان فیرحی را نپذیرفت / فقه سیاسی در بن‌بست مدرنیته: تلاش برای «دموکراتیک کردن سنت»/ پروژه ناتمام فیرحی برای ایران امروز

اخبار اندیشهچالش نظری مهم‌تر آن است که دموکراسی و مردم‌سالاری مفاهیمی مدرن‌اند و در ذات سنت اسلامی به معنای امروزی وجود ندارند. فیرحی بر این باور بود که مفاهیمی چون «بیعت» و «شورا» می‌توانند مبانی دموکراتیک در فقه اسلامی باشند، ...اما چالش اصلی پروژه‌ فکری فیرحی یافتن راهی بود برای پیوند دادن «سنت فقهی» با «مفاهیم مدرن»، بدون آن‌که یکی در دیگری حل شود. در ادامه‌ این مسیر، می‌توان از رویکردی به نام «ظرفیت‌سنجی» بهره برد؛ یعنی سنجش میزان سازگاری و ظرفیت سنت و فقه برای پذیرش شاخص‌های مردم‌سالاری و عقلانیت سیاسی. در واقع، این رویکرد می‌تواند ادامه‌ منطقی «پروژه‌ ناتمام فیرحی» تلقی شود.

نگاهی به کتاب «بحران در آگاهی اروپایی»

چگونه تلاطم‌های سیاسی و فلسفی، آگاهی مدرن اروپا را شکل داد؟ / فلسفه و بحران‌های مدرن ،از قرون وسطی تا ایدئالیسم آلمانی

اخبار اندیشهبحران در آگاهی اروپایی نوشته بهنام جودی در دو جلد توسط شرکت هزاره سوم اندیشه منتشر شده است. این کتاب، راهنمایی بر اندیشه فلسفی و سیاسی مدرن، از خاستگاه‌های قرون وسطایی آن تا قرن نوزدهم، است و مروری بر ادبیات مربوط به این حوزه را عرضه می‌کند.

کهنه اندیشی در پوسته جدید؛ کمدی تلخ نواندیشی / تاملی در پارادوکس نواندیشان کهنسال / نواندیشی بدون رهبری جوانان ایستایی مخرب را جایگزین می کند

اخبار اندیشهباید در نظر داشت که نواندیشی واقعی و حتی حقیقی، آن است که بتواند اصول و پایه‌های یک مبحث را به چالش بکشد و این اتفاق باید توسط افرادی بیفتد که نگاهی تعصبی و تصلبی به موضوع ندارند و همزمان، جرات و شجاعت به چالش کشیدن موضوعات را هم دارند و این همان جایی است که نسل جوان باید با اختیار کامل، نواندیشی را با پویایی و ذهن بازِ بدون تعصب پیش ببرد اما متاسفانه الیگارشی نسلی کهنسالان با یک گارد قهری و قدرت‌نمایی، از این شکل نواندیشی واقعی جلوگیری می‌کنند.

تأملی بر جهان اندیشه آلبر کامو در زادروزش

 شورش عاشقانه در برابر پوچی؛ چگونه بدون امید، زندگی کنیم؟ / پوچی چگونه به جنون تبدیل می شود؟ / چگونه می‌توان در جهانی بی‌معنا، زیست؟

اخبار اندیشهامروز، خواندن کامو نه فقط بازگشت به نویسنده‌ای از میانه سده بیستم است، بلکه مواجهه‌ای دوباره با پرسش‌های بنیادین انسان مدرن است: چگونه می‌توان در جهانی بی‌معنا، زیست؟ چگونه می‌توان در دل نومیدی، امیدی بی‌نام و نشان یافت؟ پاسخ کامو در تمام آثارش یکسان است: با وفاداری به زندگی، با پذیرش پوچی و در عین حال با سرکشی در برابر آن. جهان او جهان تضادهای سازنده است؛ جهانی که در آن تنهایی، سرچشمه همدلی است، و آگاهی، مبدأ عشق.

واکاوی معمای پیشی گرفتن غرب از بقیه جهان

احیای مدرنیته بر روی ویرانه های امپراتوری اروپا / نجات غرب با "شکست" در احیای امپراتوری روم / چندپارگی اروپا و "زمین شکسته"، موتور نوآوری و رقابت شد

اخبار اندیشهدر بخش پنجم، شیدل این پیوند میان سیاست و اقتصاد را آشکار می‌کند. او استدلال می‌کند که همه نظریه‌های موجود درباره علل «برتری غرب» از نهادهای دموکراتیک گرفته تا علم، استعمار، یا سرمایه‌داری در نهایت به یک شرط زیربنایی وابسته‌اند: نبود امپراتوری واحد در اروپا. رقابت مستمر میان دولت‌ها نوآوری فناورانه، اصلاحات نهادی و آزادی‌های نسبی را برانگیخت، زیرا هیچ قدرتی نمی‌توانست برای همیشه بر دیگری چیره شود. 

بسیج دانشجویی دانشگاه تهران برگزار می کند: نشست نقد و بررسی «فیرحی و تجدد»

اخبار اندیشهکانال مرحوم داوود فیرحی اعلام کرد که بسیج دانشجویی دانشکده حقوق و علوم سیاسی نشست «فیرحی و تجدد» را برگزار می کند.

نه زندان گذشته، نه انکار اکنون؛ بازخوانی سنت در پرتو عقل مدرن / سنت و مدرنیته: از جدالِ انجماد و گسست تا گفت‌وگوی شکوفایی

اخبار اندیشهسنت و مدرنیته دو مرحله از یک صیرورت انسانی‌اند. «گذشته» منبع الهام و تجربه است، اما نه معیار حقیقت. «مدرنیته»  نیز  ادامه تکامل  همان سنت است، نه  دشمن آن. جامعه امروز برای ساخت آینده، باید از گذشته بیاموزد، اما در آن توقف نکند. بازگشت به گذشته تنها زمانی سودمند است که راهی باشد برای درک عمیق‌تر انسان و تحقق عقلانیت و عدالت، نه برای اسارت در سایه تاریخ. در این معنا، سنت نه بتِ پرستیدنی است و نه دشمنی ضرورتا شکستنی؛ بلکه گفت‌وگویی است دائمی میان آنچه بوده‌ایم  و آنچه  می‌خواهیم  بشویم.

سیدجلال محمودی کتاب «سنت علیه تجدد» را بررسی کرد

فقدان گفت‌وگو نهادمند میان ایران، ترکیه و مصر در حوزه سنت و مدرنیته / کشاکش گفتمانی سنت و تجدد عثمانی و مصر

اخبار اندیشهسید جلال محمودی:‌ هدف اصلی کتاب، بررسی تقابل سنت و تجدد در دو تجربه مهم و تأثیرگذار یعنی مصر و عثمانی است؛ دو کشوری که الگوی بسیاری از جوامع اسلامی در مواجهه با مدرنیته بوده‌اند. این تقابل نه‌تنها تاریخی است، بلکه همچنان در لایه‌های فکری، سیاسی و اجتماعی جهان اسلام امروز حضور دارد.

 پنل «فهم برساخت‌های اجتماعی» در همایش کنکاش‌های مفهومی و نظری

چرا از حرکت ترامپ در ایران درک درستی وجود ندارد؟ / چالش بقا در عصر انقلاب صنعتی ششم/ ایران در کشاکش سنت و مدرنیته

اخبار اندیشهدومین روز از ششمین همایش «کنکاش‌های مفهومی و نظری» در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با پنلی تخصصی درباره «فهم برساخت‌های اجتماعی در فرایند خلاق مفهوم‌پردازی‌های جامعه‌شناختی در ایران» پیگیری شد. این پنل میزبان استادانی چون ابوالفضل دلاوری، علی جنادله، سید جواد میری و اسدالله حیدری بود و تمرکز اصلی آن بر کالبدشکافی سنت‌های فکری غالب در تحلیل‌های جامعه‌شناسی ایران قرار داشت.

محمد زارع شیرین‌کندی در سال‌روز تولد فیلسوف آلمانی، میزان اقبال از هایدگر را در ایران بررسی کرد

هایدگر ۹۰ سال پیش دولت آمریکا، درنده خویی ها و ... امروز را پیش بینی کرد/ هایدگر را به عنوان مد روز نخوانیم؛ اندیشه‌اش را جدی بگیریم

اخبار اندیشهمحمد زارع شیرین‌کندی گفت: بدترین کار ممکن درباره هایدگر، کشیدنِ پای او به وسط نزاع‌ها و دعواهای سیاسی «خاورمیانه‌ای» در این‌جاست. نه منازعات ایدئولوژیک و جاروجنجال‌های سیاسیِ اغلب بی‌ثمر و گاه خانمان‌سوز و خطرناک در کشور ما نیازی به هایدگر دارند و نه تفکر هایدگر استعداد این کار را دارد.

مروری بر کتاب «عثمانی و مصر در نیمه نخست قرن بیستم»

دیدگاه آخرین شیخ‌الاسلام عثمانی در باره تجدد و سنت/ سنت علیه تجدد در اندیشه توقانی در رابطه با دین و سیاست، مسئله زن و قوانین الهی و ...

اخبار اندیشهنویسنده نشان می‌دهد که تجدد در مصر بیش‌تر جنبه معرفتی و اندیشه‌ای یافت، در حالی‌که در ترکیه بیشتر به‌صورت نهادی و سیاسی تحقق یافت. همین تفاوت موجب شد که در مصر مباحث عمیق‌تری درباره نسبت دین و تجدد شکل گیرد، حال آنکه در ترکیه کشاکش اصلی بر سر ساختارهای حکومتی و اجتماعی بود.

تکنولوژی: تهدید یا فرصت برای هویت انسانی؟ /بحران هویت در عصر هوش مصنوعی

اخبار اندیشهبه گمانم یکی از بهترین راه‌حل‌ها می‌تواند این باشد که بر پایه درک عمیق‌تر از آنچه آرنت «شرایط انسانی» می‌نامد، بنا شود؛ فضایی که در آن عمل جمعی، تامل فردی و نوآوری فناورانه در هارمونی با یکدیگر قرار گیرند. این هدف تنها زمانی قابل دستیابی است که جوامع نسبت به ماهیت تغییراتی که در حال وقوع است، آگاهی عمیق‌تری پیدا کرده و راهکارهایی برای هدایت این تحولات به سمت شکوفایی انسانی ابداع کنند.

نگاهی به «زندگی‌های هدررفته: مدرنیته و طردشدگانش»

انسان‌ به مثابه آشغال و علف هرز / تحلیلی بر مفهوم «مدرنیته سیال»

اخبار اندیشهکتاب تحلیلی انتقادی از پیامدهای تاریک مدرنیته، جهانی‌شدن و طرد اجتماعی است و بر تولید «پسماند انسانی» (مانند پناهندگان و بیکاران) تمرکز دارد.باومن از استعاره‌هایی مانند «باغبانی اجتماعی» استفاده می‌کند تا نشان دهد چگونه مدرنیته، انسان‌ها را به عنوان «علف‌های هرز» طرد می‌کند.

در سلسله شب‌های بخارا با عنوان «شب هانری کربن» مطرح شد

کربن پادزهر نیهلیسم مدرنیته را در ایران یافت /هانری کربن علیه ایمان فرمالیستی

اخبار اندیشهمهدی فدایی مهربانی گفت:‌ایمان عامیانه، ما را به فرمالیسم هدایت می‌کند. کربن معتقد بود که اگر ایمان فرمالیستی و در باطن‌مان درونی نشده باشد، حقیقی نیست. شیعه بودن لزوماً به‌معنای مجموعه‌ای از مفاهیم، گزاره‌ها و باورهای شیعی نیست. دین‌داری نیز همین‌طور نیست و کربن اصطلاح دین‌داری اگنوستیک را برای همین به کار می‌گیرد، برای کسانی که گویی معنویت در وجودشان رسوخ نکرده است.