فلسفه غرب
-
مؤلف «معمای فردید» در مواجهه با نقد
پاسخ میرسپاسی به میردامادی درباره فردید، روشنگری و معیارهای نقد/ مرز میان داوری اخلاقی و تبیین تاریخی در مواجهه با میراث فکری ضدتجدد در ایران
اخبار اندیشهعلی میرسپاسی در پاسخی روش‌شناختی به نقد یاسر میردامادی بر کتاب «معمای فردید»، بر ضرورت تمایز میان ارزیابی پروژه موجود و پیشنهاد پروژه‌های جایگزین تأکید می‌کند. او با دفاع از عینیّت پژوهش و تعهد به اصول روشنگری، تشریح می‌کند که چگونه مفاهیم ضدمدرنیته در گردش فراملی خود، از زبان رهایی از سلطه خارجی به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به استبداد داخلی تبدیل شده‌اند.
-
نگاهی به کتاب «اربابان بشر» اثر نوام چامسکی
کالبدشکافیِ قدرتِ نخبگان
اخبار اندیشهمضمون واحد این اثر کاملاً شفاف است: اربابان بشر چه کسانی هستند و چگونه حکومت خود را برپا کرده و حفظ می‌کنند؟
-
چرا هگل در آثار اصلی‌اش روایاتی بسط‌یابنده یا تکاملی ارائه می‌دهد؟
معنای «پایان تاریخ» در فلسفه هگل / مترجم کتاب سجویک توضیح داد
اخبار اندیشهبه گفته حسین نیکبخت، «پایان نزد هگل به معنای به سرانجام رسیدن و کامل‌شدن است. بنابراین، ارجاعات هگل به پایان تاریخ در واقع ارجاع به پایان یک عصر تاریخی است و نافی امکان مسیری متفاوت در آینده نیست.»
-
نگاهی به کتاب «پدرم برتراند راسل» نوشته کاترین تیت، دختر راسل
شکست خردورزی انتزاعی راسل در مواجهه با تراژدی زیستهٔ فرزندش/ آزمایشگاه تربیتی که در برخورد با واقعیت روان انسان دچار لکنت می‌شود
اخبار اندیشهمهدی آزموده نوشت: «راسل مردی بزرگ و نابغه‌ای با بهره‌ی هوشی بالا بود که در نزدیک به یک قرن زیستن به انسان، جامعه، منطق و اخلاق اندیشید و به دنبال قطعیت و شفافیت گشت. با اینحال شفافیت نظریه هیچگاه نتوانسته در مقابل خشونت واقعیت دوام آورد.»، ضمن این در کتاب کاترین تیت در مورد پدرش برتراند راسل دو محور مهم به چشم می خورد: ابتدا وقتی است که خردورزی انتزاعی فیلسوف انگلیسی در مواجهه با تراژدی زیستهٔ فرزندش شکست می‌خورد و دیگری فقدان قوام نظام تربیتی راسل است که در برخورد با واقعیت روان انسان دچار لکنت می شود.
-
رهام برکچی‌زاده درباره کتاب «فراکرانگی» می گوید
علیه کانت و دیگران / میاسو «جهانِ درخود» را از چنگ کانت و پدیدارشناسی ربود
اخبار اندیشهمترجم کتاب «فراکرانگی» گفت: هارمن به میاسو ایراد می‌گیرد که او تنها نیمی از راه را رفته است: میاسو موفق شده انسان را از مرکز هستی‌شناسی خلع‌ید کند، اما به جای آن «عقل ریاضیاتی» را بر تخت پادشاهی نشانده است، در حالی که یک رئالیسمِ واقعی باید خودمختاری مطلقِ خودِ «اشیا» را به رسمیت بشناسد؛ فراتر از هر گونه دسترسیِ علمی یا ریاضیاتی.
-
هندبوک "لیبرالیسم کلاسیک" منتشر شد
اخبار اندیشههندبوک راهنمای روتلج درباره لیبرالیسم کلاسیک ویراسته ریچارد ا. اپستین، ماریو ج. ریزو و لیا پالاگاشویلی، منتشر شد.
-
مروری بر «درآمدی بر ماتریالیسم تاریخی» آلن وودز
علت نهایی تغییرات اجتماعی در تحولات شیوه تولید/ مارکس تاریخ را چگونه می‌دید؟
اخبار اندیشهکتاب «درآمدی بر ماتریالیسم تاریخی» با ارجاع مکرر به نوشته‌های مارکس و انگلس، از ایدئولوژی آلمانی و نقد اقتصاد سیاسی تا مانیفست کمونیست تلاش کرده نشان دهد که چگونه می‌توان تاریخ را نه مجموعه‌ای از وقایع پراکنده بلکه فرایندی قانون‌مند فهم کرد... علت نهایی تغییرات اجتماعی باید در تحولات شیوۀ تولید جست‌وجو شود نه در ایده‌ها و نیت‌های فردی. این کتاب بر پایۀ متنی مقدماتی با عنوان «مارکسیسم چیست؟» تنظیم شده که در نسخۀ اصلی در کنار مباحث ماتریالیسم دیالکتیکی و اقتصاد مارکسیستی قرار دارد.
-
تاملی بر تبارشناسی بحران تجدد در ایران و بازخوانی آرای سید احمد فردید
اسلام سیاسی متاثر از چپ یا محصول نگاه انتقادی هایدگر به مدرنیته و شیعه کربنی؟ / فردید معمار پنهان بحران هویت در ایران / درنگی در فردیدشناسی میرسپاسی
اخبار اندیشهدر چنین بزنگاهی ذهنِ پرسشگرِ ایرانی نیازمندِ بازگشت انتقادی به سرچشمه‌های فکریِ خویش است؛ تأملِ دوباره در میراثِ کسانی چون فخرالدین شادمان، احمد کسروی، محمد نخشب، جلال آل‌احمد، علی شریعتی، عبدالکریم سروش، سیدجواد طباطبایی و سید احمد فردید. خوانشِ سنجش‌گرانه‌ی سنتِ روشنفکرانه در نقدِ هژمونیِ غرب و شرق می‌تواند ما را از فرو غلتیدن در دامِ توهم‌آلودِ خوش‌بینیِ مطلق به هر یک از این دو جبهه مصون بدارد. از این منظر، ترجمه‌ی فارسی کتاب میرسپاسی درست به موقع سربرآورده است؛ خوش‌وقت آمده، نه بی‌درزمان.
-
«مشروطیت»؛ از چالش محدودسازی قدرت تا تقابل میان اصالت‌گرایی و قانون اساسی زنده (قسمت اول) دانشنامه استفورد
تناقض بنیادینِ محدودسازیِ حکومت: قانون‌گذاری که خود باید محدود شود!/ آیا قانون اساسی میثاقی منجمد در گذشته است یا موجودی زنده و در حال تکامل؟
اخبار اندیشهاین متن با تکیه بر مدخل دانشنامه استنفورد، مفهوم «مشروطیت» و ضرورتِ مهارِ قانونیِ قدرت حکومت را واکاوی می‌کند. فهم مفهوم مشروطه و مشروطیت با سابقه تاریخی آن در ایران، با تفسیر به رای های غیرعلمی و در جهت تقویت استبداد به عمل آمده، ضرورت فهم عمیق آن را ضروری می سازد. مطلب با طرح پارادوکس خودمحدودسازیِ دولت، میانِ معنای حداقلی و جامعِ مشروطیت تمایز می‌گذارد. سپس با عبور از آرای نظریه‌پردازانی چون هابز و آستین، چالش‌های بنیادینِ میان دو مکتبِ «اصل‌گرایی» (پایبندی به معنای اولیه متن) و «قانون اساسی زنده» (تکامل‌پذیری هنجارها با مقتضیات زمانه) را برای تعیین مرز میان استبداد و دموکراسی به تصویر می‌کشد.
-
گزارشی از نشست نقد و بررسی کتاب «مارکسیسم و انقلاب در ایران» در کافه کتاب نشر ثالث؛ از واکاوی ایدئولوژی‌های انقلابی تا کالبدشکافی چالش‌های نظری و پراتیک چپ
مارکسیسم ایرانی؛ ادراک بومی یا الگوبرداری مکانیکی از شوروی و چین/ سراب انقلاب سوسیالیستی در ایران؛ تخیل چپ‌ها از تاریخ و گرفتاری در تله ساختار
اخبار اندیشههاشم آقاجری گفت: مسئله اصلی چپ ایران از انقلاب مشروطه تا امروز، همواره این پروبلماتیک بنیادین بوده است: آیا جامعه ایران در مرحله «انقلاب دموکراتیک» به سر می‌برد یا در آستانه «انقلاب سوسیالیستی»؟ تمامی منازعات درونی جریان‌های مارکسیستی به این پرسش بازمی‌گشت.
-
تأملی انتقادی بر کتاب «تأملی در مدرنیته ایرانی»
انتقاد میرسپاسی به روایت مسلط غربی از مدرنیته / مدرنیته ایرانی از روایت تاریخی تا بازاندیشی فلسفی/ مساله مدرنیته ایرانی: عبور از یک دوگانه دیرپا
اخبار اندیشهمساله مدرنیته ایرانی را نمی‌توان با انتخاب میان دو موضع از پیش آشنای بازگشت به سنت یا پذیرش جهان مدرن به پایان رساند. هر دو موضع، اگر به پاسخ‌هایی قطعی و مصون از بازاندیشی تبدیل شوند، امکان اندیشیدن به تجربه تاریخی ایران را محدود می‌کنند: یکی با تبدیل سنت به مرجعی نهایی برای داوری و دیگری با قرار دادن آن در موقعیت میراثی که اعتبارش را باید در نسبت با مدرنیته تعیین کرد.
-
به مناسبت صدمین سال تولد متفکر فرانسوی
فوکو را فراموش نکن
اخبار اندیشهدر دهه‌های هفتاد و هشتاد کسانی که به ایده‌ها و اندیشه‌های رادیکال و تندرو گرایش داشتند، فوکو را متفکری رهایی‌بخش، منتقد، تالی مارکس و نیچه و فروید و صدای حاشیه‌ها و طردشده‌ها می‌خواندند. اکنون اما تب فوکو تا حدودی فروکش کرده و نسل‌های جوان‌تر آن‌قدر فلسفه‌زده و نظریه‌خوان نیستند، ضمن آنکه متفکرانی راحت‌الحلقوم‌تر و ساده‌فهم‌تر مثل بیونگ چول هان مد روز شده‌اند و دیگر کمتر کسی حوصله می‌کند، آثار پیچیده و سخت فوکو را بخواند.
-
بازخوانی نظریهٔ «دولت در جامعه» جوئل میگدال و فراتر رفتن از توهم قدرت مطلقِ بوروکراتیک
تحول در نظریه دگرگونی های اجتماعی: دولت عامل اصلی تغییر در جامعه نیست/ عبور جوئل میگدال با نبرد پنهان نظم‌ها از وبر و پارسونز
اخبار اندیشهدانیل لامباخ در مقالهٔ خود با تکیه بر نظریهٔ «دولت در جامعه»ی جوئل میگدال، این فرض مسلط را که «دولت اقتدار مطلق و فراگیر دارد» به چالش می‌کشد. او نشان می‌دهد که در بسیاری از جوامع، حاکمیت مرکزی در مواجهه با شبکه‌های محلی و مردان قدرتمند ناچار به عقب‌نشینی یا سازش است. بر این اساس، سیاست مدرن حاصل تعامل و نبرد میان نظم‌های رقیب است و نباید تجربهٔ انحصاری دولت غربی را به کل جهان تعمیم داد.
-
تأملی درباره مرگ در جهان سرمایه‌داری - پارهٔ یکم
انتقاد از کالایی‌شدن بدن و زیست انسان در جهان سرمایه‌داری مدرن
اخبار اندیشهانسان مدرن بیشتر به درون خود بازمی‌گردد؛ درباره انگیزه‌هایش می‌اندیشد از رازهایش آگاه است و می‌تواند بارها در ذهن خود موقعیت‌های زندگی‌اش را بازسازی کند؛ بنابراین رنج دیگر فقط چیزی نیست که بر فرد واقع می‌شود؛ رنج به چیزی تبدیل می‌شود که فرد آن را در تنهایی خود می‌پرورد، تفسیر می‌کند و از آن آگاهی پیدا می‌کند.
-
مؤسسه اطلاعات و تحقیقات اسلامی(IRIC) و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار می‌کنند
نشست «اسلام در غرب»«فرصت‌ها و چالش‌های فراصنعت هوش مصنوعی»
اخبار اندیشهمؤسسه اطلاعات و تحقیقات اسلامی(IRIC) و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی چهارمین نشست عصرانه «اسلام در غرب» «فرصت‌ها و چالش‌های فراصنعت هوش مصنوعی» با هدف گسترش تمدن شیعه در غرب را برگزار می کنند.
-
نوشتار فرهاد همتی درباره «هایدگر و نازیسم» نوشته ویکتور فاریاس
فیلسوف هیتلر/ رابطه هایدگر و نازیسم
اخبار اندیشهفرهاد همتی نوشت:هایدگر علاوه بر پیشبرد اهداف نازی در دانشگاه، استادان و دانشجویان را نیز کنترل می‌کرد و حتی علیه استادان جاسوسی می‌کرد و گزارش محرمانه می‌داد. مثل مورد ادوارد باومگارتن که در فلسفه پیرو پراگماتیسم جان دیویی بود که موجب اخراج او از دانشگاه شد.
-
تأملی بر کتاب «اخلاق سیاسی» اثر ادوارد هال و اندرو سابل
دست‌های آلوده سیاست/ نسبت قدرت و مسئولیت اخلاقی در زندگی سیاسی
اخبار اندیشهاگر سیاستمدار ناچار شود برای جلوگیری از شر بزرگ‌تر دست به کاری نادرست بزند، وضعیت اخلاقی او چه خواهد بود؟ مفهوم «دست‌های آلوده» که پیشینه مهمی در اندیشه مایکل والزر و نمایشنامه «دست‌های آلوده» ژان پل سارتر دارد، همین تناقض را آشکار می‌کند.
-
بازخوانی متدولوژی دکارت بنیان‌گذار فلسفهٔ مدرن؛ از انهدامِ پیش‌فرض‌ها تا بازسازی معرفت
سنجش پایه‌های یقین در کوره‌راه شک روشمند/ چالش‌های دوگانه‌انگاری ذهن و بدن، موضوعاتی که هنوز قابل بررسی اند؛ می اندیشم پس هستم
اخبار اندیشهتصور کنید یک روز تصمیم بگیرید فقط چیزهایی را باور کنید که بتوانید درباره‌شان کاملاً مطمئن باشید. به حواس خود اعتماد نکنید؛ چون گاهی شما را فریب می‌دهند. درباره تفاوت خواب و بیداری تردید کنید و حتی از خود بپرسید آیا آنچه اکنون تجربه می‌کنید، ممکن است بخشی از یک خواب باشد؟
-
کتابی دیگر از ویتگنشتاین منتشر شد
اخبار اندیشه«زبان عمومی، ذهن اجتماعی» شرح نکته‌به‌نکتۀ تحقیقات فلسفی ویتگنشتاین، به نویسندگی مالک حسینی با همکاری مشترک نشر کرگدن و نشر فرهنگ سیادت منتشر شد.
-
از تقاطع عقلانیت، فردگرایی و افسون‌زدایی تا چالش‌های بوروکراسی و مدرنیتهٔ سیال
آیا ایرانیان وارد عرصه جهان مدرن شده اند؟/ افراد با چه تغییراتی از سنتی به مدرن تبدیل می شوند؟/ مخاطرات و مزایای مدرنیته
اخبار اندیشهمدرنیته یکی از مفاهیم مهم در فلسفه، جامعه‌شناسی، تاریخ و مطالعات فرهنگی است؛ مفهومی که برای توضیح بخشی از تحولات عمیق جهان جدید به کار می‌رود...مدرنیته فقط به معنای جدیدبودن یا استفاده از فناوری‌های تازه نیست. این مفهوم به مجموعه‌ای گسترده از تحولات تاریخی و اجتماعی اشاره دارد که در آن شیوه‌های سنتی زندگی دگرگون شده و علم، عقلانیت، فردگرایی، شهرنشینی، فناوری، تخصص و نهادهای جدید اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
-
انشاءالله رحمتی در نشست «هستی‌شناسی یاد و فراموشی»
بشر امروز دچار فراموشی جمعی و ساختاری شده است/ با ذکر به خدا بازگردیم
اخبار اندیشه به گفته رحمتی: «انسان به سبب ساختار وجودی‌اش همواره با فراموشی عجین بوده است و نمونه تمثیلی آن را در «رسالة الطیر» ابن‌سینا می‌بینیم که چگونه مرغانِ اسیر، وطن مالوف و جایگاه ازلی خود را از یاد بردند و اسارت را قاعده اصلی زندگی پنداشتند.»
-
عضو فرهنگستان علوم و تبیین نقش تمدن اسلامی در شکوفایی علم نجوم
روایت غلامرضا اعوانی از ردپای میراث جندی‌شاپور، زیج‌ها و تقویم خیام در تکامل اخترشناسی/ تلفیق دانش ایرانی، هندی و یونانی زمینه‌ساز رستاخیز نجوم
اخبار اندیشهغلامرضا اعوانی گفت: ترجمه آثار نجومی ایرانی هندی و یونانی به زبان عربی نقش مهمی در شکل‌گیری و گسترش علم نجوم در تمدن اسلامی داشت. ترجمه آثار مربوط به زیج‌های ایرانی و هندی و همچنین کتاب المجسطی بطلمیوس زمینه را برای آشنایی دانشمندان مسلمان با دستاوردهای پیشین فراهم کرد.
-
بررسی«بازآرایی جامعه در بحران» در نشست موسسه رحمان
آیا ایران در مرحله شکنندگی ساختاری است؟ / با همه فروبستگی ها می توان دوباره برخاست
اخبار اندیشهدر جمع‌بندی دو سخنرانی می‌توان گفت که یوسفی و صادقی از دو زاویه به مسئله بحران پرداختند. یوسفی بر فرسایش ظرفیت‌های اجتماعی و نهادی، انباشت فشارها و ضرورت تقویت سرمایه اجتماعی و اصلاح حکمرانی تمرکز کرد. صادقی نیز نشان داد که فهم بحران، بدون بررسی محدودیت‌های تخیل سیاسی و دشواری تصور آینده‌های جایگزین، کامل نخواهد بود.
-
صورت‌بندی یک امکان گفتمانی جدید در فترتِ فرسایشیِ جامعهٔ ایران
محمدرضا تاجیک و اصول «نواصلاح طلبی» اش برای برون رفت از بحران/ گشایش انسداد با توجه ممکنات و نه احتمالات؛ راه های اصلاحی برای جامعه در آستانه ایران
اخبار اندیشهشاید جریان اصلاح‌طلبی باید به ره مشابهی شود و از پوسته‌ی سخت گفتمانی خود به‌در آید و حرف نو آورد، با مردمان رابطه‌ی تفهیم و تفاهمی برقرار کند، و به روش و منش کنش جمعی دیگر گردد. اما می‌دانم در شرایطی به طرح کنش مدنی متفاوت می‌پردازم که ظرفیت‌های تغییر مدنی و دموکراتیک جامعه، در سراشیبی تند تحلیل و تعلیق قرار گرفته‌اند، و هر لحظه امکان رویش و پیدایش جریانی رادیکال یا رخدادی بن‌افکن وجود دارد، و می‌دانم برای به باورنشاندن این «امکان» نیازمند تأملی اقتصادی‌سیاسی و کاملاً انضمامی هستیم.
-
در تبیین یک مناقشه تاریخی وتمدنی
دیپلماسیمحمد مهدی شریعتمدار در یادداشتی برای خبرآنلاین نوشت: «غرب همواره به دنبال تعریف خود از طریق غیر بوده است وبرای این‌که «اروپایی/آمریکایی» باشد، نیاز دارد شرق را بدوی، مستبد و خطرناک بازنمایی کند، نکته‌ای که ادوارد سعید در کتاب شرق‌شناسی به آن پرداخته است. تاریخِ این رویارویی نشان می‌دهد که هرگاه غرب دچارِ ازخودبیگانگی شده، در برابر شرق اصیل عقب‌نشینی کرده است وهرگاه شرق (به‌ویژه ایران) در مواجهه با غرب، تکیه بر خویشتن (خودباوری) داشته است، غرب ناگزیر به عقب‌نشینی شده است.»
-
مروری بر «خردمندی در زندگی روزمره» اثر لشک کولاکوفسکی
بازگشت به عصیانگری فلسفه
اخبار اندیشهکولاکوفسکی در این کتاب به خواننده نمی‌گوید چگونه صادق‌تر، خوشبخت‌تر یا باوفاتر باشد، بلکه نشان می‌دهد که پشت هرکدام از این کلمه‌های آشنا، پیچیدگی‌هایی نهفته است که ارزش توقف و تأمل دارد.
-
جان لاک؛ بازخوانی اندیشه فیلسوفی که عصر روشنگری را رقم زد (قسمت چهارم)(دانشنامه استنفورد)
ردّ «حق الهی شاهان»، و کاشتن بذر آزادی مدنی/ پارادوکس بردگی مشروع در برابر استبداد تاج‌وتخت و استعمار/ مفهوم نظریهٔ بردگی لاک در تقابل با استبداد
اخبار اندیشهلاک استدلال خود را علیه امکانِ «خود-برده‌سازی» به سمت توماس هابز نشانه رفته است. هابز توسط معاصرانش به عنوان کسی شناخته می‌شد که تأکید می‌کرد شخص می‌تواند با قرارداد خود را به بردگی درآورد و پادشاه بر اتباع خود سلطه (dominium) دارد...دیوید آرمیتج در مقالهٔ سال ۲۰۰۴ خود با عنوان «جان لاک، کارولینا و دو رساله دربارهٔ حکومت» استدلال می‌کند که لاک درست همان زمانی که مشغول نگارش دو رساله دربارهٔ حکومت بود، در بازنگری قوانین اساسی کارولینا مشارکت داشت. بندِ «هر فردِ آزاد در کارولینا دارای قدرت و مرجعیت مطلقه بر بردگان سیاهپوست خود است» بدون تغییر در سند باقی ماند.
-
اندیشهٔ اگزیستانسیال و روان‌درمانی به روایت داستان
چه رازی را اروین یالوم برای مواجهه با مرگ فاش کرد/ کالبدشکافی رنج‌های بشری؛ چهار دغدغهٔ بزرگ که زندگی شما را شکل می‌دهند
اخبار اندیشهگاهی یک روانپزشک فقط درمانگر نمی‌ماند؛ بلکه به فیلسوف و نویسنده‌ای تبدیل می‌شود که پرسش‌های اتاق درمان را به میان زندگی روزمره می‌آورد.
-
عقل‌گرای مطرود قرن هفدهم و درس‌هایی برای انسان امروز
چرا اسپینوزا از سوی فقهای یهودی به شدت تکفیر شد؟/ آزادی واقعی چگونه محقق می شود؟
اخبار اندیشهاگر انسان تمام عمرش تصور کند آزاد است فقط به این دلیل که می‌تواند میان چند انتخاب یکی را برگزیند، آیا واقعاً آزاد است؟
-
فداکاری انگلس برای نجات مارکس از گرسنگی و فراموشی/ فقر نابغه ۵ فرزندش را به بستر مرگ برد / مارکس که بود؟
اخبار اندیشهنام کارل مارکس معمولاً با واژه‌هایی مانند کمونیسم، سرمایه‌داری و انقلاب گره خورده است؛ اما پیش از آنکه او را صرفاً نظریه‌پردازی سیاسی بدانیم، باید به یک واقعیت مهم توجه کرد: مارکس آموزش دانشگاهی خود را در فلسفه دید و رساله دکتری‌اش نیز درباره فلسفه باستان بود.