«واشینگتن ایروینگ»، نویسنده آمریکایی که دراوایل قرن نوزدهم زندگی میکرده است، مجموعه داستانی درباره «قصرالحمراء» دارد که نشات گرفته از ذهنیت مردم آمریکا درباره این بنای تاریخی قرن چهاردهم است. یکی از این داستانها درباره مردی اسپانیایی و دخترش است. آنها اتاقی مخفی درون دیوارهای در حال فرو ریختن قصر متروک پیدا میکنند که در آن گنجی گرانبها پنهان شده است. پدر و دختر مخفیانه گنج را از قصر خارج میکنند. اکنون در موزه «متروپولیتن» داستان گنج دیگری روایت میشود؛ گنجی که اینبار نمیتوان آن را از این موزه خارج کرد.
در طبقه دوم موزه «متروپولیتن»، گالریهایی وجود دارد که از دید عموم پنهان شده است. در این گالریهای مخفی افسانه «ایروینگ» درباره اتاقی که مملو از گنجینههای مربوط به هنر اسلامی است به گونهای تحقق مییابد. یک تفاوت اما اینجا وجود دارد: کسی این گنجینه رااز گالری نربوده است. این گنجینهها نه تنها به یغما نرفتهاند بلکه در حال افزایش نیز هستند. مسئولان موزه در حال چیدن بیش از 1000 قطعه در گالریهای نوساز موزه هستند. این گنجینهها که نمایانگر 13 قرن تاریخ هنر اسلامی است، در ویترینهای نورانی اتاقهایی با معماری اسلامی قرار داده شدهاند. کف این گالریها با مرمر مصری پوشانده شده است. روشنایی آنها از چراغهایی به شکل چراغهای مساجد تامین میشود و فوارههای جوشان و طاقهای نوکتیز آنها چشم را مینوازد.
در اول نوامبر سال جاری میلادی، بالاخره این اطاق مخفی 19000 فوت مربعی، با نام دقیق و طولانی «گالری هنر سرزمینهای عربی، ترکیه، ایران، آسیای مرکزی و آسیای جنوبی معاصر» به معرض دید عموم گذاشته خواهد شد. این نمایشگاه یکی از مهمترین مجموعههای هنر اسلامی خارج از خاور میانه است و بر خلاف تصور برخی، فقط حاصل هشت سال برنامهریزی و کار دقیق را به نمایش نخواهد گذاشت بلکه مهمتر از آن نشان دهنده آگاهی آمریکا از ارزش تمدن بصری جهان اسلام است. آن هم در دورهای که این جهان، بزرگتر از همیشه در صحنه بینالمللی و در روح آمریکاییها جای گرفتهاست.
موزه بریتانیا «شیلا کنبی» را برای سرپرستی دپارتمان اسلامی موزه متروپولیتن و رسیدگی به نحوه چیدمان صنایع دستی استخدام کرد. «کنبی» در این باره میگوید: «30 سال پیش تنها گروه کوچکی از متخصصان و افرادی که صنایع دستی چون قالیچه جمعآوری میکردند، به این نوع وسایل علاقهمند بودند. اما حالا توجهات و انتظارات به مراتب بیشتر شده است. من فکر میکنم این به دلیل اخبار جنگهایی است که این روزها نظر بسیاری را به کشورهای مسلمان جلب کردهاست. تاریخ و تمدنی که در صنایع دستی موجود در موزه نهفته است، هنوز تقریبا ناشناخته است. هدف ما این است که این موضوع را تغییر دهیم و تاریخ و فرهنگ پنهان در پس این اشیاء را به مردم معرفی کنیم.»
در سال 1975 وقتی هنر اسلامی برای اولین بار در موزه به نمایش گذاشته شد مخاطبان زیادی نداشت. اما با افزایش چشمگیر مخاطبان این هنر، موزه در تنگنا قرار گرفته است که آیا آثار مربوط به پیامبر اسلام حضرت محمد(ص) را در معرض دید قرار دهد یا نه. این آثار شامل چند ورق کاغذ به شکل طومار از قرن شانزدهم است که به دلیل حساسیت به نور نمیتواند پیوسته برای عموم نمایش دادهشود.
در سال 2003 گالریهای اسلامی موزه بسته شد تا مجالی برای گسترش نمایشگاههای یونان و روم در طبقه اول موزه «متروپولیتن» ایجاد شود. اما این اقدام در زمان نامناسبی صورت گرفت. جایگزینی هنر اسلامی با هنر غربی در سالگرد واقعه 11 سپتامبر انجام شد و به شکل یک جایگزینی نمادین درآمد. بسیاری از کارشناسانی که در استخدام موزه هستند و متخصصان مستقل اعتقاد داشتند که اشیاء مربوط به هنر اسلامی، بیانگر تاریخ و تمدن کشورشان بوده و لزومی نمیدیدند که به دلایل سیاسی تغییری در موزه ایجاد شود.
دو محقق برجسته آمریکایی اتاقهای مربوط به هنر اسلامی را «پر رمز و راز» توصیف و از بسته شدن آنها اظهار تاسف کردند. بسیاری از مردم معتقد بودند که چیدمان اشیاء اسلامی براساس تاریخ مناسب نیست و دید درستی از کلیت مجموعه به دست نمیدهد. محققان هم از طبقهبندی نادرست 12000 شی مجموعه شاکی بودند زیرا این طبقهبندی نادرست مطالعات روی آنها را دشوار میکرد.
یکی از اولین اشیایی که در موزه به بازدیدکنندگان خوشامد خواهد گفت، کاسهسفالی ایرانی با قدمت 1000 سال است. لبه این کاسه با خط کوفی کشیده مزین شده است. جمله نوشته شده به خط کوفی، گفتاری آموزنده است: «برنامهریزی قبل از کار، شما را از تاسف خوردن محافظت خواهد کرد.» احتمالا مسئولان موزه هم این جمله را به خاطر سپرده بودند زیرا پیش از شروع پروژه معین کردند که چهار سال بعد موزه بازگشایی خواهد شد. با وجود اینکه همه چیز از قبل برنامهریزی شده بود، توقعمتصدیان و طراحان بالاتر رفت و تصمیم گرفته شد زمان و هزینه بیشتری به این کار اختصاص داده شود. این هزینه تا امروز چیزی حدود 50 میلیون دلار بودهاست. این مبلغ علاوه بر هزینه بازسازی و طبقه بندی گالری، شامل هزینه تولید کاتالوگهای جامعتر و برنامههای آموزشی هم میشود. برنامهریزی پروژه چند سال طول کشید و عملیات تا اواخر زمستان سال 2009 به مرحله اجرا در نیامد. اما پس از شروع پروژه، با وجود اجبار برای تعدیل نیروها به دلیل مشکلات اقتصادی جهانی، مسئولان موزه توانستند مشکلات را از سر راه بردارند و به خوبی پیشرفت کنند.
حالا که دیگر چیزی به افتتاح موزه باقی نمانده است، مردم آمریکا فرصت دارند خودشان تاریخ و تمدن کشورهای شرقی را ببینند و درباره آن قضاوت کنند. خانم «کنبی» در اینباره میگوید: «همیشه این اتفاق رخ میدهد که مردمی زیر سوال بروند و تمام پیشرفتهایشان نادیده گرفته شود. اما این اشیا نشانگر جنبه انسانی بشر هستند. آنها زیبایی، دستاوردها و حتی شوخ طبعی تمدنهای بزرگ را نشان میدهند. اینکه بازدیدکنندگان هنگام قضاوت در مورد کشورهای دیگر تمدن غنی آنها را در نظر بگیرند یا نه، به خودشان مربوط است. اما حداقل مردم این فرصت را دارند که این آثار را با چشم خودشان ببینند و در نهایت خودشان نتیجهگیری کنند.»
47301
نظر شما