به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن و ماهی که شب قدر در آن چون قلبی تپنده میدرخشد، فرصتی است تا از دریچهای تازه به عمق قرآن کریم بنگریم. سوره مبارکه یس که پیامبر(ص) آن را قلب قرآن نامیدهاند، نهتنها راهنمای ما در مسیر ایمان و هدایت است، بلکه هر آیهاش پنجرهای بهسوی رازهای توحید، معاد و رحمت الهی میگشاید.
بنابر روایت ایکنا، در سلسلهگفتوگوهایی بهمناسبت این ماه با علیاکبر توحیدیان، پژوهشگر قرآنی و دکترای علوم قرآن و حدیث، در شماره دهم به بررسی عبرتپذیری از تاریخ و هشدار به غرور بشر، استهزای پیامبران و پیام اخلاقی برای مبلغان دینی، ثبات سنتهای الهی و حضور همه انسانها نزد خدا براساس تفسیر حجتالاسلام والمسلمین محسن قرائتی میپردازد.
درونمایه آیات ۳۰ تا ۳۲ سوره یس درباره عبرتپذیری از تاریخ چیست و چگونه میتواند الهامبخش رفتار انسان امروز باشد؟
این آیات، محورهای مهمی از آموزههای تربیتی و اخلاقی قرآن را روشن میکنند. آیه ۳۰ با تأثر و تأسف خداوند آغاز میشود: «یَا حَسْرَةً عَلَی الْعِبَادِ مَا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا کَانُوا بِهِ یَسْتَهْزِئُونَ؛ ای دریغ و افسوس بر این بندگان که هیچ پیامبری برای هدایتشان نمیآمد، مگر اینکه او را مسخره میکردند.» این جمله به ما یادآوری میکند که همیشه بخشی از جامعه، پیامبران را مسخره کردهاند. پیام اخلاقی این آیه چندوجهی است:
اول، انسانی که با موضعگیری حق همراه شود و از آموزههای پیامبران پیروی کند، سعادتمند خواهد بود؛ همانطور که قرآن میگوید: «...وَجَعَلَنِی مِنَ الْمُکْرَمِینَ؛ و از کرامتیافتگان قرارم داد.»
دوم، حسرتی بزرگتر از این نیست که بهدلیل غرور و خودبینی، درهای هدایت به روی انسان بسته شود.
آیه ۳۱ هشدار میدهد که عبرتپذیری از تاریخ گذشته، نقش مهمی در هدایت انسان دارد: «أَلَمْ یَرَوْا کَمْ أَهْلَکْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَیْهِمْ لَا یَرْجِعُونَ؛ آیا ندانستهاند چه بسیار از اقوام پیش از آنان را هلاک کردیم که آنان هرگز نزد اینان برنمیگردند.»
واژه «قرون» جمع «قرن» است و هم به دورههای زمانی طولانی و هم به مردم آن دورهها اشاره دارد. پیام این آیه ساده اما عمیق است: اگر انسانها از سرنوشت گذشتگان عبرت نگیرند، ممکن است مسیر مشابهی را تجربه کنند. بسیاری از مفسران، از جمله علامه طباطبایی(ره) در المیزان، این آیه را دعوت به تأمل در تاریخ و تجربههای گذشته تفسیر کردهاند. مشاهده رفتارهای تلخ گذشتگان، انسان را نسبت به تصمیمات خود هوشیار میکند و از غرور و استهزای پیامبران بازمیدارد.
آیه ۳۲ نیز تأکید میکند که تمام انسانها در نهایت نزد خدا حاضر خواهند بود: «وَإِنْ کُلٌّ لَمَّا جَمِیعٌ لَدَیْنَا مُحْضَرُونَ؛ و همه آنان در قیامت نزد ما احضار میشوند.» این آیه پیام دیگری نیز دارد؛ نقل تاریخ و عبرتگیری از آن، هم موجب ترس و تهدید برای مجرمان است و هم برای مؤمنان تسلای خاطر ایجاد میکند که خداوند ناظر و مراقب است و عدالتش حتماً اجرا خواهد شد.
پیام اخلاقی و تربیتی آیات درباره استهزای پیامبران چیست و چه تأثیری بر مبلغان دینی دارد؟
آیات یادشده یادآوری میکنند که استهزای پیامبران، سنتی دائمی در طول تاریخ بوده است. همه پیامبران، از حضرت آدم(ع) تا حضرت محمد(ص)، در برابر بخشی از مردم با طعنه و تمسخر روبهرو شدهاند. پیام اخلاقی آن برای مبلغان دینی روشن است: دلسردنشدن از زخمزبان و تمسخر دیگران، یکی از رموز پایداری در مسیر هدایت مردم است. از منظر تربیتی، این آیات سه درس مهم دارند:
اول، صبوری و استقامت مبلغان دین است. همانطور که پیامبران در برابر استهزاءها صبور بودند، مؤمنان و مبلغان امروز نیز باید با همان روحیه عمل کنند.
دوم، هشداری به غرور و تکبر جامعه بهشمار میرود. استهزای پیامبران نتیجه غرور و خودبینی بشر است و به حسرت بزرگ ختم میشود؛ همان پیام آیه ۳۰ که میگوید: «ای دریغ بر بندگان.»
سوم، نتیجه استهزای پیامبران هلاکت و حسرت ابدی است. این پیام در طول تاریخ بارها مشاهده شده و درس عبرت برای انسانهای امروز است که ارزش پیروی از حق را درک کنند.
به تعبیر تفسیر نمونه، بیان این واقعیت که تمام پیامبران مورد استهزا قرار گرفتند، الگویی عملی برای مبلغان دینی فراهم میکند تا بدانند مسیر دشوار است، اما پایدار ماندن در مسیر حق، نتیجهای جاودانه دارد.
این آیات چگونه سنتهای الهی و سرنوشت گذشتگان را به ما نشان میدهند و چه درسهایی برای جامعه معاصر دارند؟
سنتهای الهی در تاریخ همواره ثابت بودهاند. آیه ۳۱ یادآوری میکند که هلاکت اقوام پیشین، نتیجه کفر و طغیان آنان بوده است. مفسران تأکید دارند که مشاهده تاریخ به انسان کمک میکند تا مسیر خود را اصلاح و تصمیماتش را با آگاهی بیشتر اتخاذ کند. سه پیام مهم این بخش که برای جامعه امروز قابل استنتاج است، عبارتاند از:
ثبات قوانین الهی و الگوپذیری از تاریخ: همانطور که گذشتگان بهدلیل بیاعتنایی به پیامبران هلاک شدند، انسان امروز نیز اگر از تاریخ عبرت نگیرد، ممکن است به سرنوشت مشابه دچار شود.
تهدید مجرمان و تسلای مؤمنان: آیات همزمان هم هشداردهنده هستند و هم امیدبخش؛ مجرمان میترسند و مؤمنان اطمینان پیدا میکنند که عدالت الهی اجرا میشود.
بازگشتناپذیری و پایان فرصتها: آیه ۳۲ تأکید میکند که هنگام فرارسیدن قهر الهی، راه برگشت وجود ندارد و فرصتها نباید از دست برود.
علامه طباطبایی(ره) میگوید که این آیات پیوند میان عبرت از تاریخ و اجرای عدالت الهی را به شکلی روشن نشان میدهند؛ یعنی عبرت از سرنوشت گذشتگان نهتنها آگاهیبخش است، بلکه سبب تقویت ایمان و اعتماد به عدالت الهی میشود.
نظر شما