روشنفکری

درباره«حبیب و طبیب حوزه» به مناسبت سالگرد سید هادی خسروشاهی

انتقاد به فضای تجدد ستیز حوزه ها / نواندیش حوزوی ناقد نواندیشان دانشگاهی

اخبار اندیشهخسروشاهی از مدافعان نواندیشی حوزوی بود. آن را نسبت به جریان روشنفکری دینی هم برتر می‌دانست. می‌گفت امتیاز این جریان در مقایسه با جریان روشنفکری دینی عام، عمدتاً در زمینه شناخت و آگاهی آن از متون اصیل اسلامی است.وی ادعا می‌کند که متاسفانه پرچمداران روشنفکری دینی، صرفاً معلوماتی در زمینه متون اصیل اسلامی داشتند.

روزنامه اصولگرا: روشنفکران و سلبریتها در مواجهه با ناارامی های اخیر فقط ناامیدی آفریدند، هیچ تعهدی هم احساس نکردند

آسیب‌هاگرچه این روزها ما داغ‌دار ریخته‌شدن خون 3117 نفر از هموطنان خود هستیم و نوسازی حکمرانی را یک پیش شرط ضروری برای آینده کشورمان می‌دانیم؛ اما باید گفت رفتار برخی سلبریتی‌ها، اینفلوئنسرها، چهره‌ها و روشنفکران در شبکه‌های اجتماعی، در برابر این حوادث نوعی از حس «تماشاگر منفی‌گرا» را در خود داشت.

افشین داورپناه انسان‌شناس، رخدادهای ۱۶ سال اخیر را تحلیل و بررسی کرد

اعتراض به اغتشاش تبدیل شد چون مطالبات برآورده نشد / اطلاعات دقیقی نداریم اخبار صدا و سیما هم غیرواقعی است / اعتراضات نشانه زنده بودن جامعه است

اخبار اندیشهمردمی که با اعتراضات متفاوت به خیابان می‌آیند در حالی که مجال بروز اعتراضات را ندارند یا در اعتراضات قبلی هم پاسخ مورد انتظار را دریافت نکرده‌اند، این مردم همچنان امیدوار به تغییرند. اطلاق تعارض اعتراضات با منافع ملی به دلیل بهره‌برداری گروه‌های خاص از اعتراضات، آن هم به دلیل ناتوانی حاکمیت در مدیریت اعتراضات، ربطی به مردم ندارد. ما نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم مردم آن جوری که ما می‌خواهیم و مطابق با نگاه ما رفتار کنند.

نقدی بر دو روایت روشنفکری از بحران معاصر ایران

«ما شکست خوردیم» یا «نردبان بر دیوار اشتباه» بود؟

اخبار اندیشهایران امروز، بیش از هر زمان، نیازمند نگاهی است که از دوقطبیِ «مرثیه اخلاقی» و «نقد سیاسی تلخ» فراتر رود؛ نگاهی که در عین حفظ صداقت انتقادی، از تقلیل‌گرایی بپرهیزد و ابعاد پنهان، غیرمستقیم و امیدوارکننده کنش فکری و اجتماعی را نیز ببیند. شکست در یک میدان، به معنای پایان همه بازی‌ها نیست.

راه‌های پرورش اندیشه و استقلال فکری

اخبار دینکسب استقلال فکری با پیروی از عقل، تفکر، گفت‌وگو با دانایان و مهار احساسات ممکن می‌شود؛ چنان‌که انسانِ صاحب عقل، راه خیر و هدایت را از شر و ضلالت بازمی‌شناسد و به معرفت الهی دست می‌یابد.

انحلال روشنفکرانی که دنبال خالص سازی هستند!

اخبار اندیشههیچ بهانه‌ای، هیچ وضعیت فوق‌العاده‌ای، هیچ موقعیت خطیری و هیچ «برهه حساسی» نمی‌تواند خاموش‌کردن صداهای گوناگون را توجیه کند. جامعه‌ای که در آن فقط یک صدا مجاز است، نه‌تنها به انسداد سیاسی گرفتار خواهد شد بلکه به فقر فکری و اخلاقی نیز دچار خواهد شد. ما یک بار آزموده‌ایم در این ورطه بخت خویش را؛‌ هم‌رنگ‌شدن با جماعت و پیامدهایش را دیده‌ایم.

پیوستن به گروه ارانی زندگی‌ام را به بی‌راهه کشاند

تاریخ ایرانبزرگ علوی تحصیلات مقدماتی خود را در تهران گذراند. پدرش، سیدابوالحسن، که از فعالان جنبش مشروطه بود و در آلمان به «کمیته ملیون» پیوسته بود، در یکی از سفرهای پنهانی‌اش به ایران (۱۳۰۲)، پسران خود، بزرگ و مرتضی را برای ادامه تحصیل به آلمان برد.

می‌توانیم روشنگری را به منزله عصر احساساتی‌گری توصیف کنیم / کتاب «روشنفکری و بنیادهای فکری فرهنگ مدرن» چه می گوید؟

اخبار اندیشهکتاب «روشنفکری و بنیادهای فکری فرهنگ مدرن» شرحی توصیفی و انتقادی بر جنبش روشنگری است و تقریبا به تمام جوانب آن پرداخته و تاثیرش را در مقولات مختلفی چون فلسفه، هنر، ادبیات، تاریخ، سیاست، اخلاق و دین مشخص می‌کند.

مثل آهن‌ربا، احترام دیگران را جلب کنید: راهنمای عملی زندگی اخلاقی و با ارزش

اخبار دیناحترام چیزی است که با رفتار درست، صداقت و محبت جلب می‌شود. با تواضع، پایبندی به اصول و کمک به دیگران، نه تنها دل‌ها را به دست می‌آورید، بلکه مسیر اخلاقی را هم به دیگران نشان می‌دهید.

انتقاد تند روزنامه اصلاح طلب از روشنفکران کشور: چرا در برابر شعارهایی که خواهان جنگ و تجاوز به ایران است سکوت کرده اید؟

احزاب و شخصیت‌هاروزهای اخیر، گفتمانــی نگران کننده به تدریج وارد فضای عمومی شــده است؛ گفتمانی که از طریق بازوهای جنگ‌طلبان خارج از کشور، از جمله بی‌بی‌ســی فارسی و ایران اینترنشنال به افکار عمومی داخل ایران تزریق می‌شود.

درباره پی‌یر بوردیو ساختارگرای برساخت گرا

ثمربخش ترین نقدها چه نوع نقدهایی هستند؟ / جامعه‌شناسی که تقسیم‌بندی‌های علوم انسانی را به چالش کشید

اخبار اندیشه به‌گفته ناصری‌راد: «بسیاری از سردبیران و اعضای تحریریه مجلات علمی و پژوهشی گاه با زیر پا گذاشتن اخلاق علم و پژوهش و بدون ارزیابی‌های درست و صرفاً بر اساس سفارش‌ها و فرمایش‌ها، مجموعه‌ای از مقالات مرتبط با مفاهیم و نظریه‌های بوردیو را منتشر کرده‌اند که به فهم عجولانه و تا حدی نادرست از مفاهیم و نظریه‌های بوردیو دامن زده‌اند.»

جامعه شناسان نمی توانند مردم را قانع کنند؛ شکاف میان فهم کنشگران با صورتبندی جامعه شناسان / چرا دانش اجتماعی، کم‌مایه به نظر می‌رسد؟

اخبار اندیشهشاید مساله اصلی نه این باشد که چرا تحلیل‌های جامعه‌شناختی، کم‌مایه به نظر می‌رسند؛ بلکه این پرسش مهم‌تر است که چرا بخشی از توده مردم، از دیدنِ نظام‌مندِ همان واقعیتی که هر روز تجربه می‌کنند، احساس ناامیدی می‌کنند؟ و پاسخ نیز آن باشد که نارضایتی از تحلیل‌های جامعه‌شناختی در بسیاری موارد ناشی از آشنایی و نزدیکی بیش از حد تصویر ارائه شده است.

روشنفکران وطنی چرا بدون زمینه دنبال دموکراسی اند؟ / فقط لاک و روسو اما هابز نه، چرا؟ / جهانِ ناامن، اقتدارِ هابزی می طلبد

اخبار اندیشهامروز، جهان دوباره هابزی شده است؛ اما شاید تنها آنان که از مسیر اقتدار مشروع عبور کنند، روزی به دموکراسی پایدار برسند.

شیرین احمدنیا رئیس انجمن جامعه‌شناسی ایران:

دانشگاه نهاد نقد قدرت و زبان دردهای مردم است / وظیفه اندیشمند علوم اجتماعی نه فقط تبیین جهان که تغییر جهان هم هست

اخبار اندیشهاگر دانشگاه صرفاً مکانی برای تولید مدرک یا انباشت محفوظات باشد، از رسالت راستین خود فاصله گرفته است. دانشگاه، نهاد نقد قدرت است؛ نهاد بازاندیشی در جامعه و پرورش آگاهی انتقادی است. بنابراین علم، بویژه علوم‌اجتماعی، با مسئولیتی دوچندان روبه‌روست. به این اعتبار، دانشمند علوم‌اجتماعی تنها وظیفه تبیین جهان را ندارد؛ او باید در نقد و تغییر آن نیز سهم داشته باشد. فیلسوفان جهان را تفسیر کرده‌اند، اما مسأله بر سر تغییر آن است

محسن محمودی اندیشه سیاسی نوام چامسکی را بررسی کرد

چپ آمریکایی / چامسکی وجدان‌ بیدار بشریت در عصر ما

اخبار اندیشهچامسکی معتقد است که هر شکل از اقتدار، سلسله‌مراتب و سلطه (چه در خانواده، چه در محل کار، چه در دولت و چه در روابط بین‌الملل) ذاتاً نامشروع است، مگر آنکه بتواند توجیهی عقلانی و اخلاقی برای وجود خود ارائه دهد. اگر نهاد قدرتی نتواند ثابت کند که وجودش برای رفاه و آزادی انسان‌ها ضروری است، باید برچیده شود.

در نشست مجازی نقد «در جستجوی بنیادی برای امر سیاسی» مطرح شد

نقد کتاب عبدالکریمی از منظر فلسفه سیاسی؛ آیا در جهان نیچه‌ای زندگی می‌کنیم؟ / عبدالکریمی:‌ روشنفکری ما دچار غوغاسالاری و روزمرگی شده است

اخبار اندیشه احمد بستانی گفت:‌ بیژن عبدالکریمی از مفهوم نیهیلیسم برای توصیف عصر ما استفاده کرده است، آن هم به معنایی نیچه‌ای. حال باید پرسید آیا نیهیلیسم توصیف درستی از وضعیت ما به دست می‌دهد؟ آیا ما هنوز در جهان نیچه‌ای زندگی می‌کنیم؟ آیا تمامی کنشگران سیاسی و سیاستمداران که امروزه فعالیت می‌کنند ذیل این مفهوم می‌گنجند؟

امر ملی در کشاکش بحران‌ها و تهدیدها

عبدالکریمی از توفیق نظام در بخش نظامی و شکست در بخش اقتصادی و اجتماعی می گوید / روشنفکران نئولیبرال سد راه مبارزه با تبعیض / فساد از سیاست تا اجتماع

اخبار اندیشهوظیفه روشنفکران و نخبگان است که به مردم کمک کنند که به یک خودآگاهی ملی دست پیدا کنند. اما نه دانشگاه و نه روشنفکران، وظایف خود را انجام نمی‌دهند. روحانیت و حامیان گفتمان انقلاب همزبانی برای گفت‌وگو با بخش نوگرای جامعه ندارند اینها هم ریسمان هدایت‌شان به دست رسانه‌های خارجی افتاده است. این روند برای منافع ملی ما و صلح کشور ایران و اینکه ایران مورد تهاجم قرار نگیرد بسیار خطرناک است.

وقتی غلامحسین ساعدی با پلیس دست به یقه شد

تاریخ ایرانرویدادی پر حاشیه در زندگی ساعدی درگیری وی با یکی از نیروهای شهربانی است. در بریده‌ای از روزنامه‌ی کیهان مربوط به سال ۱۳۴۹ گزارشی منتشر شده که در آن به ضرب‌وشتم غلامحسین ساعدی توسط مأموران کلانتری یوسف‌آباد تهران اشاره می‌شود.

تأملی بر جهان اندیشه آلبر کامو در زادروزش

 شورش عاشقانه در برابر پوچی؛ چگونه بدون امید، زندگی کنیم؟ / پوچی چگونه به جنون تبدیل می شود؟ / چگونه می‌توان در جهانی بی‌معنا، زیست؟

اخبار اندیشهامروز، خواندن کامو نه فقط بازگشت به نویسنده‌ای از میانه سده بیستم است، بلکه مواجهه‌ای دوباره با پرسش‌های بنیادین انسان مدرن است: چگونه می‌توان در جهانی بی‌معنا، زیست؟ چگونه می‌توان در دل نومیدی، امیدی بی‌نام و نشان یافت؟ پاسخ کامو در تمام آثارش یکسان است: با وفاداری به زندگی، با پذیرش پوچی و در عین حال با سرکشی در برابر آن. جهان او جهان تضادهای سازنده است؛ جهانی که در آن تنهایی، سرچشمه همدلی است، و آگاهی، مبدأ عشق.

آن ده شب «شب‌های گوته»

تهدید حکومت از «زبان» روشنفکران / شکاف دولت-ملت پیش از انقلاب چگونه علنی شد/ لحظه‌ای که قلم بر سکوت غلبه کرد

اخبار اندیشه۱۰ شب گوته نقطه عطفی شد در تاریخ روشنفکری ایران. آن رویداد، پیوندی میان قلم و خیابان برقرار کرد. با گذشت نزدیک به ۵ دهه، یاد آن شب‌ها هنوز زنده است؛ در حافظه مردمی که آن باغ را پر کردند، در صدای ضبط ‌شده سیمین دانشور و گلشیری و حالا در سریال‌هایی که با فناوری‌های تازه، آن صحنه‌ها را بازمی‌آفرینند. شب‌های گوته دیگر فقط بخشی از تاریخ روشنفکری نیست؛ بخشی از حافظه جمعی ایرانیان است. یادآور لحظه‌ای کوتاه، لحظه‌ای که کلمه بر سکوت غلبه کرد.

معمای مرد مرموز؛ مرشد انقلابی یا باج‌گیر سلطنت‌طلب؟

تاریخ ایراناحسان نراقی نقل می‌کند: بی‌سوادی‌اش را چنان پنهان کرده بود که مدتی طول کشید تا به آن پی ببریم، زیرا از هوشیاری و حافظه شگفت‌انگیزش استفاده می‌کرد و بدون کمترین وقفه، دو ساعت صبح‌ها و دو ساعت بعدازظهرها، به سبک یک انقلابی خالص و غیرقابل انعطاف، به گفته خودش ما را ارشاد می‌کرد.

بیژن عبدالکریمی از اجماع ملی و نحوه مواجهه با بحران‌ها می‌گوید؛ نسخه ضد تجزیه برای حاکمیت و نخبگان ناتویی!

روایت عبدالکریمی از گزینه امریکا برای ایران؛ جنگ یا تسلیم مطلق/ شیفت پارادایم در حوزه داخلی /فقدان تئوری، عامل گیجی حاکمیت در حل مشکلات معیشتی مردم

اخبار اندیشهحاکمیت ایران از فقدان تئوری در حوزه فلسفه اقتصاد سیاسی رنج می‌برد. به همین دلیل حاکمیت در مواجهه با مسائل اقتصادی و مشکلات معیشتی مردم گیج و گنگ است... پایداری ها نیروهای اصیل تاریخی و هویتی ما نیستند. اینها خارج از خرد و لوگوس ایرانی هستند. شخصا مرگ این جریانات را در ایران اعلام می‌کنم. پس از حمله اسراییل به ایران، این نوع گفتمان‌های رادیکال به پایان راه خود رسیدند. اینها به جز برخی حرکات ایذایی، نمی‌توانند نقش جدی در پهنه سیاسی و تصمیم‌سازی ایران داشته باشند.

نگاهی به کتاب «روشنگری، انقلاب و رمانتیسم» نوشته فردریک بیزر

متفکران آلمانی، مطیع در برابر قدرت و بی باک در اندیشه ورزی / بیزر اسطوره «آلمان غیرسیاسی» را در هم شکست / کانت، سیاسی در خفا

اخبار اندیشهمادام دو استال روشنفکران آلمانی، پایان قرن هجدهم را اینچنین توصیف کرد: «آن ها عظیم‌ترین بی‌باکی اندیشه را با مطیع‌ترین شخصیت درآمیختند...هدف روشنفکران آلمانی در انتهای قرن هجدهم، آگاه کردن مردم از حقوق و تکالیف مدنی و اصول دین، سیاست و اخلاق بود، به همین جهت تفکر این روشنفکران عمیقا سیاسی بود، اما به خاطر محدودیت‌ها و فشار حکومت وقت، سیاسی در خفا (cryptopolitical) بود.

نگاهی به کتاب «تاملات پاسکالی» اثر پی‌یر بوردیو

نقد فیلسوفان برج عاج نشین؛ جامعه شناسی برای "عوام الناس"/ علیه توهم تفکر محض / چرا بوردیو می گوید جامعه شناس نباید از مردم عادی دست بکشد؟

اخبار اندیشهبوردیو معتقد است فقط توهم توانایی مطلق تفکر می‌تواند منجر به این باور شود که رادیکال‌ترین شک قادر به تعلیق پیش‌فرض‌هاست. کتاب «تاملات پاسکالی»، تلاش بوردیو برای بازگرداندن جامعه‌شناسی به ریشه‌های فلسفی خود و تأکید بر نقش متعهد و درگیر جامعه‌شناس با واقعیات اجتماعی، در تقابل با اندیشه انتزاعی و بی‌اعتنا به مردم، است.

سال‌مرگ کارل پوپر، فیلسوف اتریشی-بریتانیایی و تاثیر او در ایران

پشتوانه نظری اصلاح‌طلبان / پوپر و هایدگر در ایران، جدال روشنفکری دینی / فیلسوف "جامعه باز" چگونه به حل مسائل ما کمک می‌کند؟

اخبار اندیشهسیامک عاقلی گفت:‌بعدها که آقای سروش راه اصلاح‌طلبی را در پیش گرفت و از لیبرالیسم، سکولاریسم، کثرت‌گرایی، دموکراسی، تکامل معرفت دینی (قبض و بسط تئوریک شریعت) شخص و شهروند صاحب حق تا مکلف و … در تقابل با جامعه تک‌صدایی، جزم‌اندیشی، و… اظهارنظر کرد، باز از اندیشه‌های پوپر بهره گرفت و پوپر شد فیلسوف پشتوانه اندیشه‌های اصلاح‌طلبانه.

جلال آل‌احمد بدون بزک و دوزک/ نگاهی به مرد سی‌وپنج ساله ایرانی در دهه ۱۳۳۰

تاریخ ایراناز جذاب‌ترین بخش‌های این یادداشت‌ها جزییاتی است که از زندگی روزمره خودش و مردم روایت می‌کند، با ذکر دقیق قیمت‌ها و شرح سر و وضع مردم و خانه‌ها و کوچه خیابان‌ها. آل‌احمد به‌راستی یک گزارشگر دقیق است و موجز و مختصر، اما گویا روایت می‌کند.

سخنرانی مهدی جلیلی با عنوان «ما دیگری هستیم» در نشست «روایت و جنگ» انجمن جامعه شناسی ایران

تندروها چگونه دست روایت سازان اندیشمند را در برابر دشمن بستند؟ / شکست روایت رسمی در ایران / تأثیر سیاست «دیگری‌سازی» بر جامعه و آینده ایران

اخبار اندیشهکنشگران اجتماعی باید ضعف‌های خود را پذیرفته و در دایره‌های محدود تأثیر بگذارند تا استیلای روایت‌های دروغین شکسته شود. باید روایت‌های جدیدی درباره «ایران» و لزوم حفظ «تنوع» موجود در آن خلق کرد. تصمیم‌گیران سیاسی باید مردم را آنگونه که هستند، با خواسته‌ها و نیازهایشان بپذیرند، نه آنگونه که در ذهن خود ترسیم کرده‌اند. این کار سخت است اما نجات افراد از ترور اطلاعاتی و هویتی ضروری است.