۸ نفر
۷ مهر ۱۴۰۱ - ۱۱:۵۶
آیا «دالان تورانی» حقیقت دارد؟

به دنبال افزایش اختلافات بین جمهوری های آذربایجان و ارمنستان، برای استفاده از مسیر ریلی که باکو را از مسیر استان سیونیک ارمنستان به نخجوان متصل می کند، برخی از کارشناسان و رسانه ها، این مسیر را «دالان تورانی» نامیدند. بنظر می رسد شباهت «تور» با «ترک» باعث شده که این افراد، تور را همان ترک و در قلمرو ترکستان بزرگ که ایده آرمانی ترکیه است، تصور کنند.

در این یادداشت سعی می شود صحت این نامگذاری بلحاظ جغرافیایی،تاریخی و سیاسی با استفاده از اطلاعات موجود در ویکی پدیا که از میان دیدگاه های صاحبنظران جمع آوری شده، ارزیابی شود. موارد داخل گیومه عینا از ویکی پدیا نقل می شود.

- «توران جای‌نامی برای یک منطقه در آسیای میانه به معنی سرزمین تور به زبان پارسی میانه است، که از آن سوی آمودریا (جیحون) یعنی ماوراءالنهر، به خوارزم متصل بوده و از مشرق تا دریاچهٔ آرال امتداد دارد»

- «در کعبهٔ زرتشت، توران جزء ایالت‌های ایران آمده، کهن‌ترین منبع که به کلمهٔ توران اشاره می‌کند کتاب اوستا است و تمامی تورانیان در این کتاب نام‌های ایرانی دارند... در کتاب‌های پهلوی نیز نام‌های تورانیان همه ایرانی است. در شاهنامه هم نام‌هایی مانند پشنگ و ارژنگ، افراسیاب، گرسیوز، اغریرث، گُروی، کهرم، سپهرم، اندریمان، سرخه، شیده، فرنگیس، منیژه، ویسه، فرشیدورد، لهاک، هومان، پیران، بارمان، پیلسم، گلباد، نستیهن، شواسپ، ارجاسپ، ویدرفش، نامخواست،… کاملاً آشکار می‌سازد که تورانیان عصر اوستایی، قوم- قبیله‌ای «ایرانی» بوده‌اند.»

- «در شاه‌نامهٔ فردوسی که برگرفته‌شده از خدای‌نامه است تورانیان با ایرانیان دارای یک ریشه هستند آن‌گاه که از پادشاهی و تقسیم سرزمین‌ها به دست فریدون سخن می‌رود. تور و سلم و ایرج، هر سه فرزندان فریدون هستند یکی از این سرزمین‌ها سرزمین تور در همسایگی و مرز به مرز ترکان-مغولان در شمال چین است که به تور برادر ایرج (نماد ایرانیان) می‌رسد.»

- «آرَش کمانگیر یا آرش شیواتیر بزرگ‌ترین تیرانداز در اسطوره‌های ایرانی است که پس از پایان جنگ ایران و توران، به‌عنوان کمان‌دار ایرانی برای تعیین مرز ایران و توران برگزیده شد و از بالای کوه «اَیریوخْشَئوثه»، تیری را به‌سوی کوه «خْوَنْوَنْت» پرتاب کرد و با پرتاب تیر او در زمان منوچهر، مرز میان ایران و توران تعیین شد.»

- «به گزارش ابوریحان بیرونی، آرش تیر را از کوه رویان افکند و خداوند باد را فرمان داد تا تیر او را به اقصای خراسان، جایی واقع در فرغانه و طبرستان برساند. تیر آرش، که افراسیاب آن را نشان کرده‌بود، هزار فرسخ رفت و سرانجام بردرخت گردوی بزرگی فرود آمد. به گزارش ثعالبی، تیر آرش به هنگام طلوع آفتاب پرتاب شد، از مازندران گذشت و به بادغیس رسید و چون خواست فرود آید، به فرمان خداوند، فرشته‌ای آن را به پرواز درآورد و به خُلْم در سرزمین بلخ بُرد و در هنگام غروب در کوزین (تصحیف گوزبن، ناحیه‌ای میان گوزگان و جیحون) فرود آورد.»

-«شباهت‌ صوری‌ میان‌ دو نام "تور" و "تورک‌" (ترک‌)، پندارها و گمراهیهایی‌ را سبب‌ شده‌است‌. همین‌ تصورات‌ در سده‌های‌ ۱۳ و ۱۴ق‌ / ۱۹ و ۲۰م‌ تحریفها و دشواریهایی‌ را پدید آورد؛ به‌ ویژه‌ آنکه‌ در برخی‌ از مآخذ محدوده‌هایی‌ خیالی‌ با نام های‌ توران‌ و ترکستان‌ در آسیای‌ مرکزی‌ پدید آمد که‌ از دیدگاه‌ جغرافیایی‌ و تاریخی‌ به‌ اثبات‌ نرسیده‌اند. از سدۀ ۶م‌ که‌ ترکان‌ به‌ آسیای‌ مرکزی‌ راه‌ یافتند، شباهت‌ نامهای "تور" و "تورک‌" سبب‌ شد که‌ برخی‌ نام‌ توران‌ و ترکان‌ را یکی‌ بدانند؛ حال‌ آنکه‌ رابطه‌ای‌ میان‌ این‌ دو نام‌ وجود ندارد»

-«تورانیسم که با نام پان‌تورانیسم هم شناخته می‌شود ایدئولوژی بود که توسط یک فرد مجارستانی ساخته و پرداخته شد. این ایدئولوژی به منظور مقابله با ایدئولوژی‌های دیگر کشورهای اروپایی مثل پان اسلاویسم و پان ژرمنیسم، هم‌زمان با شکل‌گیری و رشد فزاینده ایدئولوژی‌های ناسیونالیستی اروپایی، به منظور یارگیری مجارستانی‌ها و اتحاد آنها با کشورهای ترک‌زبان مثل عثمانی و برخی قومیت‌های اورالی زیر سایه امپراتوری تزار روسیه ساخته شد و هدف آن‌ها یارگیری سیاسی برای مقابله با همدیگر بود. ریشه اصلی کلمه پان تورانیسم به کتاب شاهنامه فردوسی بر می‌گردد که سرزمین افسانه ای توران بر می‌گردد. ایده پان تورانیسم ۵۰ سال پیش از شعله‌ور شدن جنگ جهانی اول شکل گرفت.»

-«در اوایل سده بیستم برخی از اندیشمندان و سیاستمداران ترکیه و تاتارستان در تعریف توران آن را تبدیل به وسیله‌ای برای توجیه پانترکیسم قرار دادند و این منطقه اساطیری را، همه مناطق و کشورهایی که در آن به ترکی سخن گفته میشود، تعریف نمودند. این موضوعی است که در ادبیات سیاسی ترکیه هنوز هم کم و بیش مطرح است.

طبق این ادبیات سیاسی، پان تورانیسم به اندیشه متحد کردن همه ترکان جهان و سرزمین‌های آنان گفته میشود.»

-«ولادیمیر مینورسکی در مورد جعل پان ترک‌ها برای هویت سازی خودشان و مصادره کشورهای دیگر جهان چنین گفته‌است: "هر جا که پرسش حل نشده‌ای در زمینه فرهنگ قوم‌های شرق باستان پدید آید ترکان بی درنگ دست خود را همان‌جا دراز می‌کنند.»

-« آندره‌ ماندلشتام‌ عضو انستیتوی‌ حقوق‌ بین‌الملل‌ امپراتوری‌ روسیه‌ و مدیر ادارۀ حقوقی‌ دولت‌ موقت‌ آن‌ کشور ضمن‌ مقدمه‌ای‌ بر کتاب پان‌ تورانیسم‌، یادآور گردیده‌ است‌ که‌ طلعت‌ بیگ‌، وزیر ترکان‌ جوان‌ در گفت‌ و گویی‌ در ۱۳۲۷ ق‌ / ۱۹۰۹م‌ با وی‌ چنین‌ بیان‌ داشت‌ که‌ به‌ تازگی‌ از وجود برادران‌ ترک‌ خود در آسیای‌ مرکزی‌، آگاهی‌ یافته‌ است‌. با این‌ وصف‌ بذری‌ که‌ پان‌ تورانیست های‌ روسیه‌ کاشتند، زمینۀ مناسبی‌ در ترکیه‌ برای‌ رشد و نمو یافت‌»

از مطالب فوق نکات زیر یافته می شود:

۱- منطقه توران چه در منابع اساطیری و چه در کتب باستانی مانند اوستا، به منطقه ای در کرانه رود جیحون و مجاور استان بلخ و بادغیس و دره فرغانه و بطور کلی در آسیای مرکزی اطلاق می شده و هیچگاه در منطقه قفقاز یعنی در کنارجمهوری های آذربایجان و ارمنستان نبوده است.

۲- ریشه تورانیان، آریائی بوده و ایرانی بوده اند و اگرچه بلحاظ اختلافات مرزی با ایران در جنگ بوده اند اما ریشه این درگیری ها، زبان یا قومیت نبوده است.

۳- در دوره معاصر، ابداع مفاهیم تورانیسم یا پان‌تورانیسم فاقد ریشه ترکی بوده و توسط یک فرد مجارستانی به منظور مقابله با ایدئولوژی‌های دیگر کشورهای اروپایی مثل پان اسلاویسم و پان ژرمنیسم، برای اتحاد مجارستانی‌ها با کشورهای ترک‌زبان با حمایت امپراتوری تزار روسیه، برای مقابله با اروپا ابداع شده است. جالب اینکه ترکان‌ عثمانی‌ مدتهای طولانی از وجود نظریه‌ پردازان‌ پان‌ تورانیسم‌ بی‌خبر بودند و بعدها از طریق‌ نوشته‌های‌ اروپاییان‌ از جمله‌ لئون‌ کائن‌، وامبری‌ و دیگر خاورشناسان‌ به‌ وجود پان‌ تورانیسم‌ پی‌بردند.

۴- ترکیه در مسیر هویت و پیشینه سازی برای قوم ترک بخصوص پس از استقلال کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز، از واژه تورانیسم سوء استفاده کرد و آن را مترادف واژه ترک خواند. اصطلاح ترکستان بزرگ که ابداع ترکیه بود نیز با هدف بزرگنمایی قدرت ترکیه به عنوان برادر بزرگ اقوام قزاق و قرقیز و ازبک و آذری وترکمن و تاتار، ایجاد گردید. در حالی که این اقوام برای قومیت خویش اصالت قائل بوده و خود را در قلمرو پیروان آتاترک و ترکیه نمی دانند.(ر.ک. آیا کشورهای تُرک، متحد می شوند؟ منتشره در دیپلماسی ایرانی)

۴- یکی از اهداف رسانه ها و پان ترکیست های ترکیه از داستانسرایی و قصه پردازی برای برجسته کردن افسانه تقابل ایران و توران، قرار دادن ایران در مقابل کشورهای ترک زبان یعنی همسایگان و دوستان ایران، است.

با این وصف اگر دالان ریلی آذربایجان و ارمنستان، یک دالان تورانی نامیده شود نه تنها فاقد مفهوم و اصالت تاریخی بوده بلکه در جهت تمایلات ترکیه برای بزرگنمایی قدرت و تثبیت جایگاه برادر بزرگتری خود در قفقاز خواهد بود. موضوعی که حتی کشورهای باصطلاح ترک زبان هم به آن اعتقادی ندارند. شاید بهتر باشد بجای دالان تورانی، از این مسیر به عنوان دالان ریلی آذربایجان – ارمنستان، یا دالان شرق به غرب و یا نام های بی حاشیه دیگر استفاده شود. مراقب باشیم که در زمین ترکیه بازی نکنیم.

۶۵۶۵

کد خبر 1678600

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 11 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 12
  • نظرات در صف انتشار: 32
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • خان اوغلان.اهری IR ۱۲:۳۴ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۷
    35 32
    معمای زانگزور؟ از یک طرف عده ای اعم از ملی گرا و اصول گرا و اصلاح طلب آن را کریدور ناتو و ترک ها می دانند. از سوی دیگر رئیس مجلس آمریکا با سفر به کشور صلیبی ارمنستان به آذربایجان هشدار می دهد؟!اما آذربایجان نیز تبدیل خنجر کمونیستی زانگزور به کریدور ترانزیتی را جهت رفع سیاست کمونیستی تجزیه نخجوان از آذربایجان لازم می داند هرچند در این صورت ارتباط اوراسیا از طریق ترکیه با اروپا صورت می گیرد. زانگزور از زمان تبلیغات وکلای امام زمان. ع. بویژه قاسم ابن علا تا زمان قبل از شکل گیری کمونیسم در کنار ایروان یعنی پایتخت ارمنستان و دربند و داغستان روسیه درتملک آذربایجان بود و شکی در آن نیست ، برخی مسیولین کشور برخلاف ادعاهای اسلامی، برای دفاع از ارمنستان مسیحی کاسه داغ تر از آش شده اند همچنین انتظار دارند مسلمانان ترک همبستگی هایی نداشته باشند.؟و در غیر این صورت پان ترک تلقی می شوند!درحالی که این همبستگی تقویت کننده ایران هم هست به شرطی که ایران فقط محدود به نژاد خاص بهره برداری حداکثری نشود. یکی از مهم ترین پیامد موضع گیری افراطی و نسنجیده، افزایش تنش میان ایران با ترکیه و آذربایجان و نزدیک
    • آسو IR ۲۱:۴۶ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۷
      1 3
      پانترکها بهتر است صادق بوده و پشت اسلام قایم نشن،
    • ناشناس IR ۰۸:۱۸ - ۱۴۰۱/۰۷/۱۲
      0 1
      این حدیث از پیامبر ص است که می‌فرمایند گرچه یهود در شریعت به شما نزدیک تر است اما همراهی با مسیحیان بر شما بهتر است تا یهود. فعلا که آران و ترکیه چیزی جز دست نشانده های یهود نیستن. ما هم طبق فرمایش پیامبر عمل می کنیم
  • IR ۱۴:۱۰ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۷
    29 23
    درود بر شما نویسنده ی بزرگوار
    • امیر زنگانلی IR ۲۱:۱۲ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۷
      1 0
      یاشاسین ائل اوغلو
    • IR ۰۴:۲۶ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۹
      1 3
      دروغ از شما...!!
  • IR ۲۰:۲۷ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۷
    2 2
    ماشالله حرف نمی شه زد وگرنه تووورکان تجزیه طلب جا برای ابراز نظر نمی گذارند
  • علی IR ۲۱:۲۴ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۷
    2 2
    شوونیستهای متوهم دوباره داستان‌سرایی مضحکی را رقم زدند
  • حسین IR ۰۵:۳۷ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۸
    22 7
    سلام الهام علیف دست نشانده غرب وصهیونیست هست و اردوغان هم بوقلمون صفت ما ترک ها عاشق ایران بوده وهستیم از ارس تا چابهار از سرخس تا ابوموسی
    • IR ۱۷:۳۸ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۸
      2 9
      از طرف خودت نطق کن.
  • داود IR ۱۲:۴۶ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۸
    4 1
    یادداشت دقیقی است. ممنونم. اگر قرار باشد هر مسیری که ترکیه را به کشورهای ترک زبان(بزعم ترکیه) وصل می کند، دالان تورانی نامیده شود، ایران بزرگترین دالان تورانی جهان است چرا که با خطوط ریلی و جاده ای و دریای خزر، ترکیه را به ترکمنستان،ازبکستان،قزاقستان،قزقیزستان و اذربایجان وصل می کند.
  • دیپلمات FR ۱۲:۵۵ - ۱۴۰۱/۰۷/۰۸
    3 1
    در تاریخ 25 و 26 بهمن 1379 در دفتر مطالعات سیاسی از سوی اداره کل اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امورخارجه، سمینار بین المللی جهان ایرانی و توران برگزار شد. مجموعه مقالات و مباحث در کتابی در 350 صفحه به اهتمام مرضیه ساقیان از طرف مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی در تاریخ 1381 چاپ شده است. مطالب این کتاب موید دیدگاه های یادداشت فوق است.تورانیان هیچگاه ترک نبوده وریشه ایرانی دارند.